Chip nhớ từ “vai phụ” thành nhân vật chính trong chi phí điện thoại
Bão giá chip nhớ là giai đoạn chi phí DRAM và bộ nhớ lưu trữ tăng đột biến, khiến tỷ trọng của chúng trong chi phí linh kiện điện thoại phình to và buộc các hãng phải thay đổi cấu hình, chiến lược giá cũng như cách phân chia các phân khúc smartphone. Giá hợp đồng bộ nhớ di động đã tăng theo cách hiếm gặp với một linh kiện vốn được xem là đã trưởng thành. Chi phí chip nhớ tăng vọt đang đẩy giá smartphone lên cao, kéo nhu cầu tại các thị trường lớn như Mỹ và Trung Quốc suy yếu. Nếu trước đây bộ nhớ chỉ chiếm khoảng 10% chi phí linh kiện, thì hiện tại đã vọt lên khoảng 34% và được dự báo có thể tiến tới 40%–45% vào giai đoạn giữa chu kỳ tới.
Việc bộ nhớ vượt cả chip xử lý và màn hình để trở thành khoản chi lớn nhất trong cấu trúc chi phí linh kiện điện thoại cho thấy một sự “đổi vai” mang tính cấu trúc. Khi bộ nhớ chỉ chiếm một phần nhỏ, giá chip nhớ tăng có thể được hấp thụ bằng cách cắt giảm ở các hạng mục khác hoặc chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn. Nhưng khi nó chiếm tới hơn một phần ba chi phí, mỗi biến động đều trở thành câu hỏi sống còn: tăng giá bán, hạ cấu hình hay chấp nhận lỗ. Đây không còn là cú sốc ngắn hạn mà là một mặt bằng chi phí mới mà cả ngành phải học cách sống chung. Đáng chú ý, độ trễ của giá hợp đồng khiến sức nặng tài chính chỉ thực sự dồn lên các hãng trong nửa cuối 2026.
AI và DRAM khan hiếm: kỷ nguyên smartphone siêu rẻ đang khép lại
Cơn sốt chip AI đang hút cạn nguồn cung bộ nhớ DRAM toàn cầu, đẩy giá smartphone tăng vọt và khiến người dùng thu nhập thấp khó tiếp cận hơn. Lý do nằm ở bộ nhớ băng thông cao HBM – loại chip đặc biệt cần thiết để nuôi GPU xử lý hàng tỷ phép tính mỗi giây. Một gigabyte HBM tiêu tốn dung lượng sản xuất gấp hơn ba lần một gigabyte DRAM thông thường, nên cứ mỗi gigabyte HBM được sản xuất thì tương đương ba gigabyte DRAM dành cho điện thoại và PC bị cắt giảm. Trong bối cảnh đó, DRAM khan hiếm trở thành bình thường mới, kéo giá LPDDR4 và LPDDR5 tăng lần lượt 250% và 220% chỉ trong một năm.
Tác động xã hội của làn sóng này bị đánh giá là nghiêm trọng hơn ở phân khúc smartphone giá rẻ và smartphone tầm trung. Các hãng vốn sống nhờ biên lợi nhuận mỏng như Transsion, Oppo, Vivo bị kéo vào vòng xoáy chi phí: chi phí bộ nhớ tăng mạnh khiến mô hình “lãi ít, bán nhiều” gần như sụp đổ. Ở nhiều thị trường đang phát triển, lượng smartphone dưới ngưỡng giá rẻ bị báo cáo sụt giảm hơn nửa, cho thấy kỷ nguyên điện thoại siêu rẻ đang khép lại. Khi DRAM khan hiếm, các hãng phải lựa chọn giữa việc tăng giá hoặc hạ dung lượng RAM và ROM, kéo lùi trải nghiệm người dùng vốn đã ở mức tối thiểu.
Một phát biểu đáng chú ý từ một nghiên cứu cho thấy “từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 và LPDDR5 tăng lần lượt 250% và 220%”. Con số này không chỉ là thống kê khô khan mà là lời cảnh báo: bất kỳ kế hoạch nâng cấp smartphone nào trong vài năm tới đều phải tính tới chi phí bộ nhớ như biến số lớn nhất, thay vì chỉ quan tâm đến chip xử lý hay camera.
Smartphone tầm trung và giá rẻ: đoạn tuyệt cấu hình “ngon – bổ – rẻ”
Phân khúc chịu tác động đau đớn nhất từ giá chip nhớ tăng là smartphone giá rẻ và smartphone tầm trung. Trong nhiều năm, đây là sân chơi của những chiếc máy “ngon – bổ – rẻ”: RAM đủ dùng, bộ nhớ trong rộng rãi, giá thân thiện. Nhưng khi chi phí bộ nhớ dành cho nhóm máy dưới 100 USD được dự báo tăng tới 400% so với trước, mô hình đó gần như không còn lối thoát. Nghiên cứu cho thấy tỷ trọng chi phí DRAM trong nhóm máy dưới 200 USD có thể đạt tới 35%, vượt xa nhóm trên 800 USD chỉ khoảng 23% và nhóm 400–600 USD khoảng 20%. Với chip lưu trữ NAND, nhóm giá rẻ cũng dẫn đầu ở khoảng 19% chi phí.
Toán học biên lợi nhuận ở phân khúc này rất tàn nhẫn: nhiều mẫu máy phổ thông vốn chỉ lời vài USD mỗi chiếc, nên một cú nhích chi phí bộ nhớ thêm vài USD là đủ xóa sạch lợi nhuận. Khi chi phí linh kiện điện thoại phình to vì bộ nhớ, các hãng buộc phải cắt giảm ở nơi khác: giảm RAM từ 8 GB xuống 4–6 GB, hạ bộ nhớ trong từ 256 GB xuống 128 GB, hoặc bỏ bớt những tính năng như màn hình tần số quét cao, sạc nhanh. Cách còn lại là nâng giá, biến các model vốn được định vị giá rẻ trượt dần lên vùng giá tầm trung. Hệ quả là người dùng ở phân khúc nhạy cảm với giá phải lựa chọn giữa điện thoại ít dung lượng hơn hoặc trì hoãn nâng cấp smartphone lâu hơn.
Tại nhiều thị trường, doanh số smartphone dưới 100 USD đã giảm tới 59–64%, phản ánh việc một số hãng phải ngừng hoàn toàn những dòng giá rẻ. Điều đáng lo là khoảng trống đó không dễ được lấp đầy: các hãng lớn như Samsung có thể tăng giá nhẹ trên dòng Galaxy A nhưng vẫn bán được nhờ thương hiệu, trong khi nhiều hãng nhỏ bị đẩy sát “cửa tử” và phải rút khỏi một số thị trường. Chi phí DRAM khan hiếm biến phân khúc giá rẻ từ bệ đỡ tăng trưởng của ngành trở thành vùng rủi ro cao, nơi chỉ những nhà sản xuất có chuỗi cung ứng tinh gọn và khả năng thương lượng tốt mới đủ sức bám trụ.
Flagship vẫn vững: ưu thế quy mô của Apple và Samsung
Ở phía đối lập, phân khúc flagship đang tỏ ra bền bỉ hơn nhiều trước bão giá chip nhớ tăng. Một chiếc điện thoại cao cấp vốn có khoảng chênh đáng kể giữa giá bán và chi phí linh kiện, cho phép nhà sản xuất hấp thụ một phần chi phí bộ nhớ tăng mà vẫn giữ được lợi nhuận. Thêm vào đó, khách hàng của phân khúc cao cấp ít nhạy cảm về giá hơn, nhất là khi nâng cấp gắn với những giá trị như camera tốt hơn, chip mạnh hơn hay tính năng AI mới. Các hãng có thể âm thầm tăng giá bán trung bình thêm vài chục USD mà không đánh mất toàn bộ nhu cầu, đặc biệt khi có các chương trình trợ giá từ nhà mạng hoặc ưu đãi đổi máy cũ.
Lợi thế lớn nhất vẫn thuộc về hai gã khổng lồ Apple và Samsung. Nhờ quy mô, họ có thể mua linh kiện với mức giá mà các đối thủ nhỏ khó cạnh tranh, qua đó giảm bớt phần nào tác động của lạm phát chi phí. Trong cuộc khủng hoảng chi phí này, doanh số của nhóm bốn nhà sản xuất lớn tại Mỹ chỉ giảm khoảng 4%, trong khi nhóm còn lại lao dốc tới 45%. Điều đó cho thấy khoảng cách đang rộng ra: Apple và Samsung đủ sức hấp thụ một phần cú sốc, giữ nhịp nâng cấp đều đặn và thậm chí giành thêm thị phần, còn các hãng nhỏ bị kẹt trong vòng xoáy tăng giá – mất khách – thu hẹp sản xuất. Dự báo, tới năm 2027, bộ nhớ có thể chiếm tới 45% chi phí linh kiện của iPhone, nhưng với mức giá bán cao, Apple vẫn còn dư địa để thử nghiệm các cấu hình RAM và ROM cao hơn.
Một nhận định đáng chú ý là “Apple và Samsung có đủ quy mô để hấp thụ cú sốc, còn các hãng nhỏ có nguy cơ bị đẩy vào vòng xoáy tăng giá, mất khách và thu hẹp thị phần”. Điều này giải thích vì sao trong khi nhiều thương hiệu phải cắt giảm dòng sản phẩm, hai ông lớn vẫn ung dung chuẩn bị tăng giá các thế hệ iPhone và Galaxy mới mà không lo bị mất vị thế ở phân khúc cao cấp.
Người dùng nên thích nghi thế nào với bão giá chip nhớ?
TrendForce dự báo giá hợp đồng bộ nhớ vẫn tiếp tục tăng thêm 8%–13% trong quý tới, với độ trễ khiến sức nặng tài chính còn kéo dài nhiều quý sau. Đồng thời, theo một dự báo khác, tới năm 2027, bộ nhớ có thể chiếm 40%–45% chi phí linh kiện smartphone, so với khoảng 10% trước đây. Điều này đồng nghĩa bão giá chip nhớ chưa sớm hạ nhiệt; DRAM khan hiếm và chi phí linh kiện điện thoại leo thang sẽ tiếp tục ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định mua sắm của người dùng.
Với người dùng phổ thông, chiến lược hợp lý là kéo dài vòng đời thiết bị hiện tại thêm một đến hai năm thay vì nâng cấp smartphone vội vàng. Khi cần mua máy mới, hãy ưu tiên cấu hình bộ nhớ đủ dùng lâu dài thay vì chạy theo camera hoặc màn hình: chọn RAM cao hơn một bậc, ROM lớn hơn, dù phải chấp nhận nhích giá vì đây chính là hạng mục khó nâng cấp sau này. Người dùng nên chuẩn bị tâm lý rằng nhiều mẫu smartphone tầm trung sẽ quay lại mức RAM 6 GB, ROM 128 GB như tiêu chuẩn, và dung lượng cao hơn sẽ bị đẩy lên phân khúc giá đắt hơn. Nếu có thể, cân nhắc các chương trình đổi máy cũ lấy máy mới hoặc hợp đồng nhà mạng để giảm số tiền trả ngay, vì trong bối cảnh giá chip nhớ tăng, những kênh hỗ trợ tài chính này trở thành chìa khóa giúp tiếp cận thiết bị tốt mà không phá vỡ ngân sách.
Quan trọng hơn, người tiêu dùng cần thay đổi cách đánh giá “đáng tiền”. Ở kỷ nguyên bão giá chip nhớ, một chiếc máy ổn định, hỗ trợ cập nhật phần mềm tốt và có cấu hình bộ nhớ hợp lý có thể đem lại giá trị dài hạn hơn nhiều so với một mẫu máy đời mới nhưng RAM và ROM bị “cắt xén”. Khi bộ nhớ đã trở thành khoản chi lớn nhất trong chi phí linh kiện, mọi quyết định mua sắm nên bắt đầu từ câu hỏi: chiếc điện thoại này có đủ bộ nhớ để đáp ứng nhu cầu trong ba năm tới hay không.
