Cơn khát bộ nhớ AI đẩy áp lực xuống điện thoại
Giá chip nhớ là chi phí của các linh kiện lưu trữ dữ liệu và bộ nhớ tạm trong thiết bị; khi nguồn cung khan hiếm, nó có thể làm tăng chi phí sản xuất smartphone và thu hẹp lựa chọn cho người mua. Áp lực hiện nay không chỉ đến từ điện thoại hay máy tính. Cuối năm 2025, ba nhà sản xuất chip nhớ lớn đã chuyển phần lớn nguồn cung sang các trung tâm dữ liệu AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng. Lý do nằm ở nhu cầu bộ nhớ băng thông cao: mỗi gigabyte HBM chiếm công suất sản xuất gấp hơn ba lần DRAM thông thường, khiến ba gigabyte DRAM cho điện thoại và máy tính bị giảm đi. Đây không phải biến động nhỏ trong chuỗi cung ứng, mà là sự cạnh tranh trực tiếp giữa hạ tầng AI và thiết bị phổ thông. Khi các nhà sản xuất ưu tiên nguồn hàng có lợi nhuận cao hơn, điện thoại giá thấp dễ bị đẩy vào thế bất lợi.
Chi phí bộ nhớ đang làm mô hình điện thoại bình dân chao đảo
Mức tăng của giá chip nhớ cho thấy vì sao áp lực đã lan tới các mẫu máy phổ thông. Từ quý I/2025 đến quý I/2026, giá LPDDR4 tăng 250% và LPDDR5 tăng 220%; giá DDR5 tại Đức tăng 414% trong một năm. Trong giá thành điện thoại Android giá rẻ, tỷ trọng chi phí bộ nhớ tăng từ 15% đến 50%. Với các hãng dựa vào biên lợi nhuận mỏng và sản lượng lớn, bộ nhớ đắt lên không phải khoản phụ có thể dễ dàng hấp thụ. Dấu hiệu co hẹp đã xuất hiện: Transsion báo lợi nhuận ròng năm 2025 giảm 54% và hạ mục tiêu xuất hàng; trong quý I/2026, Oppo giảm mục tiêu hơn 20%, Vivo gần 15% và Xiaomi 19%. Đây là lý do phân khúc bình dân đặc biệt dễ tổn thương, dù không thể từ đó kết luận mọi hãng sẽ chọn cùng một cách ứng phó.
DRAM tái chế là giải pháp tình thế, không phải lối thoát
Khi chip mới vừa đắt vừa khó tìm, một số nhà sản xuất smartphone Trung Quốc đã chuyển sang DRAM tái chế. Trong quý II, họ phải cắt giảm chỉ tiêu sản xuất vì giá bộ nhớ tăng và nguồn cung khó khăn; đến cuối quý III, kế hoạch sản xuất phục hồi phần lớn nhờ chip nhớ đã qua sử dụng. DRAM này được thu hồi từ điện thoại, máy tính và máy chủ cũ, sau đó kiểm tra trước khi lắp vào thiết bị mới để tiết kiệm chi phí. Một số công ty còn cân nhắc dành loại bộ nhớ này riêng cho smartphone giá rẻ. Nhưng đây là phương án ứng phó, không phải giải pháp bền vững. Chip từng hoạt động 5–6 năm có thể được tái sử dụng thêm 5–6 năm, song độ tin cậy có thể giảm, kéo theo nguy cơ lỗi dữ liệu và ảnh hưởng hiệu suất. Người mua vì thế cần nhìn cả chi phí lẫn độ ổn định của thiết bị.
Người mua có thể đối mặt với ít lựa chọn hơn
Hệ quả không dừng ở bảng tính của nhà sản xuất: chi phí linh kiện tăng cuối cùng có thể được chuyển sang người tiêu dùng. Nếu nguồn cung tiếp tục căng thẳng, người tìm một chiếc smartphone giá rẻ có thể gặp ít lựa chọn phù hợp hơn, trong khi mức chi tiêu cần thiết để tiếp cận thiết bị vẫn là rào cản lớn. Với 20% dân số nghèo nhất toàn cầu, một chiếc điện thoại phổ thông tương đương tới 44% thu nhập tháng; tại khu vực cận Sahara ở châu Phi, tỷ lệ này lên tới 76%. Tại Ấn Độ, thị trường điện thoại bình dân đã giảm 59% so với cùng kỳ năm trước. Triển vọng nguồn cung cũng chưa sáng rõ: thiếu hụt LPDDR được dự báo tiếp tục sang năm sau, còn nền tảng Vera Rubin của Nvidia dự kiến ra mắt cuối năm 2026 với nhu cầu LPDDR lớn. Theo JPMorgan, bộ nhớ có thể chiếm 45% chi phí linh kiện iPhone vào năm 2027, so với khoảng 10% hiện nay. Smartphone bình dân vì vậy đang đứng trước phép thử dài hạn, không chỉ một đợt tăng giá nhất thời.
