Giữ bác sĩ cần hơn một khoản hỗ trợ
Chính sách thu hút và duy trì nhân lực y tế cơ sở là tập hợp biện pháp về đãi ngộ, tuyển dụng, đào tạo và quản lý nhằm giúp trạm y tế có đủ bác sĩ để chăm sóc người dân tại địa bàn. Tại kỳ họp thứ sáu HĐND TP.HCM khóa XI, UBND thành phố trình dự thảo nghị quyết về thu hút, hỗ trợ và phát triển nhân lực y tế, tập trung vào Trung tâm Cấp cứu 115, trạm y tế xã, phường, đặc khu và cơ sở y tế công lập ở Côn Đảo. Đây là hướng đi cần thiết, nhưng hiệu quả sẽ không thể đo bằng mức hỗ trợ ban đầu. Thành phố cho biết có 37 trạm y tế chưa đạt mức tối thiểu năm bác sĩ mỗi trạm. Khoảng trống ấy cho thấy vấn đề đã kéo dài: bác sĩ không chỉ cần được tuyển về mà còn phải có lý do để ở lại. Nếu chính sách chỉ tạo sức hút lúc nhận việc, tình trạng thiếu người có thể sớm tái diễn.
Mức thu hút cao cần đi cùng điều kiện làm việc
Theo đề xuất, bác sĩ trình độ chuyên môn cao được nhận khoản thu hút một lần bằng 80 lần mức lương tối thiểu tháng vùng I; bác sĩ còn lại là 40 lần. Với các trạm y tế, chính sách nhắm vào đơn vị có dưới năm bác sĩ để bổ sung nhân lực thiếu hụt; bác sĩ đang trực tiếp làm việc tại trạm được hỗ trợ 3 triệu đồng mỗi tháng. Con số hỗ trợ đáng chú ý, nhưng không nên xem đó là lời giải độc lập. Đại biểu Đỗ Thị Minh Quân đề nghị kết hợp tuyển bác sĩ mới với luân chuyển bác sĩ từ bệnh viện công lập, đào tạo và tăng hỗ trợ chuyên môn từ tuyến trên. Đây là điểm mấu chốt: bác sĩ tuyến cơ sở cần môi trường hành nghề có chuyên môn nâng đỡ, cơ hội phát triển và khối lượng công việc phù hợp. Thành phố cũng đang nghiên cứu mức hỗ trợ riêng cho địa bàn đặc thù như Cần Giờ, Côn Đảo; phân biệt theo khó khăn thực tế hợp lý hơn cào bằng giữa vùng xa và nội thành.
Thuê quản lý để bác sĩ tập trung chuyên môn
Một thay đổi đáng chú ý trong thảo luận là mở hướng thuê giám đốc điều hành không nhất thiết phải là công chức, viên chức. Cách làm này nhằm tách quản trị đơn vị khỏi quản lý chuyên môn, theo mô hình điều hành được nêu trong tờ trình. Nếu được thiết kế rõ quyền hạn và trách nhiệm, quản lý chuyên nghiệp có thể giúp cơ sở y tế tổ chức nhân lực, quy trình và nguồn lực tốt hơn, thay vì để bác sĩ vừa khám chữa bệnh vừa gánh phần việc hành chính. Tuy nhiên, thuê người điều hành không tự động cải thiện chất lượng chăm sóc. Thành phố cần gắn cơ chế mới với mục tiêu cụ thể như ổn định đội ngũ, duy trì hoạt động và nâng khả năng tiếp cận dịch vụ tại trạm y tế. Trọng tâm vẫn phải là giữ chân bác sĩ, nhóm nhân lực được đánh giá khó thu hút nhất ở tuyến cơ sở. Quản lý tốt có thể tạo điều kiện, nhưng chính sách nhân sự và hỗ trợ chuyên môn mới quyết định bác sĩ có muốn gắn bó hay không.
Xét tuyển linh hoạt, nhưng không thay thế thi tuyển
Bên cạnh đãi ngộ, tuyển dụng nhân lực y tế cần cách tiếp cận linh hoạt hơn ở những vị trí khó tìm người. Thành phố đề xuất cơ chế xét tuyển viên chức cho một số lĩnh vực, trong đó có y tế, khoa học công nghệ, văn hóa, thể thao và du lịch; các vị trí được nêu gồm bác sĩ chuyên khoa cùng một số nghề chuyên môn khác. Điều kiện là vị trí đã thông báo thi tuyển công khai nhưng không có người đăng ký hoặc thi tuyển không đủ chỉ tiêu. Đây là van điều chỉnh hợp lý nếu áp dụng có giới hạn: nó giúp cơ sở không mắc kẹt khi tuyển dụng theo cách thông thường thất bại, nhưng vẫn giữ thi tuyển làm nguyên tắc thay vì biến xét tuyển thành lối đi đại trà. Gộp cơ chế này với hỗ trợ bác sĩ, luân chuyển và quản lý mới tạo thành một gói chính sách có cơ hội giải quyết cả khâu tuyển lẫn khâu giữ người. Kết quả cuối cùng nên được đánh giá bằng số trạm đủ bác sĩ và khả năng duy trì đội ngũ, không chỉ bằng số vị trí đã tuyển.
