STEM đã thành lựa chọn của số đông
STEM là nhóm lĩnh vực gồm khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, nơi kiến thức nền tảng được kết hợp với ứng dụng để giải quyết các bài toán sản xuất và đời sống. Mùa tuyển sinh đại học năm 2026 ghi nhận sức hút rõ rệt của nhóm ngành này: 467.590 thí sinh đăng ký xét tuyển, chiếm 53,4% tổng số thí sinh và tạo ra hơn 2,36 triệu nguyện vọng. Con số ấy cho thấy tuyển sinh ngành STEM đã vượt khỏi phạm vi lựa chọn của riêng học sinh giỏi khoa học tự nhiên. Đây là tín hiệu đáng mừng, nhưng không nên hiểu lượng đăng ký lớn đồng nghĩa với nguồn nhân lực sẵn sàng đáp ứng công việc. Khoảng cách giữa nguyện vọng và năng lực thực tế chỉ được thu hẹp nếu chương trình học, đội ngũ giảng dạy và cơ hội thực hành theo kịp nhu cầu công nghệ.
Máy tính và công nghệ thông tin dẫn đầu với 154.016 thí sinh đăng ký; các ngành khoa học tự nhiên cũng thu hút hơn 43.700 thí sinh. Sự quan tâm tăng lên trong bối cảnh nhu cầu nhân lực công nghệ ngày càng cao, từ trí tuệ nhân tạo, dữ liệu và bán dẫn đến tự động hóa. Tuy nhiên, điều đáng theo dõi không chỉ là ngành nào đông người chọn, mà là có bao nhiêu sinh viên theo học đến cùng và tốt nghiệp với kỹ năng mà doanh nghiệp, phòng nghiên cứu cần. Tuyển sinh đang mở cánh cửa; chính sách phát triển nhân lực phải bảo đảm người học bước qua cánh cửa ấy với nền tảng chuyên môn vững chắc.
Học bổng giúp người học chọn ngành đất nước cần
Sức hút tuyển sinh chỉ trở thành nguồn lực lâu dài khi người có năng lực và đam mê không bị ngăn lại bởi hoàn cảnh tài chính. Theo Nghị định 179/2026/NĐ-CP, sinh viên đủ điều kiện theo học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược có thể nhận học bổng từ 3,7 đến 8,4 triệu đồng mỗi tháng. Đây là hỗ trợ thiết thực cho những sinh viên phải cân nhắc học phí và sinh hoạt phí, đồng thời là cách xã hội gửi tín hiệu rằng những lĩnh vực này có giá trị chiến lược. Học bổng STEM vì thế không nên chỉ được nhìn như khoản giảm gánh nặng trước mắt: nếu gắn với tư vấn, cố vấn học tập và cơ hội nghiên cứu, chính sách có thể giúp sinh viên duy trì việc học và phát triển năng lực.
Chính sách hỗ trợ trực tiếp giúp sinh viên khó khăn bớt áp lực kinh tế, tập trung vào học tập và nghiên cứu thay vì thường xuyên lo chi phí sinh hoạt. TPHCM cũng đã công bố dự thảo đề xuất hỗ trợ từ 3,2 triệu đến 7 triệu đồng mỗi tháng cho người học một số ngành ưu tiên như AI, bán dẫn, logistics và tài chính quốc tế. Đây là các chính sách cần được thiết kế minh bạch về điều kiện, thời hạn và cách duy trì hỗ trợ. Nếu cơ chế chỉ thưởng cho kết quả đầu vào mà thiếu đồng hành khi chương trình học trở nên nặng, người học dễ bị bỏ lại giữa chừng. Với ngành khoa học cơ bản vốn đòi hỏi thời gian nghiên cứu dài, hỗ trợ ổn định có thể giúp tài năng trẻ chọn con đường chuyên sâu thay vì quyết định chỉ dựa trên thu nhập trước mắt.
Từ giảng đường đến phòng thí nghiệm và doanh nghiệp
Học bổng có thể thu hút người học, nhưng không thể thay thế chất lượng đào tạo. Phát triển STEM cần đồng thời nâng cao năng lực giảng dạy, xây dựng nhóm nghiên cứu mạnh và thúc đẩy chuyển giao công nghệ để kết quả nghiên cứu đi vào ứng dụng. Các trường còn phải xử lý những điểm nghẽn về giảng viên, cơ sở vật chất và liên kết giữa đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp. Nếu sinh viên học công nghệ mới nhưng thiếu phòng thí nghiệm, dự án thực tế và người hướng dẫn có kinh nghiệm, lợi thế tuyển sinh sẽ khó chuyển thành năng lực làm chủ công nghệ. Đầu tư vào phòng thí nghiệm dùng chung, hỗ trợ đào tạo sau đại học và hợp tác với doanh nghiệp nên được xem là phần cốt lõi của chính sách, không phải hạng mục bổ sung.
Các trường đại học cũng cần cập nhật chương trình nhanh hơn, giảm thủ tục nội bộ và mở cơ hội để học sinh có năng khiếu tiếp cận phòng thí nghiệm, không gian sáng tạo, cơ sở nghiên cứu. Những bước đi này giúp người học sớm hiểu STEM không chỉ là lý thuyết trên lớp mà còn là quá trình thử nghiệm, thất bại và cải tiến. Về dài hạn, việc chuẩn bị nhân lực phải gắn với các dự án quốc gia trong đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân, bán dẫn và năng lượng tái tạo. Khi đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ cùng vận hành, dòng thí sinh quan tâm đến STEM mới có thể trở thành lực lượng chuyên môn đáp ứng mục tiêu phát triển.
Biến sức hút thành năng lực quốc gia
Tỷ lệ đăng ký cao là cơ hội, không phải bảo đảm thành công. Chính sách đúng cần nối liền ba khâu: hỗ trợ người học đủ điều kiện tiếp cận ngành ưu tiên, bảo đảm trường có năng lực đào tạo và tạo lộ trình nghề nghiệp để nhân tài ở lại với nghiên cứu, sản xuất công nghệ. Học bổng sẽ phát huy giá trị khi đi cùng tư vấn, thực hành và cơ hội phát triển sau tốt nghiệp; đầu tư nghiên cứu chỉ có ý nghĩa khi sản phẩm được thử nghiệm và chuyển giao. Nếu thiếu những mắt xích đó, sức hút STEM có thể dừng ở con số đăng ký. Nếu được nối kết thành hệ sinh thái, hơn 467.000 thí sinh quan tâm hôm nay có thể trở thành nền tảng cho nhân lực công nghệ ngày mai.
