Thuế quan kiểu Trump là gì và vì sao cú sốc de minimis quan trọng?
Chính sách thuế quan Trump là cách Nhà Trắng sử dụng thuế nhập khẩu như công cụ trung tâm để bảo hộ sản xuất trong nước, trừng phạt các hành vi thương mại bị cho là không công bằng và tái định hình dòng chảy thương mại toàn cầu theo ưu tiên “Nước Mỹ trên hết”, đi từ các gói thuế đối ứng trên hàng chục đối tác đến việc xóa cơ chế miễn thuế cho hàng giá trị thấp. Điểm ngoặt mới nhất là phán quyết của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ khẳng định Tổng thống Donald Trump có thẩm quyền chấm dứt cơ chế miễn thuế de minimis đối với hàng nhập khẩu dưới ngưỡng quy định. Điều này biến những kiện hàng nhỏ từng lặng lẽ chảy vào thị trường Mỹ thành đối tượng chịu đủ thuế, phí và thủ tục, đẩy cuộc chiến thuế quan từ sân chơi của tập đoàn lớn xuống tận ví tiền người tiêu dùng và người bán hàng nhỏ lẻ.
Chấm dứt miễn thuế de minimis: cú đánh trực diện vào thương mại điện tử và hàng nhập khẩu Mỹ
Việc đình chỉ cơ chế miễn thuế de minimis với hàng giá trị thấp không phải quyết định đột ngột, mà là bước tiếp theo trong chiến lược siết chặt hàng kiện nhỏ từ Trung Quốc, Hong Kong rồi mở rộng ra toàn cầu. Thay vì được bỏ qua thuế và đơn giản hóa thủ tục, mỗi đơn hàng nhỏ giờ phải chịu thuế tương ứng và khai báo theo hệ thống hải quan điện tử, kể cả với hàng đi qua mạng bưu chính quốc tế. Về thực chất, đây là đòn đánh vào mô hình thương mại điện tử xuyên biên giới dựa trên đơn hàng nhỏ, dày đặc. Khi hàng nhỏ lẻ không còn được miễn thuế, chi phí của một đơn hàng có thể tăng do phát sinh thuế, phí và yêu cầu xử lý nhập khẩu; chi phí này buộc phải phân bổ giữa người bán, nền tảng, đơn vị logistics hoặc chuyển một phần sang giá bán cho người tiêu dùng. Người dùng cuối sẽ không thấy thương mại toàn cầu “sụp đổ”, nhưng sẽ cảm nhận rõ độ đắt đỏ và phức tạp tăng lên với hàng nhập khẩu Mỹ.
Một năm thuế quan: thương mại toàn cầu không chết, chỉ đổi hình và đổi chủ
Báo cáo “Địa chính trị và hình dạng của thương mại toàn cầu” của Viện McKinsey Global Institute cho thấy cuộc chiến thuế quan không hề giết chết thương mại, mà ép nó tái cấu trúc. Mặc dù thuế của Mỹ lên cao nhất kể từ Thế chiến thứ hai, thương mại toàn cầu vẫn tăng nhanh hơn kinh tế thế giới, trong đó các lô hàng liên quan đến trí tuệ nhân tạo nổi lên như động lực tăng trưởng lớn nhất. Theo nghiên cứu này, xuất khẩu hàng hóa liên quan đến AI chiếm khoảng một phần ba tăng trưởng thương mại, còn chất bán dẫn và thiết bị trung tâm dữ liệu đã chiếm hơn 35% thương mại toàn cầu. Điều đó nói thẳng rằng: chính sách thuế quan Trump tạo ra người thắng rõ ràng là các ngành công nghệ cao, có khả năng thích ứng chuỗi cung ứng và hưởng lợi từ cuộc đổ vốn vào AI, trong khi những ngành phụ thuộc vào luồng hàng tiêu dùng truyền thống phải co cụm, cắt giá, hoặc chạy vòng qua các tuyến mới.
Người thắng, kẻ thua: từ Trung Quốc, ASEAN đến người tiêu dùng Mỹ
Dưới áp lực thuế quan đối ứng mà Tổng thống Trump áp lên hơn 50 quốc gia, thương mại Mỹ–Trung đã giảm khoảng 30% và một phần lớn xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ biến mất khỏi thống kê. Nhưng thay vì là “thiệt hại thuần”, phần nhu cầu này chảy sang ASEAN và Ấn Độ: xuất khẩu của ASEAN tăng mạnh khi các nhà máy Đông Nam Á tiếp nhận chuỗi cung ứng rời Trung Quốc, còn Ấn Độ giành thêm thị phần trong các mặt hàng như điện thoại thông minh xuất sang Mỹ. Trung Quốc, dù mất thị phần trực tiếp ở Mỹ, vẫn giữ thặng dư thương mại kỷ lục bằng cách trở thành “nhà máy sản xuất cho các nhà máy”, đẩy mạnh linh kiện, hàng hóa vốn cho các nền kinh tế mới nổi và giảm giá hàng tiêu dùng để giữ phần ở các thị trường khác. Người thua rõ nhất lại là người tiêu dùng Mỹ và doanh nghiệp nhỏ, khi phần lớn chi phí thuế bổ sung rốt cuộc bị chuyển vào giá hàng hóa cao hơn.
Chương mới của căng thẳng thương mại Mỹ: rào cản dài hạn, lợi ích ngắn hạn
Từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Trump biến thuế quan thành công cụ trung tâm trong chính sách “Nước Mỹ trên hết”, đỉnh điểm là loạt mức thuế bổ sung 10% và 12,5% áp lên hàng hóa từ khoảng 60 nền kinh tế sau điều tra hành vi thương mại không công bằng. Danh sách này kéo dài từ những đối tác lâu năm như EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada, Mexico đến các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á, Mỹ Latin, châu Phi, với Trung Quốc vẫn là mục tiêu lớn. Các đối tác phản ứng từ thất vọng đến chỉ trích, cảnh báo chi phí thương mại xuyên biên giới tăng và rủi ro một vòng xoáy trả đũa mới. Báo cáo McKinsey nhấn mạnh đây không phải cú sốc ngắn hạn mà là sự phân mảnh lâu dài của thương mại toàn cầu; những nỗ lực đa dạng hóa của EU sang Ấn Độ hay Mercosur mới chỉ là “chính sách bảo hiểm dài hạn”, khi tổng thương mại với hai bên này vẫn dưới 8% và cần nhiều năm để tăng. Điều giới quan sát quan tâm hiện nay không nằm ở quy mô các mức thuế mới, mà ở khả năng chúng sẽ kích hoạt một vòng xoáy trả đũa thương mại mới. Nói cách khác, chính sách thuế quan Trump đang xây một trật tự thương mại mới dựa trên rào cản, nơi doanh nghiệp buộc phải tính thêm rủi ro địa chính trị vào mọi quyết định xuất nhập khẩu.
