Kho xăng dầu Việt Lào là gì và vì sao phải bàn chuyện “tê liệt”?
Kho xăng dầu Việt Lào là một dự án năng lượng Quảng Trị được quy hoạch tại Khu kinh tế Đông Nam, nhằm xây dựng kho dự trữ và trung chuyển xăng dầu quy mô lớn để phục vụ thị trường Lào và một số khu vực Thái Lan giáp Lào, đồng thời trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới logistics xăng dầu khu vực.
Nhưng dự án được kỳ vọng này lại đang trở thành ví dụ điển hình cho tình trạng vốn đầu tư năng lượng bị “chôn chân” trên giấy. Kho xăng dầu Việt Lào có tổng mức đầu tư 1.120,261 tỷ đồng, diện tích 17,93 ha, song mới giải ngân khoảng 70 tỷ đồng trước khi toàn bộ công trường dừng thi công từ tháng 1/2025. Nói cách khác, một dự án hậu cần năng lượng có vai trò chiến lược cho trục Việt – Lào đang bị treo lơ lửng, trong khi nhu cầu hạ tầng xuất nhập khẩu xăng dầu ngày càng tăng.
Những con số biết nói: vốn giải ngân ít, tiến độ gần như đứng im
Nếu nhìn đơn thuần vào các con số, có thể thấy bức tranh tài chính – tiến độ của dự án này không hề lành mạnh. Dự án kho xăng dầu Việt Lào tại xã Nam Cửa Việt, với quy mô kho 200.000 m³ chia hai giai đoạn, được thiết kế có bến phao tiếp nhận tàu đến 40.000 tấn và bến cảng cứng cho tàu đến 3.000 tấn. Trên lý thuyết, đây là hạ tầng nền tảng cho một trung tâm trung chuyển xăng dầu xuyên biên giới. Nhưng trên thực tế, đến tháng 6/2026, khối lượng hoàn thành mới dừng ở mức san nền 4,4 ha và kè bảo vệ bờ mới đạt khoảng 40%, cấu kiện kè 50%, trong khi kho chứa, bến cảng, bến phao, tuyến ống, hệ thống PCCC vẫn chưa hình thành.
Quan trọng hơn, tổng vốn đã giải ngân mới khoảng 70 tỷ đồng, được thanh tra đánh giá là “khá thấp so với tổng mức đầu tư và chưa tương xứng với quy mô, tiến độ được phê duyệt”. Một dự án năng lượng Quảng Trị gắn với vai trò cửa ngõ sang Lào mà lại chịu cảnh thiếu dòng tiền kéo dài là điều khó chấp nhận. Đây không chỉ là câu chuyện chậm tiền, mà là dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư thiếu năng lực tài chính và cam kết thực sự với dự án.
Vì sao dự án bị tê liệt: từ hồ sơ yếu đến kỷ luật cam kết lỏng lẻo
Phần gốc rễ của sự tê liệt nằm ở công tác chuẩn bị đầu tư yếu và kỷ luật cam kết quá lỏng. Hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư ban đầu không tính đầy đủ phạm vi đất đai, thiếu diện tích cho kè chắn và bến cảng, buộc dự án phải điều chỉnh tăng thêm khoảng 1 ha đất, nâng tổng diện tích lên 17,93 ha và phải làm thủ tục thuê đất đợt 2. Đây là một sai sót cơ bản ở một dự án hạ tầng năng lượng lớn, làm trễ toàn bộ chuỗi thủ tục. Chưa dừng lại, nhà đầu tư chậm hoàn thiện hồ sơ thuê đất, thiết kế phòng cháy chữa cháy, cấp phép xây dựng, thiết kế bản vẽ; các bộ hồ sơ phải bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần. Sự chậm trễ có hệ thống này cho thấy năng lực quản trị dự án không đáp ứng yêu cầu.
Nghiêm trọng hơn, Công ty cổ phần Đầu tư xăng dầu Việt Lào nhiều lần vi phạm chính những cam kết của mình về tiến độ. Dù đã cam kết sẽ tự chấm dứt dự án nếu không tổ chức thi công trước các mốc như 20/9/2022 hay 30/11/2022, những lời hứa này liên tiếp bị bỏ qua. Thanh tra tỉnh đã phải thẳng thắn: việc nhà đầu tư nhiều lần không thực hiện đúng cam kết đã làm giảm tính tin cậy của các cam kết về tiến độ và ảnh hưởng đến công tác điều hành của cơ quan nhà nước. Đặc biệt, kể từ khi dừng thi công tháng 1/2025, doanh nghiệp thậm chí không thực hiện chế độ báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư định kỳ như quy định. Đây là biểu hiện thiếu tôn trọng cả cơ quan quản lý lẫn cam kết với địa phương.
Hệ lụy với logistics xăng dầu khu vực và bài học chọn nhà đầu tư
Việc dự án bị treo không chỉ là chuyện nội bộ của một doanh nghiệp. Kho xăng dầu Việt Lào được thiết kế như một “hub” logistics xăng dầu khu vực, với nhiệm vụ dự trữ, trung chuyển, xuất nhập khẩu xăng dầu cho Lào, đặc biệt khu vực Nam Lào và một số vùng Thái Lan tiếp giáp. Khi khâu trung chuyển này bị tê liệt, chuỗi giá trị năng lượng qua hành lang Đông – Tây mất đi một mắt xích, khiến cơ hội thu hút thêm vốn đầu tư năng lượng và nâng vị thế Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị bị suy giảm. Quan trọng hơn, nó gửi tín hiệu xấu tới các đối tác Lào đang chờ đợi một hạ tầng hậu cần ổn định để cấu trúc lại chuỗi cung ứng xăng dầu.
Từ góc nhìn quản lý nhà nước, dự án này là lời cảnh báo về việc lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án năng lượng Quảng Trị mang tính trục giao thông vùng. Khi một chủ đầu tư vừa thiếu năng lực hồ sơ, vừa thiếu kỷ luật tài chính, lại nhiều lần vi phạm cam kết mà vẫn được điều chỉnh chủ trương đầu tư tới ba lần, hệ thống giám sát rõ ràng đã quá “mềm”. Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút vốn cho hạ tầng logistics xăng dầu khu vực, để một dự án chiến lược bị kéo dài và tê liệt là cái giá quá đắt cho sự dễ dãi với cam kết tiến độ.
Còn kịp cứu hay nên dứt khoát chấm dứt?
Theo quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư lần thứ ba, giai đoạn I của dự án phải hoàn thành vào tháng 5/2027; nếu không, nhà đầu tư phải tự chấm dứt dự án, Ban Quản lý Khu kinh tế thông báo chấm dứt và các quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư hết hiệu lực. Thực tế, với tiến độ hiện tại, việc “về đích” đúng mốc chỉ là lý thuyết nếu không có cú hích rất mạnh về vốn và kỷ luật thi công. Các cơ quan chức năng đã được yêu cầu, nếu nhà đầu tư không đáp ứng các mốc tiến độ, phải kịp thời tham mưu UBND tỉnh chấm dứt hoạt động đầu tư.
Ở thời điểm này, câu hỏi không còn là “dự án có khó khăn hay không” mà là “có chấp nhận tiếp tục đánh cược quỹ đất và kỳ vọng khu vực vào một nhà đầu tư đã nhiều lần lỡ hẹn hay không”. Một phương án dứt khoát – chấm dứt dự án nếu không có chuyển biến rõ ràng, sau đó kêu gọi lại nhà đầu tư có năng lực tài chính và kinh nghiệm trong lĩnh vực kho xăng dầu – có thể là lựa chọn ít rủi ro hơn cho tương lai logistics xăng dầu khu vực. Sự chần chừ chỉ kéo dài thêm tình trạng vốn đầu tư năng lượng bị mắc kẹt và làm mất thêm cơ hội phát triển hành lang Việt – Lào.
