Kho xăng dầu Việt Lào là gì và vì sao lại phải “đứng bánh”?
Kho xăng dầu Việt Lào là một dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn tại Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị, được quy hoạch như một trung tâm dự trữ và trung chuyển xăng dầu phục vụ thị trường Lào và một số khu vực Thái Lan giáp Lào, với tổng vốn đầu tư hơn 1.120 tỷ đồng nhưng mới giải ngân khoảng 70 tỷ đồng và đã phải dừng thi công từ tháng 1/2025, cho thấy sự chênh lệch rõ rệt giữa tham vọng trên giấy tờ và năng lực triển khai thực tế của chủ đầu tư.
Dự án kho xăng dầu Việt Lào do Công ty cổ phần Đầu tư xăng dầu Việt Lào làm chủ đầu tư, đặt tại xã Nam Cửa Việt, thuộc Khu kinh tế Đông Nam Quảng Trị. Công trình được chia 2 giai đoạn: giai đoạn I xây kho chứa 60.000 m³, bến phao cho tàu đến 40.000 tấn, bến cảng cứng cho tàu 3.000 tấn cùng hệ thống ống dẫn và hạ tầng kỹ thuật; giai đoạn II nâng sức chứa lên 200.000 m³. Về mục tiêu, đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi trung chuyển xăng dầu sang Lào, nhất là Nam Lào và một số vùng Thái Lan giáp Lào. Nhưng đến nay, dự án tại Quảng Trị lại trở thành ví dụ điển hình cho tình trạng hạ tầng năng lượng Việt Nam bị đình trệ ngay ở khâu triển khai.
Hơn 1.120 tỷ trên giấy, 70 tỷ ngoài thực địa: Dấu hiệu “thiếu lực” của chủ đầu tư
Nếu nhìn vào con số, sự mất cân đối là quá rõ: tổng mức đầu tư hơn 1.120 tỷ đồng nhưng mới giải ngân khoảng 70 tỷ đồng, tức một phần rất nhỏ so với quy mô đã phê duyệt. Trong khi đó, đến tháng 6/2026, chủ đầu tư mới chỉ hoàn thành san nền 4,4 ha, đạt 100% phần trên bờ, còn kè bảo vệ bờ chỉ đạt khoảng 40% khối lượng, cấu kiện kè khoảng 50%. Các hạng mục trọng yếu – kho chứa, bến cảng, bến phao, tuyến ống, hệ thống công nghệ, phòng cháy chữa cháy – đều gần như “trống trơn”.
Nguy hiểm hơn, toàn bộ thi công đã tạm dừng từ tháng 1/2025 nhưng nhà đầu tư không báo cáo rõ lý do với Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, cũng không thực hiện chế độ báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư định kỳ. Một dự án hạ tầng năng lượng Việt Nam có vai trò trung chuyển xăng dầu xuyên biên giới mà bị “treo” như vậy cho thấy khả năng tài chính và quản trị của chủ đầu tư đang là điểm nghẽn lớn nhất, chứ không phải chỉ là khó khăn thủ tục.
Lý do thực sự khiến dự án tại Quảng Trị liên tục lỡ hẹn
Việc dừng thi công không phải sự cố bất ngờ, mà là hậu quả tích tụ từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư thiếu chặt chẽ. Hồ sơ đề xuất chủ trương ban đầu không tính đủ diện tích đất cho các hạng mục như kè chắn, bến cảng, buộc dự án phải điều chỉnh, tăng thêm khoảng 1 ha, nâng tổng diện tích lên 17,93 ha và phát sinh thủ tục thuê đất đợt 2. Điều này kéo lùi tiến độ ít nhất vài năm, làm mất “thời điểm vàng” triển khai.
Không chỉ sai từ khâu tính toán đất đai, Công ty cổ phần Đầu tư xăng dầu Việt Lào còn nhiều lần chậm trễ với chính cam kết của mình: liên tục lùi thời hạn hoàn thiện hồ sơ thuê đất, phòng cháy chữa cháy, cấp phép xây dựng và thiết kế bản vẽ; các hồ sơ phải bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần. Dù từng cam kết nếu không thi công trước các mốc 20/9/2022 rồi 30/11/2022 sẽ tự chấm dứt dự án, nhưng sau hạn, cam kết vẫn bị bỏ ngỏ và cơ quan quản lý phải tiếp tục đôn đốc. Nói cách khác, dự án kho xăng dầu Việt Lào chậm tiến độ chủ yếu vì “lời hứa nhiều hơn hành động” của nhà đầu tư.
Kịch bản nào cho kho xăng dầu Việt Lào từ nay đến 2027?
Theo quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư lần thứ ba, tiến độ giai đoạn I được chốt đến tháng 5/2027, với yêu cầu đưa kho 60.000 m³, bến phao 40.000 tấn và bến cảng 3.000 tấn vào hoạt động trong quý II/2027. Văn bản cũng nêu rõ: nếu không hoàn thành, nhà đầu tư phải tự chấm dứt dự án; Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh thông báo chấm dứt, các quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ hết hiệu lực. Đây là “hàng rào kỷ luật” hiếm khi được ghi cụ thể đến vậy với một dự án hạ tầng trung chuyển xăng dầu.
Thanh tra tỉnh đã kiến nghị UBND tỉnh chỉ đạo Ban Quản lý Khu kinh tế làm việc lại với nhà đầu tư, rà soát toàn diện tiến độ và năng lực tài chính, yêu cầu xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết; nếu không đáp ứng mốc tiến độ, phải tham mưu chấm dứt hoạt động đầu tư theo quy định. "Nếu nhà đầu tư vẫn không thực hiện đúng cam kết, thì Ban Quản lý sẽ thực hiện xử lý dự án theo quy định như trong giấy chứng nhận điều chỉnh chủ trương đầu tư lần thứ ba đã đề cập". Nói thẳng, dự án chỉ có hai con đường: hoặc tăng tốc thực chất để kịp 2027, hoặc chính thức dừng với mọi hệ quả pháp lý.
Ý nghĩa của việc siết lại dự án đối với chiến lược trung chuyển xăng dầu
Dù các đề xuất bổ sung kho và trạm trung chuyển tại Nghệ An chưa được nêu cụ thể về quy mô trong tài liệu nguồn, có thể thấy một điều rõ ràng: các dự án như kho xăng dầu Việt Lào không chỉ là câu chuyện của riêng Quảng Trị, mà là phép thử cho cách chúng ta tổ chức hạ tầng trung chuyển xăng dầu phục vụ Lào và khu vực. Dự án này được kỳ vọng phục vụ dự trữ, trung chuyển, xuất nhập khẩu xăng dầu sang Lào và một số vùng Thái Lan giáp Lào, qua đó tạo lợi thế cạnh tranh với các cảng trong khu vực.
Chính vì thế, việc mạnh tay rà soát năng lực tài chính, tiến độ và khả năng thực thi của nhà đầu tư không chỉ nhằm “cứu” một dự án tại Quảng Trị, mà còn để xác lập chuẩn mực mới cho các dự án hạ tầng năng lượng Việt Nam phục vụ trung chuyển xăng dầu trong tương lai. Nếu không dứt khoát, chúng ta sẽ tiếp tục có thêm những công trình hàng nghìn tỷ đồng “nằm trên giấy”, bỏ lỡ cơ hội kết nối sâu hơn với thị trường Lào. Ngược lại, nếu yêu cầu dự án kho xăng dầu Việt Lào về đúng quỹ đạo tiến độ hoặc mạnh dạn thay nhà đầu tư khi cần, đó sẽ là tín hiệu tích cực cho toàn bộ chiến lược phát triển hạ tầng trung chuyển khu vực biên giới.
