Tiền thưởng tỷ đồng: Thông điệp mạnh mẽ thay vì phần thưởng tượng trưng
Chính sách thưởng tới 700 triệu đồng cho học sinh đoạt Huy chương Vàng hoặc giải Nhất tại kỳ thi quốc tế, có thể nâng lên 1,05 tỷ đồng với học sinh thuộc diện chính sách đặc thù, là bước đi thể hiện rõ lựa chọn của Quảng Ninh ưu tiên đầu tư tài chính trực tiếp để tạo cú hích cho giáo dục mũi nhọn và chiến lược khuyến khích nhân tài của địa phương. Động thái này đi xa hơn các hình thức khen thưởng mang tính tinh thần vốn phổ biến nhiều năm qua ở các tỉnh, khi biến thành tích học tập thành giá trị vật chất đủ lớn để thay đổi tương lai một gia đình.
Nghị quyết 19/2026/NQ-HĐND, được ban hành ngày 9/7/2026 và có hiệu lực từ 1/8/2026, tạo ra khung chính sách mới trong 5 năm, từ năm học 2026-2027 đến 2030-2031. Bước vào năm học 2026-2027, tỉnh công bố rõ ưu tiên “đầu tư cho thế hệ trẻ là một trong những nền tảng để Quảng Ninh chuẩn bị nguồn nhân lực cho chặng đường mới”. Đây không chỉ là khen thưởng một vài em xuất sắc, mà là sự tái định nghĩa giá trị của tri thức trong trật tự phát triển địa phương.
Không chỉ thưởng tiền: Một hệ sinh thái khuyến khích nhân tài
Điểm đáng giá trong chính sách khuyến khích nhân tài của Quảng Ninh là tỉnh không dừng lại ở các khoản tiền thưởng kỳ thi quốc tế, mà xây dựng cả một hệ sinh thái hỗ trợ học sinh và giáo viên. Theo Nghị quyết 19, học sinh đoạt giải tại các kỳ thi, cuộc thi được thưởng theo từng cấp độ; riêng học sinh đoạt giải cao nhất tại kỳ thi quốc tế được 700 triệu đồng, và học sinh là người dân tộc thiểu số ở vùng miền núi, xã đảo nhận 1,5 lần mức này, tương đương 1,05 tỷ đồng.
Quan trọng hơn, tỉnh dự kiến dành khoảng 13,6 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ khoảng 4.500 lượt học sinh, giáo viên tham gia các hoạt động bồi dưỡng. Trong đó, khoảng 6,5 tỷ đồng dùng cho 11 đội tuyển học sinh giỏi, với mức hỗ trợ 1 triệu đồng/giờ cho giáo viên thỉnh giảng, 500.000 đồng/giờ cho giáo viên tập huấn và 150.000 đồng/ngày tiền ăn cho học sinh tập trung. Một phát biểu có thể trích lại ở đây là: “Nhìn tổng thể, Quảng Ninh đang đặt các chính sách khuyến khích trên nhiều mắt xích của giáo dục mũi nhọn: phát hiện học sinh có năng lực, tổ chức bồi dưỡng, tạo động lực cho người dạy và ghi nhận thành tích của người học”.
Thu hẹp bất bình đẳng tiếp cận và xây nền cho trường chuyên
Một rủi ro thường thấy của giáo dục mũi nhọn là thành quả dồn vào nhóm nhỏ học sinh có điều kiện, trong khi học sinh vùng xa bị bỏ lại. Quảng Ninh tỏ ra ý thức khá rõ điều này khi thiết kế mức thưởng 1,5 lần cho học sinh là người dân tộc thiểu số thường trú tại vùng miền núi, xã đảo, giúp các em có thêm lợi thế tài chính nếu vươn tới đỉnh cao quốc tế. Điều này vừa mang ý nghĩa công bằng, vừa là thông điệp mạnh: nghị lực vượt điều kiện khó khăn được định giá tương xứng.
Tỉnh còn biến trường THPT Chuyên Hạ Long thành “trung tâm” của chiến lược, với các ưu đãi riêng: thưởng 10 triệu đồng cho học sinh có kết quả tuyển sinh xuất sắc vào 11 lớp chuyên, hỗ trợ tiền ăn 936.000 đồng/tháng (tối đa 9 tháng/năm) cho học sinh nhà cách trường từ 15 km trở lên và bố trí chỗ ở nội trú miễn phí tại ký túc xá theo thứ tự ưu tiên. Bên cạnh đó, nhà trường được bổ sung khoảng 30% kinh phí chi hoạt động thường xuyên, tương đương khoảng 8 tỷ đồng/năm học. Cách làm này giúp học sinh giỏi Quảng Ninh, nhất là ở vùng xa, có cơ hội tiếp cận môi trường chuyên sâu mà không bị rào cản kinh tế chặn lại.
Cơ hội giữ chân học sinh giỏi tại địa phương – và những dấu hỏi
Năm học 2025-2026, Quảng Ninh có 82/110 học sinh dự thi kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia THPT đoạt giải, đạt tỷ lệ 74,5%, trong đó có 2 giải Nhất, 16 giải Nhì, 35 giải Ba và 29 giải Khuyến khích. Những con số này cho thấy nền tảng giáo dục mũi nhọn đã khá vững; câu hỏi không còn là “có nhân tài không”, mà là “nhân tài sẽ đi đâu”. Việc mạnh tay thưởng lớn cho giải Huy chương Vàng hay thành tích quốc tế rõ ràng nhằm gửi tín hiệu: địa phương coi trọng trí thức và sẵn sàng trả giá cao cho thành tích.
Tuy vậy, để chiến lược giữ chân nhân tài không biến thành “trạm trung chuyển” cho các trường đại học và doanh nghiệp ngoài tỉnh, Quảng Ninh cần tiếp tục làm rõ con đường sau tấm huy chương: cơ hội nghiên cứu, việc làm chất lượng cao, cơ chế đãi ngộ sau tốt nghiệp. Đó là cách địa phương “khóa vòng tròn” từ phát hiện, bồi dưỡng đến sử dụng nhân lực chất lượng cao, thay vì chỉ dừng ở việc tạo tiếng vang bằng tiền thưởng kỳ thi quốc tế.
