Khám sức khỏe miễn phí: từ khẩu hiệu đến thay đổi thói quen
Khám sức khỏe miễn phí và sàng lọc bệnh mạn tính theo chương trình khám tỉnh là các chiến dịch y tế công cộng quy mô lớn, tổ chức định kỳ ít nhất mỗi năm một lần, nhằm đưa dịch vụ kiểm tra sức khỏe cơ bản đến đa số dân cư, tích hợp quản lý sức khỏe toàn dân và phát hiện sớm bệnh để chuyển hệ thống y tế từ chữa bệnh khi đã nặng sang phòng bệnh chủ động, liên tục ngay tại cộng đồng. Việc này không chỉ là một dịch vụ nhân đạo mà đang dần trở thành một chuẩn mực mới của chăm sóc sức khỏe, buộc chính quyền địa phương và ngành y tế phải thay đổi cách vận hành. Ở Lào Cai, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch 256/KH-UBND về tổ chức khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí giai đoạn 2026-2030, với chủ trương tất cả người dân được khám ít nhất một lần mỗi năm. Lựa chọn đi thẳng vào dự phòng bệnh mạn tính thông qua các đợt khám diện rộng cho thấy một cách tiếp cận táo bạo: thay vì chờ người dân ốm mới đến bệnh viện, hệ thống y tế chủ động gõ cửa từng thôn, bản, khu phố. Đây là bước chuyển tư duy cần thiết nếu Việt Nam muốn giảm gánh nặng tim mạch, tiểu đường, ung thư trong 10-20 năm tới.
Lào Cai: hơn 1 triệu người đã khám, mục tiêu 75% không chỉ là con số
Đến hết ngày 31/7, Lào Cai đã có 1.011.966 người được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, tương đương 57,9% dân số toàn tỉnh. Điều đáng nói không phải chỉ là con số vượt mốc một triệu, mà là việc 99/99 xã, phường đều đã triển khai khám sức khỏe, biến chương trình khám tỉnh thành việc làm thường xuyên chứ không phải phong trào nhất thời. Các điểm khám được bố trí linh hoạt tại trạm y tế, bệnh viện, trung tâm y tế khu vực, kết hợp với các đoàn khám lưu động, giúp dịch vụ y tế tiếp cận những địa bàn rộng, dân cư phân tán, nơi người dân trước đây ít có điều kiện kiểm tra sức khỏe định kỳ. “Việc triển khai khám rộng trên toàn tỉnh có ý nghĩa quan trọng trong chuyển từ chăm sóc sức khỏe khi có bệnh sang chủ động phát hiện nguy cơ và bệnh lý từ sớm”. Tỉnh ủy yêu cầu đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu đến ngày 30/9 có ít nhất 75% dân số được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí. Mục tiêu 75% không chỉ là bài toán tổ chức, mà là thước đo xem liệu chiến lược phòng bệnh có thực sự chạm tới đa số người dân, nhất là người cao tuổi, người có công, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, đồng bào dân tộc và khu vực vùng sâu, vùng xa, biên giới. Việc bắt buộc cập nhật kết quả khám vào Sổ sức khỏe điện tử và hoàn thành Chiến dịch 100 ngày tạo lập hồ sơ trên ứng dụng VNeID đã đưa chương trình này bước vào quỹ đạo chuyển đổi số y tế, biến mỗi lần khám thành một mảnh dữ liệu phục vụ quản lý sức khỏe lâu dài.
Cao Bằng: từ Nghị quyết 72 đến tham vọng bao phủ gần toàn bộ dân số
Nếu Lào Cai cho thấy tốc độ triển khai, thì Cao Bằng minh chứng cho chiều sâu chính sách khi gắn khám sức khỏe miễn phí với Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị về các giải pháp đột phá tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Tính đến ngày 21/8, tỉnh đã có 355.651 người được khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí, đạt 63,15% dân số. Cao Bằng không dừng ở mức đa số, mà đặt mục tiêu tham vọng: 98,9% người dân được hưởng chính sách khám sức khỏe theo Nghị quyết 169/NQ-CP của Chính phủ trong năm 2026, một nhiệm vụ lớn đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự chủ động tham gia của mỗi người dân. Chiến lược ở đây là chuyển mạnh công tác tuyên truyền từ vận động người dân đi khám một đợt sang hình thành thói quen kiểm tra sức khỏe định kỳ. Sở Y tế, với vai trò cơ quan thường trực, đã thành lập tổ giúp Giám đốc Sở trực tiếp chỉ đạo, điều hành, tập huấn chuyên môn, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho các bệnh viện, trung tâm y tế, đặc biệt ưu tiên người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính và những người sống ở khu vực kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn. Việc gắn khám sức khỏe với quản lý sức khỏe toàn dân theo Nghị quyết 72 đã biến mỗi cuộc khám thành một mắt xích trong chuỗi chăm sóc liên tục, thay vì một hoạt động đơn lẻ mang tính phong trào.
Sàng lọc bệnh mạn tính và quản lý sức khỏe toàn dân: tác động thực tế lên cuộc sống
Điểm nổi bật nhất của các chương trình khám tỉnh ở Lào Cai và Cao Bằng là chuyển trọng tâm sang sàng lọc bệnh mạn tính và phát hiện sớm bệnh. Các đoàn khám không chỉ đo huyết áp, cân nặng cho có, mà tập trung tầm soát nguy cơ tim mạch, tiểu đường, rối loạn mỡ máu, bệnh phổi tắc nghẽn, ung thư ở những nhóm dễ tổn thương. Qua khám, người dân được tư vấn, hướng dẫn theo dõi, quản lý sức khỏe và được chuyển đến cơ sở khám, chữa bệnh phù hợp khi cần thiết. Ngành y tế nhấn mạnh rằng việc triển khai khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí có ý nghĩa quan trọng trong việc chuyển từ chăm sóc sức khỏe khi có bệnh sang chủ động phát hiện nguy cơ và bệnh lý từ sớm. Khi kết quả khám được cập nhật lên sổ sức khỏe điện tử tích hợp trên VNeID và liên thông với hệ thống quản lý khám, chữa bệnh, mỗi người dân được hình thành một hồ sơ sức khỏe số, cho phép bác sĩ theo dõi diễn biến huyết áp, đường máu, chức năng gan thận qua nhiều năm. Đây chính là nền tảng để kiểm soát bệnh mạn tính: thay vì chỉ xử lý từng đợt biến chứng, hệ thống có thể nhắc nhở tái khám, điều chỉnh đơn thuốc, can thiệp sớm khi chỉ số bắt đầu xấu đi. Về phía người dân, qua thực tế triển khai, nhiều người đồng tình, phấn khởi và đánh giá cao chủ trương khám sức khỏe định kỳ miễn phí; nhận thức về chăm sóc sức khỏe, phát hiện sớm bệnh và yếu tố nguy cơ được nâng lên rõ rệt.
Thách thức phía trước: làm sao để khám miễn phí trở thành văn hóa sức khỏe mới?
Dù các con số bao phủ đã ấn tượng, làn sóng khám sức khỏe miễn phí mới chỉ là bước mở đầu cho một cuộc cải tổ dài hơi. Lào Cai vẫn phải chạy đua để từ 57,9% lên ít nhất 75% dân số được khám trong thời gian ngắn; Cao Bằng phải biến mục tiêu 98,9% thành hiện thực trên địa bàn núi non, giao thông khó khăn. Thách thức không chỉ là nhân lực, phương tiện, kinh phí, mà là thay đổi nhận thức: người dân phải coi khám sức khỏe định kỳ là thói quen gần như bắt buộc, giống như tiêm chủng cho trẻ em. Các tỉnh đã đi đúng hướng khi yêu cầu 100% học sinh, cán bộ, công chức, viên chức, người lao động được kiểm tra sức khỏe, đồng thời ưu tiên vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, nơi nguy cơ bị bỏ lại phía sau là cao nhất. Tuy vậy, để khám sàng lọc bệnh mạn tính thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục siết chặt chất lượng chuyên môn, tránh chạy theo số lượng, khám hình thức hoặc trùng lặp lãng phí như chính các văn bản chỉ đạo đã cảnh báo. Hơn nữa, dữ liệu trên Sổ sức khỏe điện tử phải được sử dụng tích cực cho công tác dự báo, lập kế hoạch điều trị và dự phòng, chứ không chỉ dừng ở báo cáo thành tích. Khi khám miễn phí, sàng lọc bệnh mạn tính và quản lý sức khỏe toàn dân trở thành một vòng tròn khép kín – từ phát hiện sớm bệnh đến theo dõi lâu dài trên nền tảng số – Việt Nam sẽ tiến gần hơn tới một “văn hóa sức khỏe mới”, nơi phòng bệnh là ưu tiên và mỗi người dân là chủ thể của hồ sơ sức khỏe của chính mình.
