An toàn số phải bắt đầu từ kỹ năng ứng phó
An toàn số học đường là tập hợp kiến thức và kỹ năng giúp giáo viên, học sinh nhận biết nguy cơ trên mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và biết cách ứng phó khi gặp quấy rối hoặc lạm dụng trực tuyến. Đây không thể chỉ là khẩu hiệu; nhà trường cần biến nó thành năng lực thực hành.
Trong hai ngày 6–7/11, Công an tỉnh phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức tập huấn Chương trình An toàn số trường học, với gần 200 đại biểu là đại diện cơ sở giáo dục và giáo viên từ 56 xã, phường, khu vực đặc biệt ở phía đông tỉnh tham dự. Hoạt động nằm trong chiến dịch “Không một mình” năm 2026, hướng tới nâng cao nhận thức và khả năng tự bảo vệ của trẻ em, thanh thiếu niên trước nguy cơ trên không gian mạng.
Quy mô tập huấn đáng chú ý, nhưng giá trị quyết định nằm ở việc kiến thức có đến được từng lớp học hay không. Vì vậy, bồi dưỡng kỹ năng số giáo viên là mắt xích thiết yếu: giáo viên vừa hỗ trợ học sinh, vừa có thể nhận ra dấu hiệu bất thường và hướng dẫn bước xử lý ban đầu.
Tập huấn để giáo viên biết xử lý tình huống
Nội dung tập huấn tập trung vào cách nhận biết, phòng ngừa nguy cơ trẻ em và thanh thiếu niên bị xâm hại trên không gian mạng. Giáo viên nòng cốt cũng được hướng dẫn quy trình ứng phó ban đầu khi phát hiện rủi ro hoặc sự việc có dấu hiệu quấy rối trực tuyến.
Đây là điểm cần thiết hơn việc chỉ nhắc học sinh “cẩn thận khi lên mạng”. Khi có tình huống, người lớn trong trường cần biết cách tiếp nhận thông tin, đánh giá dấu hiệu và xử lý bước đầu, thay vì để học sinh tự xoay xở hoặc phản ứng theo cảm tính. Tập huấn vì thế cần gắn với tình huống thực tế, không dừng ở phổ biến khái niệm.
Chương trình đặt mục tiêu lan tỏa kiến thức an toàn số tới đông đảo học sinh thông qua các hoạt động tuyên truyền tại cơ sở giáo dục. Cách tiếp cận này có triển vọng khi giáo viên trở thành đầu mối thường xuyên trong trường; tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào việc nội dung được nhắc lại và đưa vào sinh hoạt học đường, thay vì chỉ xuất hiện trong một buổi tập huấn.
Từ VNeID đến nhận diện lừa đảo trên mạng
Tại Trường THPT Hùng Vương, Công an xã Lạc Đạo tuyên truyền về chuyển đổi số, giới thiệu tiện ích VNeID và hướng dẫn giáo viên, học sinh tích hợp tài khoản hưởng an sinh xã hội, xác thực và tích hợp sáu loại giấy tờ theo chức năng ứng dụng. Việc hướng dẫn trực tiếp giúp người tham dự hiểu cách dùng dịch vụ số trong thủ tục hành chính và giao dịch cần thiết.
Buổi tuyên truyền cũng chỉ ra các thủ đoạn lừa đảo trên mạng: giả danh cơ quan chức năng hoặc nhân viên ngân hàng để lấy thông tin; mạo danh người quen hỏi vay tiền; gửi đường dẫn hay mã QR giả; dụ đầu tư, việc làm trực tuyến lợi nhuận cao và lừa đảo mua bán trên mạng xã hội. Đây là những ví dụ cụ thể, giúp học sinh liên hệ cảnh báo với tin nhắn, lời mời và giao dịch có thể gặp hằng ngày.
Khuyến cáo thiết thực gồm không mở đường dẫn không rõ nguồn gốc, không cài ứng dụng từ nguồn không chính thống, không cung cấp mật khẩu hay mã OTP và cần xác minh qua kênh chính thức trước khi chuyển tiền hoặc chia sẻ thông tin. Người dùng cũng nên đặt mật khẩu đủ mạnh, tránh dùng chung mật khẩu, cập nhật phần mềm và thận trọng với dữ liệu cá nhân.
An toàn mạng trường học cần được duy trì mỗi ngày
Hai hoạt động cho thấy giáo dục an toàn mạng trường học hiệu quả hơn khi kết hợp năng lực xử lý của giáo viên với hướng dẫn thực hành dành cho học sinh. Một bên tập trung vào nhận diện nguy cơ và quy trình ứng phó; bên kia đưa kỹ năng vào việc dùng dịch vụ số và phòng tránh các chiêu lừa cụ thể.
Nhà trường cũng cần nhấn mạnh trách nhiệm tôn trọng quyền riêng tư: không tự ý thu thập, đăng tải hay phát tán dữ liệu và hình ảnh của người khác khi chưa được phép. Đây không chỉ là biện pháp phòng rủi ro cá nhân mà còn góp phần tạo môi trường học đường an toàn, có trách nhiệm trên mạng.
Các chương trình hướng tới lan tỏa kiến thức từ giáo viên và học sinh tới gia đình, cộng đồng. Muốn mục tiêu ấy thành thực chất, trường học nên duy trì tuyên truyền và luyện cách xử lý tình huống thường xuyên. An toàn số không được hình thành sau một buổi học; nó đến từ thói quen kiểm chứng, bảo vệ dữ liệu và tìm người hỗ trợ đúng lúc.
