Bệnh tim mạch ASEAN: Khủng hoảng sức khỏe không còn là chuyện tương lai
Bệnh tim mạch ASEAN là nhóm bệnh liên quan đến tim và mạch máu đang gia tăng nhanh trong cộng đồng 700 triệu dân Đông Nam Á, phản ánh sự kết hợp giữa già hóa dân số, lối sống ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, hút thuốc lá và sự chênh lệch trong chăm sóc sức khỏe Đông Nam Á, khiến khu vực đối mặt với gánh nặng tử vong, tàn phế và chi phí điều trị ngày càng lớn. Điểm mấu chốt cần nhìn thẳng: nếu ASEAN tiếp tục ưu tiên điều trị muộn thay vì dự phòng bệnh tim, hệ thống y tế sẽ bị quá tải và người dân phải trả giá bằng những năm sống khỏe mạnh bị mất. Hiện 10 quốc gia ASEAN có khoảng 36,8 triệu người sống chung với bệnh tim mạch và 1,66 triệu ca tử vong mỗi năm. Đây không còn là vấn đề của riêng ngành tim mạch, mà là phép thử đối với toàn bộ chiến lược phát triển bền vững của khu vực.
Gánh nặng tăng gần 150%: Khi già hóa và lối sống đô thị cộng hưởng
Trong hơn ba thập kỷ, số người mắc bệnh tim mạch tại 10 quốc gia ASEAN đã tăng gần 150% so với năm 1990. Đây là con số cho thấy chúng ta không chỉ chậm trong dự phòng bệnh tim, mà còn đang để các yếu tố nguy cơ tim mạch âm thầm tích tụ qua nhiều thế hệ. Già hóa dân số, đô thị hóa, ít vận động, chế độ ăn nhiều muối, hút thuốc lá, tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì và rối loạn lipid máu đang cùng nhau đẩy đường cong bệnh tim mạch đi lên. Với khoảng 700 triệu dân, Đông Nam Á bước vào giai đoạn dân số già nhưng chưa kịp xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe Đông Nam Á đủ mạnh cho bệnh mạn tính. Nhiều yếu tố nguy cơ diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi người bệnh đã nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy tim. Điều này cho thấy mô hình chăm sóc hiện nay vẫn mang nặng tư duy “chờ bệnh nặng mới chữa”, thay vì chủ động kiểm soát nguy cơ từ sớm.
Vì sao phải chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng bệnh tim?
Khi bệnh tim mạch đã bùng phát với hàng chục triệu ca mắc, mọi nỗ lực mở thêm bệnh viện, mua thêm máy móc chỉ là giải pháp chữa cháy. Cần chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng bệnh tim mạch tại khu vực ASEAN. Dự phòng không phải khẩu hiệu, mà là lựa chọn duy nhất giúp giảm tử vong, giảm tàn phế và giữ cho hệ thống y tế hoạt động được trong dài hạn. Tăng huyết áp – một yếu tố nguy cơ tim mạch quan trọng – có thể được phát hiện và kiểm soát bằng những biện pháp tương đối đơn giản, từ đo huyết áp định kỳ đến quản lý điều trị tại y tế cơ sở. Nếu không đẩy mạnh sàng lọc, đánh giá nguy cơ tim mạch và quản lý lâu dài, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến người bệnh đến viện trong tình trạng cấp cứu, thay vì được bảo vệ từ sớm. Một hệ thống y tế thông minh phải đầu tư vào dự phòng bệnh tim trước khi đầu tư vào kỹ thuật điều trị chuyên sâu.
Kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch: Việc đơn giản nhưng bị bỏ quên
Điều nghịch lý là nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch có thể kiểm soát được, nhưng lại ít được ưu tiên trong thực tế. Các chương trình dự phòng bệnh tim cần tập trung vào giảm tiêu thụ muối, duy trì cân nặng hợp lý, tăng cường vận động thể lực, không thuốc lá và kiểm soát đường huyết, cholesterol. Đây đều là can thiệp chi phí thấp, nhưng hiệu quả cao nếu được triển khai rộng khắp tại tuyến cơ sở. Tuy vậy, năng lực dự phòng, chẩn đoán và điều trị giữa các quốc gia ASEAN còn rất khác biệt; khả năng tiếp cận thuốc, nhân lực chuyên khoa và kỹ thuật tim mạch hiện đại chưa đồng đều, nhất là ở vùng thiếu nguồn lực y tế. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng phải đi cùng bảo đảm người bệnh được tái khám định kỳ, tiếp cận thuốc và tuân thủ điều trị. Nếu không, thông điệp “sống lành mạnh” sẽ chỉ dừng ở các chiến dịch truyền thông, trong khi người dân vẫn không có điều kiện thực hiện.
Hợp tác khu vực: Từ hội nghị khoa học đến thay đổi thực tế chăm sóc sức khỏe
Không một quốc gia nào có thể tự giải quyết toàn bộ thách thức bệnh tim mạch ASEAN. Hợp tác khu vực vì sức khỏe tim mạch không phải lựa chọn mang tính ngoại giao, mà là trách nhiệm chung. Tại Hội nghị Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30 (AFCC 2026) diễn ra ở Brunei Darussalam từ ngày 15 đến 18/10/2026, hơn 700 nhà khoa học, bác sĩ và chuyên gia tim mạch đã cùng thảo luận về dự phòng, chẩn đoán và điều trị bệnh tim mạch, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á nhiệm kỳ 2025–2027. Hợp tác giữa các hội tim mạch quốc gia có thể đẩy nhanh đào tạo nhân lực, chia sẻ hướng dẫn chuyên môn, xây dựng cơ sở dữ liệu và nghiên cứu đa quốc gia. Tại Việt Nam, một sáng kiến cụ thể là mục tiêu kiểm soát được huyết áp ở ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp vào năm 2030. Nếu các nước ASEAN cùng đặt ra những mục tiêu đo được như vậy – nhiều người được phát hiện sớm hơn, kiểm soát tốt yếu tố nguy cơ hơn và tiếp cận điều trị chất lượng cao hơn – thì chăm sóc sức khỏe Đông Nam Á mới thực sự chuyển trục sang dự phòng và bảo vệ tim mạch cho cả khu vực.
