Từ nút nghẽn bị bỏ quên đến cửa ngõ logistics mới của Quảng Ngãi
Nút giao Dung Quất là điểm kết nối trực tiếp giữa cao tốc Đà Nẵng Quảng Ngãi với tuyến đường vào Khu kinh tế Dung Quất và mạng lưới giao thông phía bắc Quảng Ngãi, được thiết kế để rút ngắn hành trình vận chuyển hàng hóa giữa các khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm logistics của tỉnh, đồng thời giảm tải cho Quốc lộ 1 và tăng sức cạnh tranh hạ tầng giao thông khu vực. Thực tế, nút giao này đã hoàn thiện và được đưa vào khai thác từ 0 giờ ngày 1.10, sau 8 năm kể từ khi cao tốc Đà Nẵng Quảng Ngãi đi vào hoạt động nhưng điểm kết nối với Khu kinh tế Dung Quất bị “đắp chiếu” kéo dài. Điều này cho thấy một nghịch lý: tuyến cao tốc đầu tiên ở miền Trung được ca ngợi là động lực phát triển, nhưng chính cửa ngõ quan trọng nhất để gắn nó với trung tâm công nghiệp Dung Quất lại bị bỏ ngỏ. Việc vận hành nút giao Dung Quất muộn đến như vậy không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài học lớn về tư duy lập kế hoạch hạ tầng gắn với nhu cầu logistics Quảng Ngãi.
8 năm trì hoãn: cái giá của sự đứt gãy trong quy hoạch và thủ tục
Dự án nút giao Trì Bình – Dung Quất được khởi công cùng thời điểm với tuyến cao tốc chính, nhưng lại đình trệ nhiều năm do vướng mắc kỹ thuật và thủ tục, đến cuối tháng 5/2025 mới được tái khởi động với tổng vốn khoảng 100 tỷ đồng. Đây cũng là nút giao cuối cùng trong 8 nút giao trên toàn tuyến cao tốc Đà Nẵng Quảng Ngãi chưa khớp nối, gây thất thoát và lãng phí lớn trong đầu tư, đồng thời tạo điểm nghẽn giao thông bất lợi cho người dân và doanh nghiệp vận tải trong Khu kinh tế Dung Quất. Một dự án có tổng chiều dài hơn 1,7 km với vai trò chiến lược lại phải mất thêm 8 năm mới được hoàn thiện cho thấy hệ thống phê duyệt và điều phối hạ tầng còn thiếu nhất quán. "Sau 8 năm kể từ khi cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi đưa vào khai thác, nút giao Trì Bình - Dung Quất chính thức được thông xe từ 0 giờ ngày 1/10" là câu trích dẫn không chỉ mang tính kỹ thuật, mà là lời nhắc về giá trị của thời gian đối với cơ hội phát triển logistics và thu hút đầu tư. Nếu cao tốc là xương sống, thì việc chậm nối các “chi” như nút giao Dung Quất đã làm cả cơ thể hạ tầng vận tải miền Trung vận hành kém hiệu quả.
Kết nối cao tốc – Khu kinh tế Dung Quất: thay đổi bản đồ logistics Quảng Ngãi
Khi nút giao Dung Quất tại Km101+737,87 chính thức vận hành, cao tốc Đà Nẵng Quảng Ngãi lần đầu có một nhánh kết nối trực tiếp với tuyến Trì Bình – cảng Dung Quất và Quốc lộ 1. Việc này tạo thêm cửa ngõ ra vào Khu kinh tế Dung Quất, rút ngắn thời gian di chuyển và giảm áp lực cho Quốc lộ 1 – tuyến vốn thường xuyên quá tải. Quan trọng hơn, các hành trình vận chuyển hàng hóa đến khu công nghiệp, cảng biển và trung tâm logistics được rút ngắn và thuận lợi hơn, mở ra khả năng tổ chức chuỗi cung ứng hiệu quả hơn cho doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh. Khi cao tốc kết nối trực tiếp với khu vực phía bắc Quảng Ngãi, logistics Quảng Ngãi có cơ hội tái cấu trúc luồng vận tải: hàng hóa từ Dung Quất ra các cảng, khu vực lân cận miền Trung không phải “chui” qua những điểm nghẽn trên Quốc lộ 1 như trước. Thay vào đó, nút giao mới giúp phân luồng ô tô tải lên cao tốc, giảm giao cắt với khu dân cư và tăng độ tin cậy cho lịch giao nhận. Nếu các doanh nghiệp biết khai thác lợi thế này, chi phí vận tải và thời gian hành trình hoàn toàn có thể được tối ưu theo hướng cạnh tranh hơn khu vực lân cận.
Vận hành, thu phí và bài toán hiệu quả khai thác hạ tầng
Tổng Công ty đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam đã hoàn tất các điều kiện để đưa nút giao Dung Quất vào khai thác từ 0 giờ ngày 1.10, đồng thời phát đi thông báo về việc tổ chức thu phí và quản lý nút giao. Từ thời điểm này, các phương tiện qua nút giao phải tuân thủ hệ thống báo hiệu đường bộ hiện trường và thanh toán phí dịch vụ sử dụng đường cao tốc theo cự ly thực tế, với mức giá và phương thức thu phí ETC do đơn vị này ban hành và niêm yết. Tốc độ tối đa trên các nhánh nút giao được quy định ở mức 40 km/giờ, đồng thời cấm xe mô tô, xe thô sơ, người đi bộ nhằm bảo đảm an toàn. Ở giai đoạn đầu khai thác, lực lượng trực, tuần tra, cứu hộ, cứu nạn được bố trí để bảo đảm giao thông thông suốt, xử lý kịp thời sự cố phát sinh. Vấn đề không nằm ở bản thân việc thu phí, mà ở chỗ nguồn thu này có được tái đầu tư xứng đáng cho bảo trì, nâng cấp và mở rộng hạ tầng xung quanh Khu kinh tế Dung Quất hay không. Nếu thu phí chỉ để vận hành mà không có chiến lược tái đầu tư cho mạng lưới đường kết nối, nút giao Dung Quất sẽ khó đạt hết tiềm năng thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Từ một nút giao đến bài học quy hoạch vùng và chiến lược kinh tế
Việc nút giao Dung Quất được thông xe sau 8 năm chờ đợi có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi vài km đường dẫn. Nó đặt ra câu hỏi: vì sao một cửa ngõ quan trọng ra vào Khu kinh tế Dung Quất lại không được ưu tiên hoàn thành cùng thời điểm với cao tốc Đà Nẵng Quảng Ngãi? Khi nhìn vào tương lai, lãnh đạo địa phương và nhà đầu tư hạ tầng phải coi sự kiện này là hồi chuông cảnh báo về tầm quan trọng của cách tiếp cận “hạ tầng gắn với chuỗi giá trị”, thay vì xây cao tốc rồi mới lo nối vào khu công nghiệp. Nút giao Dung Quất giờ đây là một “test” cho năng lực biến hạ tầng giao thông thành tăng trưởng kinh tế. Nếu tỉnh Quảng Ngãi biết xây dựng chiến lược logistics rõ ràng, gắn luồng hàng từ Dung Quất với các trung tâm logistics, khu công nghiệp và cảng biển, nút giao sẽ là cú hích đáng kể. Ngược lại, nếu thiếu quy hoạch đồng bộ về kho bãi, dịch vụ hậu cần, và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp khai thác cao tốc, thì thành quả sau 8 năm chờ đợi rất dễ bị thu hẹp thành một điểm ra – vào đẹp trên bản đồ, hơn là một động lực phát triển thực sự.
