Nút giao đa tầng Rừng Sác – Bến Lức Long Thành: định nghĩa một cửa ngõ mới của TP.HCM
Nút giao TP.HCM Rừng Sác – Bến Lức Long Thành là cụm công trình giao thông đa tầng phức hợp, kết nối trực tiếp đường Rừng Sác với cao tốc Bến Lức – Long Thành thông qua hệ thống hầm chui cầu vượt và đường dẫn, được thiết kế theo tiêu chuẩn tương đương các nút giao hiện đại tại Singapore và Hàn Quốc nhằm giảm phụ thuộc vào phà Bình Khánh và tăng khả năng kết nối liên vùng cho khu vực Cần Giờ. Thay vì là một dự án nâng cấp đơn lẻ, nút giao này thể hiện lựa chọn rất rõ: TP.HCM chấp nhận đầu tư lớn để chuyển từ tư duy "qua sông lụy phà" sang mạng lưới giao thông TP.HCM liên kết bằng cao tốc đa tầng. Dự án được khởi công ngày 1/7 với tổng mức đầu tư 2.969 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, hoàn toàn do khu vực công chi trả. Việc chọn mô hình thiết kế đa tầng như Singapore và Hàn Quốc không phải để “đẹp” hơn, mà để giải bài toán luồng xe phức tạp trong một không gian hạn chế nhưng đòi hỏi chuẩn quốc tế.
Thiết kế đa tầng: 2 hầm chui, 4 cầu vượt và logic kỹ thuật phía sau
Nhìn vào bản vẽ, thiết kế đa tầng của nút giao này không chỉ là sự chắp vá thêm vài cây cầu. Dự án gồm nhánh kết nối từ đường đầu cầu Cần Giờ đến đường Rừng Sác với 6 làn xe, tốc độ thiết kế 80 km/h, cùng nhánh từ đường Rừng Sác về phà Bình Khánh 4 làn, tốc độ 60 km/h. Hai đoạn cầu cạn hiện hữu được mở rộng, đồng thời xây dựng 4 nhánh cầu vượt lên xuống độc lập, mỗi nhánh một làn, để phân tách luồng xe theo hướng đi, giảm xung đột dòng. Bên dưới, hệ thống 2 hầm chui tổng chiều dài khoảng 470 m kết hợp đảo xuyến nổi cho phép lưu thông giao cắt ở cao độ thấp mà không can thiệp vào các làn cao tốc phía trên. Đây chính là logic kỹ thuật của nút giao đa tầng: thay vì dồn tất cả vào một mặt bằng, các tầng khác nhau “chia việc” cho nhau. Hệ thống ITS, trạm kiểm tra tải trọng tự động, chiếu sáng và thoát nước đồng bộ giúp nút giao này tiệm cận cách các thành phố như Singapore xử lý lưu lượng lớn trên diện tích nhỏ.
Tác động lên giao thông TP.HCM: từ Cần Giờ ra trung tâm và liên vùng
Nếu chỉ nhìn con số đầu tư, người dân khó cảm được ý nghĩa của nút giao này đối với giao thông TP.HCM. Điều quan trọng là nó thay đổi cách khu vực Cần Giờ kết nối với phần còn lại của thành phố. Hiện người dân các xã Bình Khánh, Lý Nhơn, Tam Thôn Hiệp, An Thới Đông và Long Hòa vẫn phụ thuộc đáng kể vào phà Bình Khánh; cuối tuần, lễ, Tết hoặc thời tiết xấu, khu vực này thường quá tải, ùn ứ kéo dài. Khi nút giao hoàn thành, đường Rừng Sác sẽ kết nối trực tiếp với cao tốc Bến Lức – Long Thành, mở thêm lựa chọn di chuyển thay vì “chỉ có phà”. Thời gian tiếp cận các khu vực khác của TP.HCM được kỳ vọng rút ngắn, đi kèm là khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, hành chính tốt hơn. Đồng thời, nút giao sẽ tăng khả năng kết nối Cần Giờ với khu vực trung tâm và các tỉnh Đông, Tây Nam Bộ, biến một vùng vốn bị coi là xa xôi thành phần nối tiếp tự nhiên của mạng lưới cao tốc.
Bài toán bồi thường, nền yếu và chuẩn quốc tế: cái giá của bước nhảy hạ tầng
Đằng sau thiết kế hào nhoáng là bài toán rất đời thường: đất, người và nền yếu. Dự án dự kiến thu hồi hơn 214.400 m² đất, ảnh hưởng đến 98 trường hợp, gồm đất ở, đất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và nhà ở cùng nhiều tài sản gắn liền với đất. Đầu tháng 9, UBND xã Bình Khánh đã tổ chức lấy ý kiến người dân về dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự kiến hoàn chỉnh và phê duyệt trước ngày 18/9. Đây là bước bắt buộc nếu thành phố muốn chuẩn quốc tế nhưng không trả giá bằng bất ổn xã hội. Giá đất bồi thường được đơn vị tư vấn độc lập khảo sát trên cơ sở quy định pháp luật và dữ liệu giao dịch thực tế trong 24 tháng; người dân nếu thấy chưa phù hợp có quyền cung cấp chứng từ để phúc tra. Một câu nói có thể trích lại: “Chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 994 tỷ đồng; chi phí xây dựng hơn 1.568 tỷ đồng.” Trong khi đó, ngoài mặt bằng, các nhà thầu đang phải xử lý nền đất yếu, mở đường công vụ để kịp tiến độ ra mắt đồng bộ vào năm 2028.
Từ nút giao 3.000 tỷ đến tư duy quy hoạch mới cho thành phố
Điểm đáng bàn nhất ở nút giao Rừng Sác – Bến Lức Long Thành là nó buộc TP.HCM nhìn lại tư duy quy hoạch giao thông. Việc chọn mô hình đa tầng phức hợp theo chuẩn Singapore, Hàn Quốc cho thấy thành phố đã thừa nhận rằng các nút giao một tầng, vài vòng xoay không còn đủ cho lưu lượng xe ngày càng lớn. Sau khi hoàn thành, cụm nút giao này sẽ không chỉ giảm phụ thuộc vào tuyến Rừng Sác và phà Bình Khánh mà còn trở thành mắt xích kết nối liên vùng quan trọng. Theo kế hoạch, toàn bộ cụm nút giao sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác đồng bộ trong năm 2028. Câu hỏi đặt ra là: nếu một nút giao có thể thay đổi cục diện cả một cửa ngõ, tại sao tư duy thiết kế đa tầng không được coi là chuẩn bắt buộc cho các dự án giao thông TP.HCM sắp tới? Câu trả lời sẽ định hình cách thành phố đầu tư hạ tầng trong thập kỷ tới – hoặc là những bước nhảy dài như Rừng Sác – Bến Lức Long Thành, hoặc tiếp tục những vá víu cục bộ rồi hết chỗ để sửa.
