Drone xâm nhập sân bay: một vật thể nhỏ, cái giá vận hành quá lớn
Drone xâm nhập sân bay là tình huống thiết bị bay không người lái hoặc vật thể nhỏ xuất hiện trái phép trong vùng trời phục vụ cất hạ cánh, buộc nhà chức trách phải dừng hoặc điều chỉnh hoạt động bay để bảo đảm an ninh không phận, gây gián đoạn chuyến bay dây chuyền và tạo ra thiệt hại kinh tế lẫn tâm lý cho hành khách. Những sự cố drone, diều, bóng bay quanh Tân Sơn Nhất trong thời gian gần đây cho thấy vấn đề này không còn mang tính giả định mà đã trở thành rủi ro thường trực cần đối phó khẩn cấp. Ở một cảng hàng không có thể xử lý hơn 1.000 chuyến bay/ngày, chỉ một vật thể lạc chỗ cũng đủ tạo hiệu ứng domino trên bầu trời lẫn dưới mặt đất.
Tân Sơn Nhất: Một giờ hỗn loạn cho thấy hệ thống mong manh đến mức nào
Các sự cố drone xâm nhập sân bay quanh Tân Sơn Nhất được nêu tại một tọa đàm về thách thức an toàn hàng không đô thị như ví dụ điển hình cho rủi ro mới nổi. Một vụ việc gần đây với thiết bị bay không người lái đã hai lần làm gián đoạn hoạt động cất hạ cánh, kéo theo 56 chuyến bay bị ảnh hưởng, trong đó 24 chuyến phải đổi sân, 18 chuyến bay vòng chờ và 14 chuyến phải dừng lại trên đường băng. Ở một nơi có lúc đạt mật độ 48 chuyến/giờ và dự kiến cao điểm Tết lên đến khoảng 1.025 chuyến với 145.000 hành khách mỗi ngày, việc dừng hoạt động chỉ 60 phút đã được chính lãnh đạo ngành nhận định là “không phải khoảng thời gian nhỏ”. Cái giá thực sự không nằm ở vài vòng lượn trên trời mà ở việc xáo trộn lịch trình, đổi tổ bay, đổi máy bay và kéo theo chậm trễ ở nhiều sân bay khác.
Khoảng trống quản lý tần số UAV: lỗ hổng kỹ thuật biến thành rủi ro an ninh
Vấn đề không chỉ nằm ở hành vi người điều khiển drone mà còn ở cách chúng ta quản lý tần số UAV. Thiết bị điều khiển drone hiện được miễn giấy phép sử dụng tần số trong nhiều dải khác nhau, với những điều kiện kỹ thuật nhất định. Trong khi đó, phần lớn UAV vẫn đang được xếp chung vào nhóm thiết bị vô tuyến cự ly ngắn, miễn cấp phép, phân tán từ HF, UHF tới 2.400 MHz, 5.800 MHz với giới hạn công suất khoảng 100 mW. Cách tiếp cận này phù hợp khi UAV chủ yếu là đồ chơi nhỏ bay dưới 100 m, nhưng lại trở nên lạc hậu khi thiết bị vận tải hàng chục kilogram bay giữa lòng đô thị. Tiếp tục duy trì một khung quản lý tần số giản lược là chấp nhận lỗ hổng kỹ thuật trực tiếp tác động đến an ninh không phận khu vực cảng hàng không. Cơ quan quản lý vì thế phải nghiên cứu bổ sung các băng tần riêng cho UAV phục vụ kinh tế tầm thấp, đồng thời xây dựng quy hoạch tần số tối ưu vừa cho phép phát triển, vừa giữ an toàn tuyệt đối.
Phát hiện drone sân bay: công nghệ không đủ nếu thiếu phối hợp và ý thức cộng đồng
Câu hỏi “máy bay mạnh hơn chim, sao phải sợ một cánh diều” từng được người dân quanh sân bay đặt ra khi nghe phổ biến an toàn. Câu trả lời là: ở tốc độ 200–300 km/h, ngay cả vật thể rất nhỏ cũng có thể gây va chạm đủ sức làm hỏng thiết bị hoặc buộc máy bay phải cơ động tránh. Không phải diều tránh máy bay, mà máy bay phải tránh diều. Điều đó khiến bài toán phát hiện drone sân bay trở thành ưu tiên hàng đầu. Các cảng hàng không đã bắt đầu thử nghiệm hệ thống phát hiện UAV với doanh nghiệp viễn thông, bước đầu cho kết quả tích cực, lực lượng công an cũng triển khai thiết bị chuyên dụng để tìm và xử lý nguồn điều khiển. Nhưng công nghệ chỉ là một phần. Mỗi sự cố buộc cảng hàng không, cảng vụ, công an, quân đội và chính quyền địa phương cùng lúc truy tìm vật thể, xác định người điều khiển và xử lý tình huống. Nếu người dân quanh sân bay không hiểu rõ vùng cấm bay và tôn trọng an ninh không phận, mọi hệ thống phát hiện hiện đại đều sẽ bị kéo xuống hiệu quả thấp.
Từ quản lý giấy phép đến định danh số: cách phản ứng phải theo kịp tốc độ bay
Điểm đáng mừng là khung chính sách đang bắt đầu dịch chuyển. Phương tiện bay không người lái đã được đưa vào nghị định riêng, giao Bộ Quốc phòng cấp phép bay trong vùng trời và vùng thông báo bay quốc gia, ngoại trừ phương tiện của Bộ Công an. Khi cấp phép hoạt động tại khu vực cảng hàng không, sân bay hay nơi có thể ảnh hưởng đến tàu bay dân dụng, cơ quan này phải phối hợp với các bộ ngành khác để bảo đảm công trình và hoạt động bay không bị đe dọa. Việc sử dụng UAV sẽ được quản lý thông qua cấp phép phương tiện lẫn người điều khiển, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 mọi UAV trong nước đều được định danh số, cấp phép điện tử và giám sát hành trình theo thời gian thực. Song song, cơ quan tần số đang xây dựng phương án quy hoạch mới, còn lực lượng công an được giao điều tra và xử lý nghiêm các trường hợp UAV xâm nhập vùng cấm bay, đồng thời xây dựng kịch bản đối phó để ngăn sự cố tái diễn. Kết luận rõ ràng là: nếu an ninh không phận là trách nhiệm của toàn xã hội, thì phản ứng với drone xâm nhập sân bay phải là sự kết hợp giữa luật chơi minh bạch, công nghệ phát hiện chủ động và cộng đồng nhận thức được “bầu trời đô thị không phải sân chơi vô hạn”.
