Một giai đoạn phát triển mới của phụ nữ Việt Nam tại Nhật
Hiệp hội phụ nữ Kansai là tổ chức tập hợp phụ nữ Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc tại vùng Kansai, Nhật Bản, với mục tiêu kết nối cộng đồng Việt Nam Nhật Bản, hỗ trợ hội viên hội nhập bền vững, đồng thời bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động giao lưu, giáo dục và thiện nguyện. Sự kiện Đại hội lần thứ II của Hiệp hội phụ nữ Kansai nhiệm kỳ 2026-2028, diễn ra tại Tổng Lãnh sự quán Việt Nam ở Osaka nhân dịp Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 và kỷ niệm 96 năm thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong phong trào phụ nữ Việt Nam tại Nhật.
Điểm nhấn không chỉ là việc bầu bà Lê Thương làm Chủ tịch Hội phụ nữ vùng Kansai nhiệm kỳ 2026-2028, đồng thời là Chủ tịch Mạng lưới Phụ nữ Việt Nam tại Nhật, mà còn là thông điệp: phụ nữ không còn đứng ở “hậu trường” cộng đồng, họ đang chủ động thiết kế tương lai của mình. Theo phát biểu của Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Osaka, kỳ vọng đặt vào hội là đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, chăm lo thiết thực đời sống hội viên, góp phần xây dựng cộng đồng Việt Nam đoàn kết, gắn bó với quê hương và hòa nhập xã hội sở tại. Đây là lời nhắc rõ ràng rằng phong trào phụ nữ chỉ có ý nghĩa khi chạm được tới đời sống thường ngày.
Mạng lưới hỗ trợ mới: từ “hội nhóm” đến hạ tầng cộng đồng
Theo kế hoạch nhiệm kỳ 2026-2028, Hiệp hội phụ nữ Kansai sẽ mở rộng mạng lưới tới nhiều địa phương trên khắp Nhật Bản, đẩy mạnh hoạt động văn hóa, giáo dục, thiện nguyện, hỗ trợ phụ nữ và gia đình hội nhập bền vững, đồng thời tăng cường giao lưu với các tổ chức phụ nữ Nhật Bản. Điều này cho thấy hội không muốn dừng ở vai trò “câu lạc bộ đồng hương”, mà đang xây dựng một hạ tầng xã hội mềm cho cộng đồng Việt Nam Nhật Bản. Khi phụ nữ có nơi để chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm hỗ trợ pháp lý, tâm lý, việc làm hay nuôi dạy con, họ bớt cô đơn và ít bị tổn thương hơn trong môi trường xa lạ.
Tuy nhiên, mở rộng mạng lưới cũng đồng nghĩa với áp lực chuyên nghiệp hóa. Nếu chỉ dừng ở vài sự kiện lễ hội, hội sẽ khó giữ chân hội viên lâu dài. Cần những chương trình thiết thực: lớp kỹ năng cho lao động mới sang, nhóm hỗ trợ mẹ bỉm trong gia đình đa văn hóa, các buổi chia sẻ về giáo dục con song ngữ. Việc hội được Tổng Lãnh sự quán cam kết đồng hành, tạo điều kiện hoạt động là một lợi thế, nhưng sức sống của tổ chức vẫn phụ thuộc vào khả năng lắng nghe nhu cầu thật của phụ nữ và biến chúng thành chương trình cụ thể.
Bảo tồn bản sắc văn hóa: từ khẩu hiệu đến trải nghiệm sống
Đại hội lần thứ II của Hiệp hội phụ nữ Kansai được đánh giá là mở ra định hướng tăng cường kết nối cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời phát huy vai trò phụ nữ Việt Nam ở nước ngoài trong giai đoạn mới. Nhưng bảo tồn bản sắc văn hóa không thể chỉ là treo cờ, mặc áo dài trong vài dịp lễ. Nó phải là chuỗi trải nghiệm sống, nơi tiếng Việt, ẩm thực, phong tục, âm nhạc, câu chuyện lịch sử được truyền lại cho thế hệ trẻ một cách tự nhiên. Khi Tổng Lãnh sự tại Osaka nhấn mạnh vai trò hội viên trong việc giữ gìn tiếng Việt, quảng bá hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam, cũng như thúc đẩy giao lưu nhân dân Việt – Nhật, đó là lời nhắc rằng văn hóa là cây cầu mềm của ngoại giao.
Ở góc độ này, phụ nữ thường là người giữ lửa trong gia đình: họ nấu món Việt, dạy con chào ông bà, kể chuyện Tết, kể về quê nhà. Nếu các hiệp hội phụ nữ biến những việc tưởng như nhỏ bé đó thành hoạt động cộng đồng – lớp tiếng Việt cuối tuần, ngày hội Trung thu, không gian đọc truyện dân gian – thì bảo tồn bản sắc văn hóa sẽ thoát khỏi khẩu hiệu. Bản sắc không phải “gói quà” để trưng trong lễ hội, mà là thói quen sống hàng ngày, và phụ nữ chính là người thiết kế những thói quen đó.
“Làng Việt Nam” ở Fukuoka: phòng thí nghiệm kết nối cộng đồng quốc tế
Nếu Kansai là câu chuyện tổ chức, thì Fukuoka đang trở thành “phòng thí nghiệm” văn hóa của cộng đồng Việt Nam Nhật Bản. Ngày 18/10, Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại Fukuoka đã tổ chức lễ phát động và họp báo giới thiệu Ngày hội Đại đoàn kết lần thứ hai của cộng đồng người Việt tại Fukuoka và Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11. Điểm nhấn là mô hình “Làng Việt Nam tại Fukuoka”, được thiết kế như một không gian văn hóa Việt thu nhỏ. Chủ đề của chương trình – “Đại đoàn kết – Hội nhập – Giữ gìn văn hóa Việt – Hướng về Tổ quốc” – cho thấy mục tiêu kép: vừa gắn kết người Việt, vừa kết nối cộng đồng quốc tế.
Các trại văn hóa theo tỉnh, vùng hoặc theo chủ đề sẽ giới thiệu phong tục, trang phục truyền thống, ẩm thực, sản phẩm địa phương, nghệ thuật dân gian, tiếng Việt và những câu chuyện về Việt Nam. Không gian lễ hội tái hiện sắc màu văn hóa từ vùng đất Tổ Hùng Vương, Hà Nội, vùng Quan họ Bắc Ninh tới miền Trung, Tây Nguyên, Nam Bộ, phản ánh sự đa dạng của 54 dân tộc Việt Nam. Hoạt động “Hộ chiếu Làng Việt Nam” cho phép trẻ em và khách tham quan khám phá từng trại, tham gia trò chơi, học tiếng Việt và nhận quà lưu niệm. Đây không chỉ là sân chơi, mà là cách để thế hệ trẻ – đặc biệt là con em gia đình đa văn hóa Việt – Nhật – có thêm cơ hội chạm vào ngôn ngữ và văn hóa quê hương.
Từ phong trào đến chiến lược dài hạn cho cộng đồng Việt Nam Nhật Bản
Điểm chung giữa Hiệp hội phụ nữ Kansai và Ngày hội Đại đoàn kết tại Fukuoka là ý thức chuyển từ phong trào ngắn hạn sang chiến lược dài hạn cho cộng đồng Việt Nam Nhật Bản. Lần tổ chức đầu tiên của Ngày hội Đại đoàn kết tại Fukuoka vào năm 2025 đã tạo không gian gặp gỡ cho hội đoàn, doanh nghiệp, gia đình và người Việt đang sống, học tập, làm việc tại Nhật. Trên nền tảng đó, chương trình năm 2026 được mở rộng để tăng tương tác và giao lưu văn hóa với cộng đồng địa phương. Theo đánh giá của ông Nguyễn Duy Anh, chương trình năm nay không nhằm lặp lại mô hình cũ mà hướng tới giai đoạn phát triển mới, nơi tinh thần đại đoàn kết gắn với trách nhiệm giữ gìn tiếng Việt, văn hóa và bản sắc dân tộc qua nhiều thế hệ.
Về tác động thực tế, tinh thần đại đoàn kết được nhấn mạnh là yếu tố giúp người Việt ở nước ngoài gắn bó, hỗ trợ nhau trong cuộc sống, giữ tiếng Việt và bản sắc văn hóa, duy trì liên hệ với quê hương, đồng thời hòa nhập và đóng góp tích cực cho xã hội sở tại. Khi phụ nữ tham gia ở vị trí lãnh đạo, khi các mô hình như “Làng Việt Nam” khuyến khích chính cộng đồng tự tạo nội dung văn hóa, chúng ta đang thấy một bước chuyển quan trọng: từ chỗ trông chờ vào nhà nước, cộng đồng bắt đầu tự tin thiết kế không gian của mình trong bức tranh kết nối cộng đồng quốc tế. Kết luận hợp lý là: nếu duy trì được nhịp độ này, phong trào phụ nữ và các sáng kiến văn hóa của người Việt tại Nhật sẽ không chỉ là “bản sao” của quê nhà, mà trở thành nguồn cảm hứng cho cách người Việt ở khắp nơi tổ chức đời sống cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa trong thế kỷ mới.
