Hội nghị xúc tiến đầu tư Việt Nam – Lào: Bước ngoặt hay phép thử?
Hội nghị xúc tiến đầu tư Việt Nam – Lào tại thủ đô Viêng Chăn là diễn đàn cấp cao, nơi hai nước công bố các cam kết kết nối hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư và định hình lộ trình đưa hợp tác kinh tế Việt Nam Lào phát triển sâu hơn, thực chất hơn trong giai đoạn mới.
Điểm cốt lõi của hội nghị không phải là những bài diễn văn hữu nghị, mà là việc hai Thủ tướng cùng đặt lên bàn một “bản hợp đồng chiến lược” mới: hạ tầng liên kết khu vực, thể chế gắn kết và ưu tiên tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Khoảng 650 đại biểu từ các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp hai nước tham dự, cho thấy kỳ vọng lớn vào làn sóng xúc tiến đầu tư Lào mang màu sắc hợp tác sâu và dài hạn. Đây là thời điểm nhạy cảm: hai nước chuẩn bị kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 50 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác, nên mọi cam kết hôm nay sẽ bị lịch sử “kiểm chứng” trong vài năm tới.
Kết nối hạ tầng khu vực: Trục xương sống của gắn kết chiến lược
Nếu phải chọn một ưu tiên mang tính “đòn bẩy” tại hội nghị, đó rõ ràng là kết nối hạ tầng khu vực. Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh yêu cầu cụ thể hóa nội hàm “gắn kết chiến lược” bằng những dự án rất cụ thể: cao tốc Hà Nội – Viêng Chăn, đường sắt Viêng Chăn – Vũng Áng, cảng Vũng Áng, hạ tầng năng lượng và hợp tác điện năng.
Những đường cao tốc và tuyến đường sắt xuyên biên giới này không chỉ là công trình giao thông, mà là trục xương sống mới của hợp tác kinh tế Việt Nam Lào, quyết định liệu hàng hóa, dịch vụ và chuỗi cung ứng hai nước có gắn chặt với nhau hay không. Một câu nói đáng trích dẫn từ hội nghị là: “Hai nước đang thúc đẩy các dự án kết nối hạ tầng chiến lược như đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, đường sắt Viêng Chăn - Vũng Áng, cảng Vũng Áng, đường ống dẫn xăng dầu và hợp tác điện năng”. Vấn đề không còn là có làm hay không, mà là tốc độ, chất lượng triển khai và mức độ phối hợp thể chế hai bên.
Môi trường đầu tư và tiếng nói doanh nghiệp: Cam kết có đủ “răng” không?
Hội nghị lần này cho thấy một chuyển biến quan trọng: tiếng nói doanh nghiệp được đặt vào trung tâm đối thoại về hợp tác kinh tế Việt Nam Lào. Ở Phiên I, cơ quan xúc tiến đầu tư Lào giới thiệu môi trường và chính sách, phía Việt Nam trình bày định hướng hợp tác, trong khi các hiệp hội doanh nghiệp thẳng thắn nêu khó khăn về thủ tục đầu tư, đất đai, thanh toán và kết nối hạ tầng.
Theo Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn, hợp tác đầu tư song phương đang đi vào chiều sâu, với vốn đầu tư tích lũy của doanh nghiệp Việt Nam tại Lào tăng đều và tạo việc làm cho hơn 100 nghìn lao động. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn đặt câu hỏi: các cam kết cải thiện môi trường đầu tư có đủ “răng” để xử lý những vướng mắc đã tồn tại nhiều năm? Ba nhóm kiến nghị nổi bật là: tăng tính ổn định, minh bạch của chính sách; rút ngắn thời gian xử lý thủ tục; và xây dựng cơ chế đặc thù cho các dự án lớn mang tính kết nối hạ tầng khu vực. Nếu những yêu cầu này không biến thành quyết sách, khẩu hiệu “hợp tác đi vào chiều sâu, thực chất, hiệu quả” sẽ khó tránh khỏi hình thức.
Mục tiêu 10 tỷ USD và tham vọng dài hạn: Cơ hội hay sức ép?
Con số kim ngạch thương mại song phương gần 3 tỷ USD vào năm 2025 và mức tăng 32,7% trong năm đó cho thấy hợp tác kinh tế Việt Nam Lào đã có bước nhảy đáng kể, nhưng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Đặt mục tiêu 10 tỷ USD vào năm 2030 là một thông điệp mang tính vừa tham vọng vừa cảnh báo: nếu không có thay đổi cấu trúc, tăng trưởng hiện tại có thể chững lại.
Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh kinh tế, thương mại, đầu tư phải trở thành “trụ cột vững chắc” trong quan hệ đặc biệt giữa hai nước. Đáng chú ý, điều này được nêu trong bối cảnh kinh tế Việt Nam duy trì tăng trưởng cao, với GDP 9 tháng đầu năm 2026 tăng hơn 9,01% và thương mại ngoại thương tăng trên 30%. Nói cách khác, Việt Nam đang có dư địa để kéo hợp tác song phương đi nhanh hơn, nhưng điều đó đồng nghĩa với áp lực cải cách mạnh hơn ở cả hai phía. Mục tiêu 10 tỷ USD sẽ là thước đo xem những cam kết tại Viêng Chăn là chiến lược dài hạn hay chỉ là khẩu hiệu mang tính lễ kỷ niệm.
Kết luận: Gắn kết chiến lược chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp cảm nhận được lợi ích
Hội nghị xúc tiến đầu tư tại Viêng Chăn là một bước tiến rõ rệt trong việc cụ thể hóa khái niệm “gắn kết chiến lược” giữa Việt Nam và Lào: từ khẩu hiệu hữu nghị sang các dự án kết nối hạ tầng khu vực và cam kết cải thiện môi trường đầu tư. Tuy nhiên, thành công cuối cùng không đo bằng số lượng văn kiện ký kết, mà bằng việc doanh nghiệp hai nước có cảm nhận được thủ tục nhẹ hơn, rủi ro chính sách thấp hơn và cơ hội kinh doanh rõ ràng hơn hay không.
Nếu các tuyến cao tốc, đường sắt, cảng biển được hoàn thành đúng hẹn; nếu những kiến nghị về thủ tục, đất đai, thanh toán được xử lý nhất quán; và nếu mục tiêu thương mại 10 tỷ USD được xem là trần mới chứ không phải đỉnh cao cuối cùng, hội nghị lần này sẽ được nhớ như một cột mốc biến hợp tác kinh tế Việt Nam Lào thành trụ cột thực sự của quan hệ song phương. Ngược lại, mọi cam kết sẽ chỉ dừng ở mức biểu tượng. Lựa chọn nằm ở cách hai chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp trong những năm tới.
