Xét nghiệm tiền tiểu đường là gì và vì sao nên làm sớm?
Xét nghiệm tiền tiểu đường là nhóm xét nghiệm đo lượng đường trong máu để phát hiện tình trạng đường huyết cao hơn mức bình thường nhưng chưa đủ để chẩn đoán tiểu đường type 2, từ đó giúp bác sĩ đánh giá khả năng chuyển hóa đường và xây dựng kế hoạch can thiệp kịp thời.
Tiền đái tháo đường gần như không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy nếu không xét nghiệm, phần lớn người bệnh chỉ phát hiện khi đã bước sang tiểu đường type 2, thậm chí có biến chứng. Lúc này, đường huyết tăng kéo dài âm thầm phá hủy hệ thống mạch máu, gây tổn thương tim mạch, thần kinh, mắt và thận khó hồi phục. Bác sĩ Trần Cử cảnh báo, phát hiện muộn khiến đường huyết cao kéo dài làm hư hại mạch máu và thần kinh, dẫn đến nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy thận, mù lòa. Thông điệp ở đây rất rõ: chờ triệu chứng là chờ biến chứng.
Ai nên xét nghiệm tiền tiểu đường và khi nào?
Không phải ai cũng cần xét nghiệm tiền tiểu đường ngay lập tức, nhưng nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ thì chần chừ là tự đánh cược với sức khỏe mình. Người trưởng thành từ 45 tuổi trở lên, người có BMI từ 23 (thừa cân, béo bụng) hoặc có cha mẹ, anh chị em ruột mắc tiểu đường type 2 nên chủ động tầm soát. Lối sống ít vận động, ngồi nhiều, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, hội chứng buồng trứng đa nang, tiền sử đái tháo đường thai kỳ hay từng sinh con nặng trên 4kg cũng đặt bạn vào nhóm nguy cơ.
Điều đáng lo hơn là nhiều người tưởng tiểu đường chỉ của người lớn tuổi. Trên thực tế, người trẻ cũng đối mặt nguy cơ tăng đường huyết và biến chứng tim mạch, thận, mắt, thần kinh nếu bệnh không được phát hiện và kiểm soát tốt. Đừng quên, các bác sĩ khuyến cáo nên khám sức khỏe định kỳ và làm xét nghiệm đường huyết lúc đói sau ít nhất 8 giờ nhịn năng lượng, hoặc các xét nghiệm phù hợp khác, để phát hiện bệnh sớm và hạn chế biến chứng.
Các xét nghiệm tiền tiểu đường quan trọng và ý nghĩa chỉ số
Khi đến khám, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc nhiều loại xét nghiệm tiền tiểu đường. Xét nghiệm đường huyết lúc đói (FPG) đo glucose sau khi nhịn ăn tối thiểu 8 giờ. Xét nghiệm HbA1c đo tỷ lệ huyết sắc tố bị đường hóa, phản ánh đường huyết trung bình trong 2–3 tháng, không cần nhịn ăn. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) được xem là nhạy nhất: bạn được lấy máu lúc đói, uống 75g glucose, sau đó đo lại sau 2 giờ.
Hiểu chỉ số là cách bạn tự nắm quyền với sức khỏe mình. Với HbA1c, mức bình thường là dưới 5,7%; từ 5,7–6,4% là tiền đái tháo đường, từ 6,5% trở lên có thể kết luận tiểu đường type 2. Với FPG, chỉ số đường huyết bình thường là dưới 100 mg/dL (5,6 mmol/L); 100–125 mg/dL là rối loạn đường huyết đói. Với OGTT, sau 2 giờ uống nước đường, mức dưới 140 mg/dL (7,8 mmol/L) là bình thường, 140–199 mg/dL là rối loạn dung nạp glucose. Nắm rõ các ngưỡng này giúp bạn hiểu mình đang ở đâu trên “bản đồ” nguy cơ.
Tiểu đường type 2 tiến triển âm thầm và cái giá của việc phát hiện muộn
Trong giai đoạn đầu của tiểu đường type 2, tế bào beta tụy vẫn hoạt động ở mức độ nhất định, đường huyết tăng từ từ nên chưa gây ra những dấu hiệu điển hình như khát nhiều, tiểu nhiều, nhìn mờ. Tiền đái tháo đường vì thế diễn tiến âm thầm, không triệu chứng rõ ràng, rất dễ bị bỏ qua. Khi người bệnh chờ tới lúc khát nhiều, sụt cân, mệt mỏi… mới đi khám, thường đã bước sang giai đoạn muộn với đường huyết cao kéo dài.
Đường huyết cao không kiểm soát âm thầm phá hủy hệ mạch, gây tổn thương tim mạch, thần kinh, thị lực, thận. Theo bác sĩ Trần Cử, khi bệnh không được phát hiện và kiểm soát tốt, người bệnh tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim, nhồi máu cơ tim, suy tim, đột quỵ, suy thận mạn giai đoạn cuối phải lọc máu, tổn thương võng mạc dẫn đến mờ mắt, đục thủy tinh thể, thậm chí mất thị lực vĩnh viễn, cùng với tê bì, mất cảm giác, loét bàn chân, nhiễm trùng nặng phải cắt cụt. Một câu nói đáng nhớ là: “Tốt hơn hết là chờ số thứ tự gặp bác sĩ, hơn là chờ ngoài cửa phòng mổ”.
Phòng ngừa bệnh tiểu đường type 2 từ giai đoạn tiền tiểu đường
Tin tốt là tiền đái tháo đường không phải bản án chung thân, nếu bạn hành động đủ sớm. Các chuyên gia nội tiết nhận định, nếu phát hiện sớm qua xét nghiệm, người bệnh có thể đưa đường huyết trở về mức bình thường bằng thay đổi dinh dưỡng, tăng vận động và giảm cân, chưa cần dùng thuốc đặc hiệu. Nghĩa là xét nghiệm tiền tiểu đường không chỉ để “dán nhãn”, mà để mở ra cơ hội đảo ngược tình trạng.
Về chế độ ăn, nên cắt giảm tối đa đường tinh luyện, nước ngọt, tinh bột trắng, thực phẩm chế biến sẵn; ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây ít ngọt, đạm nạc. Về vận động, hãy dành ít nhất 150 phút mỗi tuần cho các hoạt động vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội để tăng tiêu hao năng lượng và nâng độ nhạy insulin. Nếu thừa cân, giảm 5–7% trọng lượng cơ thể đã giúp giảm đáng kể nguy cơ tiến triển thành tiểu đường mạn tính. Khám định kỳ, làm xét nghiệm đường huyết lúc đói sau ít nhất 8 giờ nhịn năng lượng hoặc các xét nghiệm phù hợp khác là cách bảo vệ bản thân khỏi biến chứng nặng nề trong tương lai.
