Điện mặt trời mái nhà: từ lựa chọn tự nguyện thành nhiệm vụ cấp bách
Điện mặt trời mái nhà là mô hình lắp đặt các tấm pin quang điện trên mái nhà xưởng, cơ quan và hộ gia đình để tự sản xuất, tự tiêu thụ, giảm phụ thuộc vào lưới điện tập trung và góp phần hình thành hệ thống điện mặt trời phân tán tại chỗ. Trong 6 tháng đầu năm 2026, sản lượng điện tiêu thụ tại Bắc Ninh tăng khoảng 32% so với cùng kỳ. Đây không chỉ là một con số đẹp trong báo cáo tăng trưởng, mà là tiếng chuông cảnh báo về nguy cơ khủng hoảng nguồn cung điện khi hệ thống truyền thống đã “căng mình” vào giờ cao điểm và phụ thuộc nặng vào lưới điện quốc gia. Trong bối cảnh đó, chính quyền tỉnh buộc phải coi điện mặt trời mái nhà không còn là câu chuyện dài hạn mà là giải pháp cấp bách để giữ an ninh năng lượng trên địa bàn.
Áp lực 32%: khi trung tâm công nghiệp đứng trước nguy cơ thiếu điện
Bắc Ninh không chỉ là một tỉnh công nghiệp, mà là “thủ phủ” với 39 khu công nghiệp, 96 cụm công nghiệp và hàng chục nghìn doanh nghiệp đang hoạt động. Đà mở rộng tiếp tục tăng khi chỉ trong nửa năm, tỉnh đã chấp thuận thêm 5 khu công nghiệp mới với tổng vốn hơn 8.000 tỷ đồng. Nhu cầu điện vì thế phình to, chủ yếu đến từ sản xuất, kéo theo áp lực kép: vừa phải đủ điện, vừa phải “xanh hóa” để đáp ứng chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, hệ thống điện truyền thống ngày càng căng thẳng, phụ thuộc lớn vào lưới điện quốc gia, tiềm ẩn nguy cơ thiếu điện cục bộ và chi phí cao hơn. Nói cách khác, mức tăng 32% không chỉ là số liệu thống kê, mà là thách thức trực diện với Bắc Ninh năng lượng: hoặc nhanh chóng đa dạng hóa nguồn, hoặc chấp nhận rủi ro gián đoạn sản xuất.
Điện mặt trời phân tán: “đệm giảm sốc” cho lưới điện và chuỗi cung ứng
Trước sức ép phụ tải, Bắc Ninh chọn điện mặt trời mái nhà – đặc biệt theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ – làm trụ cột bổ sung nguồn tại chỗ. Đà tăng trưởng mạnh của nhu cầu điện công nghiệp buộc tỉnh phải phát triển các nguồn điện phân tán ngay nơi tiêu thụ để giảm áp lực lên hạ tầng truyền tải và phân phối. Đến nay, Bắc Ninh đã lắp đặt 1.574 hệ thống với tổng công suất khoảng 315 MW, từng bước hình thành mạng lưới điện mặt trời phân tán đan xen trong các khu công nghiệp, cơ quan và khu dân cư. Dù từng dẫn đầu cả nước với gần 400 MW lắp mới từ năm 2025, tỉnh thẳng thắn thừa nhận kết quả vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, nhất là khi mục tiêu đặt ra là 2.118 MW vào năm 2030 và 3.392 MW vào năm 2035. Điểm tích cực là hướng đi đã rõ: thay vì chỉ trông vào các nguồn điện tập trung, Bắc Ninh đang “chia nhỏ rủi ro” bằng một mạng lưới nguồn phân tán linh hoạt.
Siết trách nhiệm: doanh nghiệp, địa phương và người đứng đầu không thể đứng ngoài
Điểm khác biệt lớn của Bắc Ninh là không dừng ở mức khuyến khích chung chung. Tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp sử dụng điện lớn đã được phân bổ chỉ tiêu phải khẩn trương đầu tư và hoàn thành lắp đặt điện mặt trời mái nhà theo công suất giao. Sở Công Thương được giao tổng hợp danh sách các đơn vị chưa triển khai đến 31/7/2026, báo cáo và nhắc nhở trước ngày 25/8/2026. Quan trọng hơn, kết quả thực hiện sẽ là căn cứ xem xét danh sách khách hàng ưu tiên cấp điện năm 2027 – một “đòn bẩy” đủ mạnh để doanh nghiệp hiểu rằng không thể mãi tiêu thụ điện mà không góp phần vào nguồn cung. Ở khu vực công, yêu cầu còn chặt hơn: nếu Chủ tịch xã, phường hoặc giám đốc cơ sở y tế không hoàn thành chỉ tiêu lắp đặt mà không có lý do khách quan, kết quả sẽ được đưa vào đánh giá trách nhiệm người đứng đầu năm 2026. Nói cách khác, Bắc Ninh đang chuyển từ lời kêu gọi sang cơ chế quản trị có chỉ tiêu, có chế tài.
Người dân và doanh nghiệp được gì, và Bắc Ninh cần đi tiếp ra sao?
Điện mặt trời mái nhà không chỉ là bài toán của nhà máy FDI hay khu công nghiệp. Tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà phục vụ tự sản xuất, tự tiêu thụ và tích hợp hệ thống lưu trữ điện trong giai đoạn 2026–2030. Theo UBND tỉnh, mô hình này giúp giảm đáng kể chi phí tiền điện cho hộ dân và doanh nghiệp trong bối cảnh giá điện bậc thang tăng cao, đồng thời tận dụng hiệu quả diện tích mái nhà và giảm phụ thuộc vào nguồn điện tập trung. Một kênh thông tin riêng trên nền tảng Zalo cũng được giao đưa vào vận hành để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận chính sách nhanh hơn. Tuy vậy, để Bắc Ninh năng lượng thực sự bền vững, tỉnh cần kiên trì hai hướng song song: tiếp tục cắt giảm thủ tục, nghiêm cấm mọi hành vi cản trở đầu tư lắp đặt, và duy trì cơ chế “gắn điện với trách nhiệm” để không ai còn nghĩ mình chỉ là người tiêu dùng điện đơn thuần.
