Từ bùng nổ nhu cầu điện đến quyết định siết trách nhiệm
Điện mặt trời mái nhà tại Bắc Ninh là mô hình phát triển nguồn điện phân tán ngay trên mái nhà của doanh nghiệp, cơ quan và hộ gia đình, được tỉnh gắn với chỉ tiêu bắt buộc, trách nhiệm người đứng đầu và ưu tiên cấp điện, nhằm giảm áp lực lên hệ thống điện tập trung và thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng xanh bền vững. Theo Công văn 8696 do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh Phạm Văn Thịnh ký, sản lượng điện tiêu thụ trong 6 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 32% so với cùng kỳ 2025, phản ánh sức ép ngày càng lớn từ sản xuất công nghiệp và sinh hoạt. Đây không còn là câu chuyện tăng trưởng bình thường, mà là lời cảnh báo về nguy cơ khủng hoảng điện năng nếu chính sách năng lượng không thay đổi đủ nhanh. Trong bối cảnh đó, Bắc Ninh lựa chọn điện mặt trời mái nhà như một trụ cột mới của "Bắc Ninh năng lượng", nhưng thay vì trông chờ tự nguyện, tỉnh chuyển sang cơ chế ràng buộc trách nhiệm, đặt mục tiêu rõ ràng với từng chủ thể.
Quản trị bằng chỉ tiêu: doanh nghiệp không làm sẽ mất lợi thế điện
Điểm khác biệt lớn trong chính sách năng lượng của Bắc Ninh lần này là tỉnh không coi điện mặt trời mái nhà là phong trào mà là nhiệm vụ bắt buộc với khung trách nhiệm cụ thể. UBND tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp sử dụng điện lớn đã được phân bổ chỉ tiêu phải khẩn trương đầu tư, hoàn thành lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà theo đúng công suất được giao. Quan trọng hơn, kết quả thực hiện sẽ được dùng để đánh giá mức độ tham gia của doanh nghiệp trong bảo đảm an ninh năng lượng, sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và phát triển năng lượng xanh; đồng thời là căn cứ khi lập danh sách khách hàng ưu tiên cấp điện năm 2027. Đây là đòn bẩy mang tính răn đe: ai chậm triển khai sẽ phải chấp nhận rủi ro mất ưu tiên cung cấp điện trong những thời điểm hệ thống căng thẳng. Bắc Ninh đang gửi đi thông điệp rõ ràng: hưởng lợi từ tăng trưởng công nghiệp thì phải cùng chia sẻ trách nhiệm đầu tư nguồn năng lượng tái tạo tại chỗ, không thể chỉ trông vào lưới điện quốc gia.
Khu vực công và người đứng đầu: từ nêu gương đến chịu trách nhiệm
Không chỉ siết doanh nghiệp, Bắc Ninh còn đưa khu vực công vào vị trí tiên phong trong phát triển điện mặt trời mái nhà. Chủ tịch UBND các xã, phường và giám đốc các cơ sở y tế được yêu cầu khẩn trương triển khai lắp đặt theo chỉ tiêu đã phân bổ. Điểm mang tính bước ngoặt: nếu không hoàn thành nhiệm vụ mà không có lý do khách quan, bất khả kháng, kết quả thực hiện sẽ được xem xét trong đánh giá trách nhiệm người đứng đầu năm 2026. Việc đưa tiến độ điện mặt trời mái nhà vào hệ thống đánh giá cán bộ cho thấy tỉnh chuyển từ cách tiếp cận khuyến khích sang quản trị bằng mục tiêu và trách nhiệm cụ thể. Đây là lựa chọn dứt khoát: hoặc coi điện mặt trời mái nhà là việc phải làm ngay trong khủng hoảng điện năng, hoặc chấp nhận để người đứng đầu chịu trách nhiệm chính trị. Khi các trụ sở hành chính, trường học, bệnh viện tự sản xuất điện từ mái nhà, họ không chỉ giảm áp lực lên lưới mà còn tạo hình mẫu thuyết phục cho cộng đồng về năng lượng tái tạo Việt Nam ở cấp địa phương.
Tháo nút thắt thủ tục và hỗ trợ hộ gia đình tham gia cuộc chơi năng lượng
Nếu chỉ ép tiến độ mà không tháo gỡ thủ tục, chính sách năng lượng dễ biến thành giấy tờ. Bắc Ninh tỏ ra nhận thức rõ điều này khi song song với việc đôn đốc, tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà phục vụ tự sản xuất, tự tiêu thụ và hệ thống lưu trữ điện giai đoạn 2026–2030. Tỉnh yêu cầu tập trung xử lý các khó khăn về thủ tục hành chính, nghiêm cấm hành vi gây cản trở hoạt động đầu tư, lắp đặt điện mặt trời mái nhà. Các cơ quan chức năng phải thực hiện đồng thời thủ tục đấu nối điện, bảo đảm miễn giấy phép xây dựng với công trình thuộc diện được miễn. Đáng chú ý, Sở Công Thương được giao xây dựng một kênh thông tin trên nền tảng Zalo, đưa vào vận hành trước 25/8/2026, để hướng dẫn thủ tục, giải đáp vướng mắc và tiếp nhận phản ánh của người dân, doanh nghiệp. Đây là cách làm thực dụng: nếu muốn từng mái nhà trở thành một mắt xích trong chiến lược Bắc Ninh năng lượng, chính quyền phải làm cho việc lắp đặt điện mặt trời trở nên đơn giản và minh bạch.
Kiểm soát kỹ thuật và định hình mô hình năng lượng phân tán an toàn
Phát triển điện mặt trời mái nhà ồ ạt mà không quản lý tốt kỹ thuật sẽ là rủi ro mới cho hệ thống điện. Bắc Ninh yêu cầu Công ty Điện lực tỉnh rà soát toàn bộ hệ thống điện mặt trời mái nhà đấu nối với lưới quốc gia từ cấp điện áp trung áp trở lên, tập trung kiểm tra thiết bị chống phát ngược, hệ thống giám sát, điều khiển và kết nối dữ liệu với cấp điều độ; kết quả phải báo cáo UBND tỉnh trước ngày 30/8/2026. Tỉnh cũng khuyến khích các hệ thống đủ điều kiện tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp theo quy định của Chính phủ, nhằm đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao hiệu quả khai thác nguồn điện phân tán. Theo chỉ đạo này, phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ là bổ sung nguồn năng lượng, mà còn là cách sử dụng hiệu quả diện tích mái nhà, giảm phụ thuộc vào nguồn điện tập trung và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng theo hướng xanh, tiết kiệm và bền vững. Bắc Ninh đang thử nghiệm một mô hình: kết hợp ràng buộc trách nhiệm, hỗ trợ thủ tục và kiểm soát kỹ thuật để biến điện mặt trời mái nhà thành trụ cột thực sự trong bài toán an ninh năng lượng của tỉnh.
