Giá trị ứng dụng là thước đo đáng chú ý
Doanh nghiệp AI tiêu biểu là doanh nghiệp phát triển hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để giải quyết nhu cầu thực tế, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế và xã hội có thể nhận diện trong hoạt động của mình. Đây là trọng tâm của hạng mục được vinh danh tại AI Awards 2026.
Lễ trao giải do đơn vị tổ chức giải thực hiện diễn ra chiều 5/11 trong khuôn khổ Ngày hội Trí tuệ nhân tạo Việt Nam; hạng mục Doanh nghiệp AI tiêu biểu ghi nhận năm công ty có đóng góp tích cực cho lĩnh vực này. Từ 162 đề cử, giải chọn 17 sản phẩm, giải pháp và 16 doanh nghiệp vào chung kết.
Cách đặt tiêu chí này có ý nghĩa hơn việc chỉ đếm số mô hình hay tính năng mới. AI đáng được ghi nhận khi giúp doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ hoặc giảm rủi ro cho cộng đồng. Giải thưởng có các hạng mục riêng cho doanh nghiệp, sản phẩm và giải pháp, cùng tài năng AI Việt; vì vậy, một doanh nghiệp được vinh danh không đồng nghĩa mọi sản phẩm của họ đều được trao giải.
Năm doanh nghiệp, nhiều con đường ứng dụng
Danh sách năm doanh nghiệp cho thấy AI không chỉ thuộc về các công ty chuyên làm mô hình. Elcom phát triển hệ sinh thái AI giao thông thông minh, từ phần cứng và mô hình đến phần mềm điều hành; doanh thu mảng này tăng từ 184,6 tỷ đồng năm 2021 lên hơn 1.500 tỷ đồng năm 2024. CMC OpenAI tập trung vào mô hình tiếng Việt, AI đa phương thức và ứng dụng chuyên ngành, trong đó có trợ lý pháp lý CLEX.
MoMo đưa AI vào tài chính số; Zalo Platforms phát triển mô hình ngôn ngữ tiếng Việt cùng các trợ lý giọng nói và công dân số. Doanh nghiệp thứ năm trong danh sách là Công ty cổ phần MISA, đơn vị được vinh danh cùng bốn doanh nghiệp trên.
Những hướng đi khác nhau phản ánh tiêu chí thực chất: AI có thể nâng cấp hạ tầng giao thông, hỗ trợ công việc pháp lý, phục vụ giao tiếp số hoặc cải thiện dịch vụ tài chính. Sự đa dạng đó quan trọng hơn một bảng xếp hạng đơn thuần, bởi lợi ích của AI phụ thuộc vào bài toán và nhóm người dùng mà mỗi doanh nghiệp phục vụ.
MoMo: ghi nhận cấp doanh nghiệp và giải pháp
Trường hợp MoMo cho thấy rõ hai tầng ghi nhận cần được phân biệt: năng lực ứng dụng AI trên toàn hệ sinh thái và hiệu quả của một giải pháp cụ thể. MoMo được vinh danh trong Top 5 doanh nghiệp AI tiêu biểu, đồng thời nhận giải Top 3 giải pháp AI xuất sắc. Đây không phải hai cách gọi cho cùng một thành tích: giải doanh nghiệp nói về năng lực rộng hơn, còn giải giải pháp tập trung vào việc AI xử lý một bài toán thực tiễn.
Với hơn 30 triệu người dùng và 500.000 doanh nghiệp, tiểu thương, MoMo phải cân bằng an toàn, bảo mật và chất lượng dịch vụ. Hơn 1.000 kỹ sư của tập đoàn gồm 300 chuyên gia AI và dữ liệu; các ứng dụng gồm trợ lý tài chính Moni, chấm điểm tín dụng và hệ thống phòng chống lừa đảo.
Moni hỗ trợ người dùng tìm thông tin và tiếp cận dịch vụ tài chính hằng ngày, còn AI trong chấm điểm tín dụng hỗ trợ đánh giá khả năng và rủi ro của khách hàng. Đây là cách AI tài chính số tạo giá trị trực tiếp: không chỉ thêm tính năng, mà giúp người dùng tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn và hỗ trợ nền tảng đưa ra đánh giá phù hợp.
Chống lừa đảo là thước đo giá trị xã hội
Trong tài chính số, giá trị của AI còn được đo bằng khả năng ngăn người dùng chịu tổn thất. Khi kẻ gian lợi dụng công nghệ để giả mạo danh tính và thao túng tâm lý, nền tảng thanh toán cần phát hiện nguy cơ, cảnh báo và giúp khách hàng có thời gian cân nhắc. MoMo cho biết năm 2025, hệ thống phát hiện gần 29.000 giao dịch đáng ngờ mỗi ngày và gửi cảnh báo đến hơn 10.000 người dùng mỗi ngày.
Công ty cho biết hệ thống góp phần bảo vệ hơn 15.000 tỷ đồng trước nguy cơ lừa đảo, và 99,5% người nhận cảnh báo đã tạm dừng để cân nhắc trước khi tiếp tục giao dịch. Nhãn cảnh báo người nhận cùng cảnh báo giao dịch rủi ro biến kết quả phân tích thành thông tin hữu ích ngay trước lúc chuyển tiền.
Các con số này làm rõ vì sao một giải pháp AI có thể mang ý nghĩa xã hội, nhưng cũng cần được nhìn đúng phạm vi: đó là kết quả MoMo công bố về hệ thống của mình, không phải thước đo chung cho toàn bộ doanh nghiệp được vinh danh. Thời gian tới, MoMo cho biết sẽ tiếp tục phát triển AI an toàn, có trách nhiệm và mở rộng ứng dụng trên hệ sinh thái.
Điểm đáng giữ lại từ AI Awards 2026 không phải danh hiệu tự thân, mà là yêu cầu AI phải chứng minh được ích lợi trong đời sống và hoạt động kinh tế. Năm doanh nghiệp được vinh danh đại diện cho những lĩnh vực khác nhau; còn MoMo minh họa cách một giải pháp cụ thể có thể bổ sung cho bức tranh năng lực doanh nghiệp. Khi công nghệ gắn với nhu cầu thật và trách nhiệm bảo vệ người dùng, danh hiệu mới phản ánh giá trị thay vì chỉ là lời hứa.
