Kiểm tra toàn quốc để chấn chỉnh chất lượng
Văn bằng hai tiếng Anh là chương trình đại học dành cho người đã có bằng đại học, giúp họ học ngành Ngôn ngữ Anh và chỉ có ý nghĩa khi quá trình đào tạo bảo đảm chuẩn đầu ra tương xứng với chương trình chính quy. Chiều 4/11, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân thông tin Bộ sẽ phối hợp với Cục An ninh chính trị nội bộ (A03), Bộ Công an kiểm tra đào tạo văn bằng hai ngành Ngôn ngữ Anh theo phương thức từ xa trên phạm vi cả nước. Đây là bước đi cần thiết: kiểm tra không nên dừng ở hồ sơ tuyển sinh, mà phải xem xét năng lực đào tạo và cách đánh giá người học. Theo phân công, Vụ Giáo dục Đại học chủ trì kiểm tra chuyên đề, phối hợp với A03 ngay từ khâu triển khai và trong suốt quá trình thực hiện.
Động thái này xuất phát từ những phản ánh của báo chí và dư luận về bất cập trong đào tạo văn bằng thứ hai, đặc biệt ở ngành Ngôn ngữ Anh tại một số cơ sở; những vấn đề đó có thể ảnh hưởng đến uy tín và chất lượng giáo dục đại học. Vì vậy, kiểm tra liên ngành có giá trị khi giúp xác minh thực trạng, phát hiện lỗ hổng quản lý đào tạo và dẫn tới biện pháp khắc phục cụ thể, thay vì chỉ tạo thêm một đợt rà soát hình thức.
Quy mô tăng nhanh đặt ra bài toán năng lực
Số liệu cho thấy nhu cầu tăng nhanh hơn khả năng có thể mặc nhiên giả định của mỗi trường. Người học văn bằng hai ngành Ngôn ngữ Anh theo hình thức chính quy và vừa làm vừa học tăng từ 10.613 người năm 2023 lên 17.113 người năm 2025, tăng 61,2%; quy mô đào tạo từ xa cùng ngành tăng 60,5%, từ 32.489 lên 52.129 người. Số đơn vị có người học theo phương thức từ xa cũng tăng từ 20 lên 39.
Năm 2026, các cơ sở đăng ký 38.224 chỉ tiêu đào tạo từ xa ngành Ngôn ngữ Anh, cùng 5.810 chỉ tiêu văn bằng hai chính quy và 6.534 chỉ tiêu vừa làm vừa học. Đây là kế hoạch tuyển sinh do các cơ sở kê khai, không đồng nghĩa toàn bộ chỉ tiêu đã có người học. Dù vậy, đà mở rộng đòi hỏi cơ quan quản lý đối chiếu quy mô với đội ngũ giảng viên, học liệu số, hệ thống quản lý học tập, điều kiện thực hành và cách đánh giá đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Nếu thiếu những điều kiện này, tăng số lượng có thể làm suy giảm giá trị thực chất của tấm bằng.
Người học cần được bảo vệ bằng chuẩn đầu ra thực chất
Với người học, câu hỏi quan trọng không chỉ là chương trình có linh hoạt hay tuyển sinh thuận tiện, mà còn là kiến thức và năng lực được công nhận có đủ vững chắc hay không. Bộ yêu cầu chuẩn đầu ra của chương trình văn bằng thứ hai ngành Ngôn ngữ Anh tương đương chương trình chính quy; người học chỉ được cấp bằng cử nhân sau khi có chứng chỉ xác nhận đạt trình độ C1. Điều này đặt trách nhiệm lên cả cơ sở đào tạo lẫn cơ quan giám sát: tiêu chuẩn phải được áp dụng nhất quán, không hạ thấp yêu cầu chỉ vì học từ xa.
Một điểm quản lý dễ bị xem nhẹ là việc công nhận, chuyển đổi tín chỉ từ chương trình người học đã hoàn thành. Theo yêu cầu của Bộ, việc này phải có căn cứ cho từng cá nhân và vẫn bảo đảm chuẩn đầu ra. Kiểm tra vì thế cần đi vào hồ sơ học tập, khối lượng học tập, hoạt động đánh giá và minh chứng năng lực, thay vì chỉ kiểm tra quy trình trên giấy. Làm chặt khâu này vừa bảo vệ người học khỏi kỳ vọng sai lệch, vừa ngăn bằng cấp mất giá trị do chuẩn thực hiện không đồng đều.
Từ rà soát đến sửa quy định và giám sát
Bước tiếp theo là rà soát cơ sở dữ liệu, chọn một số đơn vị để kiểm tra điểm rồi triển khai kiểm tra đào tạo từ xa trên toàn quốc, kịp thời chấn chỉnh những hạn chế và bất cập được phát hiện. Bộ cũng giao Vụ Giáo dục Đại học phối hợp với Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin xây dựng thông tư về chuẩn nền tảng đào tạo từ xa. Hai việc này cần gắn với nhau: kiểm tra xác định vấn đề trong thực tế, còn quy định mới phải đặt ra yêu cầu rõ ràng về cách tổ chức và bảo đảm chất lượng.
Quản lý đào tạo sẽ khó hiệu quả nếu chỉ tập trung vào tuyển sinh mà thiếu hậu kiểm đối với đánh giá năng lực. Với hoạt động thi đánh giá năng lực ngoại ngữ, việc chuyển sang thực hiện theo Thông tư 09/2026/TT-BGDĐT được ấn định từ ngày 1/1. Đây là một phần của bức tranh bảo đảm chất lượng rộng hơn, nhưng trọng tâm trước mắt vẫn là kiểm tra văn bằng hai tiếng Anh từ xa và khắc phục những điểm yếu tại cơ sở đào tạo. Kết luận cần hướng đến không phải hạn chế nhu cầu học chính đáng, mà là bảo đảm mỗi người học nhận được chương trình đủ chất lượng và tấm bằng phản ánh đúng năng lực.
