Đơn giản hóa là thiết kế lại cả hành trình chăm sóc
Đơn giản hóa dịch vụ HIV là tổ chức lại toàn bộ hành trình chăm sóc, từ dự phòng và phát hiện đến điều trị, theo dõi lâu dài, sao cho người bệnh dễ tiếp cận và nhận được hỗ trợ phù hợp. Vì vậy, giảm số viên thuốc hay bớt một lần xét nghiệm chỉ là một phần của thay đổi, không phải đích đến. Ngày 5/11/2026, Bộ Y tế phối hợp với Ủy ban nhân dân thành phố Cần Thơ tổ chức hội thảo phát động Tháng hành động quốc gia phòng, chống HIV/AIDS và cập nhật thông tin về HIV/AIDS. Tháng hành động diễn ra từ 10/11 đến 10/12, với chủ đề huy động sức mạnh cộng đồng để chung tay chấm dứt AIDS. Đây là thời điểm thích hợp để đánh giá dịch vụ theo trải nghiệm của người dân, thay vì chỉ nhìn vào quy trình chuyên môn.
Kết quả điều trị đã tiến bộ, nhưng những khoảng trống còn lại đòi hỏi cách tiếp cận rộng hơn. Tới hết năm 2025, 94,9% người nhiễm HIV biết tình trạng của mình; 80,5% được điều trị ARV và 95,6% người điều trị có tải lượng virus dưới ngưỡng ức chế. Những con số này không xóa bỏ yêu cầu đưa xét nghiệm và chăm sóc đến gần hơn với người chưa được tiếp cận. Theo số liệu tính đến tháng 8/2026, Việt Nam ghi nhận 258.047 người nhiễm HIV còn sống và phát hiện 5.938 trường hợp mới trong tám tháng đầu năm. Muốn duy trì tiến bộ, hệ thống phải giảm trở ngại ở mọi chặng, chứ không chỉ tối ưu khâu kê đơn.
Dự phòng và phát hiện phải đi cùng nơi người dân cần
Dịch HIV đang thay đổi: lây truyền qua quan hệ tình dục là đường lây chính; nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới chiếm tỷ lệ cao nhất trong nhóm này và xu hướng trẻ hóa khiến nhu cầu tiếp cận sớm càng cấp thiết. Điều đó không có nghĩa dịch vụ chỉ nên tập trung vào một nhóm. Thay vào đó, dự phòng HIV cần nhiều lựa chọn, thông tin dễ hiểu và môi trường không kỳ thị để mọi người có thể chủ động tìm đến. Lenacapavir dạng tiêm tác dụng kéo dài, dùng hai lần mỗi năm, được nêu như một lựa chọn trong dự phòng trước phơi nhiễm kết hợp; các cập nhật cũng đề cập Cabotegravir tác dụng kéo dài. Đây là những hướng mở rộng lựa chọn, không phải giải pháp thay thế tư vấn chuyên môn hay phù hợp với tất cả mọi người.
Phát hiện sớm cũng phụ thuộc vào cách dịch vụ được đưa đến cộng đồng. Tổ chức dựa vào cộng đồng và nhân viên tiếp cận có thể kết nối người cần hỗ trợ với xét nghiệm, tư vấn và cơ sở y tế, đồng thời giúp giảm rào cản do kỳ thị. Vì vậy, dịch vụ HIV không nên buộc người dân phải tự vượt qua mọi trở ngại trước khi được chăm sóc. Tư vấn đồng đẳng và các gói hỗ trợ phù hợp với thanh niên, nhóm dễ bị tổn thương có thể thu hẹp khoảng cách tiếp cận. Mục tiêu không chỉ là có thêm điểm cung cấp dịch vụ, mà là để người cần dịch vụ biết nơi tìm đến, cảm thấy được tôn trọng và tiếp tục gắn bó với chăm sóc.
Cá thể hóa phác đồ HIV và lịch theo dõi
Trong điều trị HIV, đơn giản hóa cần giảm gánh nặng mà vẫn bảo đảm hiệu quả và an toàn. Với người đáp ứng đủ điều kiện chuyên môn, liệu pháp hai thuốc DTG + 3TC, uống một viên mỗi ngày, có thể thay phác đồ ba thuốc. Hướng đi này không có nghĩa mọi người bệnh nên dùng cùng một lựa chọn: quyết định phải dựa trên tình trạng sức khỏe, tiền sử điều trị và đánh giá của nhân viên y tế. Các hướng nghiên cứu và cập nhật còn đề cập phác đồ uống mỗi tuần một lần, cũng như phối hợp Cabotegravir và Rilpivirine tiêm mỗi tám tuần. Lựa chọn đa dạng có thể giúp một số người duy trì điều trị thuận tiện hơn, nhưng không nên biến sự tiện lợi thành lý do để tự đổi thuốc hoặc bỏ lịch hẹn.
Theo dõi cũng cần được điều chỉnh theo đáp ứng, thay vì áp dụng cứng nhắc một lịch giống nhau cho tất cả. Các cập nhật nêu việc kiểm tra tải lượng virus sớm hơn, vào tháng thứ ba, với phác đồ chứa dolutegravir; đồng thời tăng cường xét nghiệm CD4 tại điểm chăm sóc để phát hiện và xử trí bệnh HIV tiến triển. Với người duy trì ức chế virus ổn định, điều chỉnh tần suất theo dõi phù hợp có thể giảm số lần đến cơ sở y tế và dùng hiệu quả hơn nguồn lực xét nghiệm. Cá thể hóa vì thế không phải nới lỏng chăm sóc, mà là chọn đúng thời điểm và hình thức hỗ trợ cho từng người.
Chăm sóc liên tục là thước đo của dịch vụ tốt
Một dịch vụ lấy người dân làm trung tâm không dừng ở thuốc kháng virus. Sức khỏe tâm thần, bệnh không lây nhiễm và dự phòng lao cũng cần được kết nối trong chăm sóc HIV, thay vì để người bệnh tự xoay xở giữa nhiều chương trình rời rạc. Cách tổ chức này đặc biệt có ý nghĩa khi người bệnh cần hỗ trợ lâu dài: một lịch hẹn phù hợp, tư vấn dễ tiếp cận và chuyển gửi liền mạch có thể giúp họ duy trì điều trị. Bởi vậy, đổi mới không thể chỉ là sắp xếp lại địa điểm cung cấp dịch vụ; cần thiết kế quy trình nhất quán, bảo đảm phẩm giá, công bằng và khả năng tiếp cận. Cộng đồng phải tham gia thực chất vào việc nhận diện rào cản và đưa dịch vụ đến đúng người.
Mục tiêu chấm dứt AIDS vào năm 2030 đang đến gần, nên việc duy trì đáp ứng không thể dựa riêng vào tiến bộ y học. Tháng hành động quốc gia từ 10/11 đến 10/12/2026 là dịp để biến lời kêu gọi chung tay thành hành động cụ thể: mở rộng dự phòng và xét nghiệm, hỗ trợ người bệnh gắn bó với điều trị, giảm kỳ thị và bảo đảm theo dõi liên tục. Kết luận cần rõ ràng: đơn giản hóa chỉ có giá trị khi người dân thực sự dễ tiếp cận dịch vụ, còn quy trình đủ linh hoạt để đáp ứng nhu cầu riêng mà không làm suy giảm chất lượng chăm sóc. Đó mới là nền tảng để tiến bộ trong điều trị HIV trở thành kết quả bền vững cho cộng đồng.
