Từ một thiết bị “gặp sự cố” đến biểu tượng cuộc chiến công nghệ dưới biển
Vụ Iran tuyên bố thu giữ tàu ngầm không người lái Dive-LD của Mỹ tại eo biển Hormuz là sự kiện quân sự, nơi một thiết bị lặn tự hành cỡ lớn bị hai phía mô tả trái ngược, qua đó làm lộ ra cuộc cạnh tranh công nghệ quân sự dưới mặt biển và mức độ phụ thuộc ngày càng tăng của Mỹ vào hệ thống tự động trong giám sát, trinh sát và tác chiến ở vùng nước chiến lược. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran khẳng định lực lượng hải quân đã thu giữ một thiết bị lặn không người lái của Mỹ tại “cửa ngõ eo biển Hormuz” ngày 8-9, gọi đây là “một trong những tàu ngầm không người lái thông minh và hiện đại nhất” mà Mỹ đang vận hành. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Mỹ chỉ thừa nhận một phương tiện lặn không người lái “gặp sự cố kỹ thuật”, tránh xác nhận trực tiếp việc bị thu giữ. Sự im lặng có chọn lọc này cho thấy Washington muốn giảm thiểu giá trị tuyên truyền mà Tehran đang cố khai thác từ việc thu giữ phương tiện quân sự hiện đại ở vùng biển nhạy cảm Iran Mỹ eo biển Hormuz.
Dive-LD: Vì sao Iran coi đây là “chiến lợi phẩm” công nghệ quân sự quý giá?
Điểm mấu chốt khiến Iran hào hứng công bố hình ảnh tàu lặn Dive-LD nằm ở chính cấu hình công nghệ quân sự của nó. Truyền thông nước này xác định đây là tàu ngầm không người lái Dive-LD, thiết bị lặn tự hành cỡ lớn do một tập đoàn quốc phòng Mỹ phát triển, với khả năng tự động thực hiện nhiệm vụ dài ngày ở vùng biển sâu và được mô tả là mới bàn giao cho Hải quân Mỹ trong năm gần đây. Theo thông tin công khai của nhà sản xuất, Dive-LD có thể hoạt động liên tục đến 10 ngày mà không cần quay về căn cứ, và được thiết kế để lặn xuống độ sâu tối đa 6.000m – tức hàng nghìn mét dưới mặt nước. Phần vỏ của phương tiện được chế tạo bằng công nghệ in 3D, cho phép cấu hình linh hoạt và tối ưu cho môi trường nước sâu. Một câu nói đáng chú ý là: “Dive-LD có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ như tình báo, giám sát và trinh sát chiến trường dưới biển; chống thủy lôi; tác chiến chống tàu ngầm; lập bản đồ đáy biển và nhiều nhiệm vụ khác”. Khi Iran thu giữ phương tiện quân sự như vậy, họ không chỉ có thêm một mẫu để nghiên cứu mà còn có cơ hội khẳng định rằng Mỹ đang mang các nền tảng tự hành tiên tiến vào sát vùng biển của mình.
Iran và Mỹ nói khác nhau: Tàu ngầm không người lái tối tân hay “mẫu cũ không nhạy cảm”?
Cùng một thiết bị, nhưng cách hai bên mô tả lại trái ngược, phơi bày cuộc chiến thông tin quanh vụ thu giữ phương tiện quân sự này. Iran gọi Dive-LD là “chiếc tàu ngầm không người lái thông minh và tiên tiến nhất của Mỹ”, được bắt giữ trong một “chiến dịch tình báo và tác chiến phức tạp” và nhấn mạnh phương tiện nằm trong quyền kiểm soát, hình ảnh sẽ sớm được công bố. Hãng thông tấn nước này đã đăng video, ảnh cho thấy tàu được trục vớt khỏi mặt nước ở gần eo biển Hormuz. Ngược lại, phía Mỹ cố hạ thấp tính chất sự việc. Một người phát ngôn cho biết thiết bị lặn gặp sự cố “hoàn toàn không phải là một công nghệ quân sự tiên tiến hay đóng vai trò mấu chốt”, chỉ làm nhiệm vụ khảo sát vùng biển để hỗ trợ chiến dịch đang diễn ra. Washington khẳng định đây là mẫu đời cũ, không thu thập dữ liệu nhạy cảm, không mang sonar hay radar mật. Việc Mỹ không xác nhận thiết bị bị Iran thu giữ chính là nỗ lực kiểm soát thiệt hại dư luận, bởi dù là thế hệ nào, việc mất đi một tàu ngầm không người lái ở vùng nước đối đầu luôn là đòn nặng nề về mặt hình ảnh.
Cuộc đua tàu ngầm không người lái: Mỹ phụ thuộc, Iran tận dụng khoảng trống dưới mặt biển
Bỏ qua tranh cãi về đời thiết bị, vụ Dive-LD cho thấy một xu hướng rõ ràng: Mỹ ngày càng phụ thuộc vào tàu ngầm không người lái và các hệ thống tự hành trên biển để giám sát, trinh sát và bảo vệ lợi ích ở Trung Đông. Quân đội Mỹ đang đầu tư mạnh vào thiết bị lặn dưới nước và tàu nổi không người lái, nhằm giảm chi phí giám sát vùng biển rộng, thu thập tình báo và theo dõi tàu chiến, tàu ngầm đối phương mà không đặt thủy thủ đoàn vào nguy hiểm. Dive-LD thậm chí được đề xuất đưa vào một chương trình thúc đẩy sản xuất hàng loạt hệ thống tự hành, cho thấy nó nằm trong tầm nhìn dài hạn. Điều này vô tình tạo ra điểm yếu: khi những nền tảng tự hành trở thành mắt, tai và tay dài của Mỹ trên biển, việc một đối thủ như Iran thu giữ được chúng sẽ mang lại lợi ích kép. Thứ nhất, Tehran có mẫu thực tế để nghiên cứu cấu trúc, cảm biến và quy trình vận hành tàu ngầm không người lái của Mỹ. Thứ hai, họ có “bằng chứng sống” để kể câu chuyện rằng Mỹ đang dùng công nghệ quân sự Dive-LD để tiếp cận sát eo biển Hormuz, từ đó củng cố tính chính danh cho các biện pháp đối phó trên biển.
Mỹ mất nhiều hơn một thiết bị, Iran được nhiều hơn một chiến thắng tuyên truyền
Từ góc độ công nghệ thuần túy, một chiếc Dive-LD bị thu giữ khó đủ để đảo chiều ưu thế của Mỹ về tàu ngầm không người lái. Tuy nhiên, thiệt hại không nằm ở giá trị vật chất mà ở thông điệp: Mỹ bị đối thủ bắt quả tang đang triển khai công nghệ tự hành tối tân sát vùng biển nhạy cảm, lại không thể kiểm soát hoàn toàn phương tiện đó. Iran vì thế có cơ hội tô vẽ mình như lực lượng có đủ năng lực tình báo và tác chiến để “bắt sống” hệ thống hiện đại nhất của đối phương. Vụ việc cũng là lời nhắc rằng chiến trường dưới đáy biển đang trở thành một mặt trận mới, nơi công nghệ tự hành lặn sâu hàng nghìn mét với thời gian hoạt động dài ngày không còn là bí mật của riêng một bên. Trong bối cảnh Iran Mỹ eo biển Hormuz luôn căng thẳng, bất cứ sự cố nào liên quan đến tàu ngầm không người lái đều có nguy cơ bị đẩy thành chiến thắng tuyên truyền hoặc bằng chứng cho sự leo thang. Nhìn dài hạn, cuộc đua không còn là ai sở hữu công nghệ tiên tiến nhất, mà là ai kiểm soát được câu chuyện xung quanh những thiết bị đó khi chúng gặp sự cố hoặc rơi vào tay đối thủ.
