Giá dầu tăng vì căng thẳng Mỹ–Iran: điểm nút mới của rủi ro toàn cầu
Căng thẳng Mỹ Iran là tình trạng leo thang đối đầu quân sự và kinh tế giữa Hoa Kỳ và Iran, hiện thể hiện qua các cuộc tấn công trực tiếp, đe dọa phong tỏa tuyến hàng hải chiến lược ở eo biển Hormuz và tăng cường trừng phạt, khiến giá dầu tăng mạnh và lan rủi ro sang thị trường chứng khoán toàn cầu thông qua lạm phát và kỳ vọng thắt chặt chính sách Fed. Tâm điểm những ngày qua là việc lực lượng Mỹ tấn công các mục tiêu trên đảo Larak của Iran, với lý do ngăn hoạt động chuẩn bị triển khai thủy lôi tại eo biển Hormuz, sau đó Iran đáp trả bằng loạt tên lửa vào căn cứ Mỹ tại Jordan. Đây không chỉ là leo thang quân sự, mà là cú sốc địa chính trị Trung Đông trực tiếp đánh vào chuỗi vận chuyển dầu mỏ. Hai hợp đồng dầu thô chủ chốt tăng hơn 2% trong ngày thứ Hai, riêng WTI ghi nhận mức tăng khoảng 2,86% vào đầu phiên. Điều đáng nói: thị trường không còn coi đây là biến động ngắn hạn, mà là dấu hiệu cho thấy rủi ro địa chính trị Trung Đông đang quay lại vai trò "ông kẹ" của giá dầu tăng.
Địa chính trị Trung Đông: nút thắt dai dẳng cho thị trường năng lượng
Địa chính trị Trung Đông từ lâu là biến số khó lường, nhưng cuộc chiến Mỹ–Iran đang biến nó thành lực cản trực tiếp với nỗ lực ổn định giá năng lượng của thế giới. Eo biển Hormuz – nơi lưu thông khoảng một phần năm lượng dầu thô và khí toàn cầu – được ghi nhận là "gần như đóng cửa" và đã chứng kiến một siêu tàu chở dầu bốc cháy sau khi va phải hai quả thủy lôi, theo phía Iran. Khi tuyến vận chuyển dầu từ Trung Đông có nguy cơ bị phong tỏa và Mỹ tuyên bố sẽ gia tăng trừng phạt, thậm chí xem xét cắt các tổ chức chủ chốt của Iran khỏi hệ thống thanh toán bằng USD toàn cầu, thị trường năng lượng bị đặt vào trạng thái phòng thủ kéo dài. Giá dầu tăng không chỉ phản ánh rủi ro trước mắt, mà còn là "phí bảo hiểm chiến tranh" mà nhà đầu tư buộc phải chấp nhận chừng nào địa chính trị Trung Đông chưa có lối thoát rõ ràng. Trong bối cảnh các nỗ lực hòa đàm bị đánh giá là đang đi vào ngõ cụt, rủi ro nguồn cung còn có khả năng trở thành tình trạng thường trực.
Thị trường chứng khoán: phản ứng hỗn hợp trước cú đúp dầu và Fed
Nếu giá dầu tăng là phản xạ trực tiếp với căng thẳng Mỹ Iran, thì thị trường chứng khoán lại phản ứng phức tạp hơn vì phải hấp thụ đồng thời cú sốc địa chính trị và nỗi lo chính sách Fed. Các chỉ số chính tại Phố Wall đồng loạt giảm trong phiên cuối tuần, trong khi hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ tiếp tục nhún xuống trước diễn biến leo thang ở Trung Đông, dù thị trường vẫn hướng tới tháng tăng thứ năm liên tiếp. Ở châu Á, giao dịch buổi sáng u ám nhưng một số thị trường phục hồi về cuối ngày, để lại bức tranh hỗn hợp: Tokyo, Hong Kong, Sydney, Đài Bắc, Jakarta và Mumbai giảm, còn Seoul, Thượng Hải, Singapore, Bangkok và Wellington tăng. Châu Âu cũng không đồng thuận: Paris đi lên trong khi Frankfurt suy yếu. Bức tranh này cho thấy nhà đầu tư chưa hoảng loạn nhưng đang tái định vị danh mục: rủi ro chiến sự và địa chính trị Trung Đông khiến các tài sản nhạy cảm với chu kỳ – từ cổ phiếu năng lượng đến nhóm công nghiệp – đều bị xem xét lại dưới lăng kính lạm phát mới.
Giọng điệu diều hâu của Kevin Warsh: cú hích cho kỳ vọng thắt chặt chính sách Fed
Điểm đáng lo nhất cho thị trường không chỉ là giá dầu tăng, mà là cách cú sốc năng lượng này "bắt tay" với chính sách Fed thông qua phát biểu diều hâu của Kevin Warsh tại Jackson Hole. Với lạm phát được mô tả là "cố chấp" và đang ở mức 3,7%, gần gấp đôi mục tiêu 2%, Warsh gọi diễn biến này là "đáng quan ngại" và nhấn mạnh ông khó có thể mô tả các điều kiện tài chính hiện tại là "hạn chế". Đây là câu nói được thị trường coi như tín hiệu rằng chu kỳ tăng lãi suất chưa kết thúc. Bài phát biểu mang tính diều hâu đã khiến kỳ vọng về lãi suất Mỹ thay đổi mạnh: một nhóm chuyên gia điều chỉnh dự báo và cho rằng Fed có thể tăng thêm hai lần, mỗi lần 25 điểm cơ bản vào tháng 9 và tháng 12, trong khi một tổ chức khác cảnh báo áp lực gia tăng cho một động thái diều hâu ngay cuộc họp FOMC sắp tới, dù xác suất thị trường định giá vẫn dưới 50%. Hệ quả là lợi suất trái phiếu ngắn hạn tăng, đồng USD mạnh lên, còn vàng – thường hưởng lợi khi lãi suất thấp – lại giảm hơn 0,49% và rơi xuống dưới một ngưỡng tâm lý quan trọng.
Điều nhà đầu tư nên rút ra: chấp nhận thời kỳ "dầu cao, Fed diều hâu"
Chiến sự Mỹ–Iran đang làm rõ một thực tế khó chịu: thế giới bước vào thời kỳ "dầu cao, Fed diều hâu" và nhà đầu tư buộc phải điều chỉnh kỳ vọng. Cuộc chiến ở Trung Đông được đánh giá là làm chậm nỗ lực của Fed trong cuộc chiến chống lạm phát, khi chi phí năng lượng duy trì ở mức cao và liên tục kích hoạt lại đà tăng giá. Trong bối cảnh đó, mỗi báo cáo việc làm và chỉ số giá tiêu dùng (CPI) sắp công bố trong hai tuần tới trở thành mảnh ghép sống còn cho "niềm tin Fed" của thị trường – như một chiến lược gia đã nhận xét. Nhìn rộng hơn, địa chính trị Trung Đông tiếp tục là yếu tố không chắc chắn cho thị trường năng lượng, trong khi khẩu vị rủi ro trên thị trường chứng khoán sẽ gắn chặt với từng câu chữ trong phát biểu của Fed. Nhà đầu tư có thể không kiểm soát được tên lửa ở Hormuz hay quyết định trong phòng họp FOMC, nhưng ít nhất có thể chủ động xây dựng kịch bản: một, duy trì cảnh giác với cú sốc nguồn cung dầu; hai, chấp nhận rằng lãi suất cao kéo dài không còn là kịch bản biên, mà là xác suất chính đáng cần được phản ánh vào mọi quyết định đầu tư.
