Chuyển đổi số trường học: Không chỉ là hồ sơ điện tử
Chuyển đổi số trường học là quá trình tái thiết toàn diện hoạt động quản trị, dạy học và tương tác với phụ huynh bằng công nghệ, dữ liệu và nền tảng số giáo dục, vượt xa việc số hóa hồ sơ hay triển khai vài phần mềm lẻ tẻ. Trong các cơ sở giáo dục, yêu cầu này ngày càng rõ khi công nghệ tác động sâu rộng đến quản lý, dạy và học. Nhìn vào thực tế, chỉ số hóa hơn 28 triệu hồ sơ người học và nhà giáo của hơn 50.000 cơ sở giáo dục không đủ tạo khác biệt nếu trường vẫn quản lý theo kiểu cũ trên những hệ thống rời rạc. Vấn đề đáng nói ở đây là bản chất của quản trị trường học số: dữ liệu phải được dùng để ra quyết định, công nghệ phải gắn với đổi mới phương thức dạy học, và mỗi giáo viên phải trở thành chủ thể của chuyển đổi số chứ không phải người bị áp chỉ tiêu kỹ thuật.
Từ dữ liệu phân tán đến nền tảng số giáo dục dùng chung
Cuộc họp sáng 12/8 do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì với Bộ Giáo dục và Đào tạo về công tác chuyển đổi số cho thấy hệ thống giáo dục đã đi được một đoạn đường đáng kể: hơn 28 triệu hồ sơ người học và nhà giáo đã được số hóa và xác thực với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, cùng hơn 16 triệu học bạ và trên 8 triệu văn bằng, chứng chỉ trên môi trường số. Nhưng Phó Thủ tướng không hài lòng với việc chỉ dừng ở "nhiều dữ liệu"; ông yêu cầu ngành giáo dục phải chuyển từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung" và từ phần mềm riêng lẻ sang nền tảng số dùng chung. Đây là điểm mấu chốt: nếu mỗi trường, mỗi phòng giáo dục tự mua phần mềm riêng, không chuẩn hóa, thì chuyển đổi số sẽ trở thành mảnh ghép rối rắm, tăng gánh nặng thay vì hỗ trợ quản trị.
Quản trị trường học số: Giảm giấy tờ, tăng thời gian cho học sinh
Ở cấp trường, những thay đổi dễ nhận thấy nhất của quản trị trường học số là lượng giấy tờ giảm đi và thời gian cho chuyên môn tăng lên. Tại một trường mầm non ở Hà Nội, việc tiếp nhận, xử lý và phát hành văn bản đã chuyển sang hệ thống quản lý văn bản điện tử; hồ sơ cán bộ, giáo viên từng bước được số hóa, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý. Các nền tảng lưu trữ trực tuyến được dùng để quản lý hồ sơ trẻ, văn bản chỉ đạo, minh chứng chuyên môn, hình ảnh và video theo từng nhóm thư mục, giúp tra cứu nhanh và có lịch sử rõ ràng. Ở cấp trung học phổ thông, lãnh đạo Trường THPT Đông Anh cho biết chuyển đổi số không chỉ làm quản trị hiệu quả hơn mà còn giảm đáng kể áp lực công việc cho giáo viên, tạo thêm thời gian để tập trung cho hoạt động chuyên môn. Nếu quản trị số không tạo thêm thời gian cho giáo viên bên cạnh học sinh, thì đó là chuyển đổi số sai hướng.
AI trong giáo dục: Động lực đổi mới, không phải chiếc đũa thần
Công nghệ và AI trong giáo dục đang được đặt đúng vị trí: động lực đổi mới chứ không phải mục tiêu phô diễn. Phó Thủ tướng khẳng định đổi mới giáo dục phải bắt đầu từ đổi mới phương thức quản lý, quản trị, dạy và học, và chuyển đổi số là công cụ quan trọng cho yêu cầu đó. Ông nhấn mạnh ngành giáo dục phải biến công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục, phục vụ thiết thực người học và xã hội. Nhưng ông cũng cảnh báo: ứng dụng AI phát triển nhanh trong khi hành lang pháp lý, năng lực kiểm soát rủi ro, bảo vệ dữ liệu cá nhân và liêm chính học thuật chưa theo kịp. Ở Trường Mầm non A Tứ Hiệp, giáo viên đã dùng công cụ AI để xây dựng kế hoạch giáo dục, thiết kế hình ảnh minh họa, video ngắn và trò chơi học tập. Dù vậy, hiệu trưởng của trường khẳng định AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò chuyên môn và trách nhiệm sư phạm của giáo viên, và mọi sản phẩm có hỗ trợ AI đều được kiểm tra, điều chỉnh kỹ trước khi dùng với trẻ. AI trong giáo dục nếu thiếu kiểm soát, thiếu giám sát của nhà giáo, sẽ biến chuyển đổi số thành cuộc thử nghiệm trên chính học sinh.
Kết nối phụ huynh – nhà trường: Chuyển đổi số có làm giáo dục gần hơn?
Một bài kiểm tra quan trọng của chuyển đổi số trường học là khả năng làm giáo dục gần hơn với phụ huynh, chứ không phải chỉ tạo thêm ứng dụng để đăng nhập. Trường Mầm non A Tứ Hiệp đã triển khai mô hình "Dân vận khéo trong ứng dụng chuyển đổi số", gắn nâng cao năng lực số của đội ngũ với đổi mới hoạt động giáo dục, quản trị nhà trường và phối hợp với cha mẹ học sinh. Nhà trường đẩy mạnh dùng các nền tảng trực tuyến trong họp, trao đổi chuyên môn và triển khai nhiệm vụ, giúp thông tin truyền tải nhanh chóng, tăng kết nối giữa các bộ phận và giữa giáo viên với phụ huynh. Ở tầm ngành, nhiều dịch vụ như đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT, tuyển sinh đại học, xét tuyển, tra cứu kết quả, nhập học đã được thực hiện trên môi trường số. Trong năm học 2026-2027, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu quán triệt nhiệm vụ chuyển đổi số đến từng địa phương, cơ sở giáo dục, cán bộ quản lý và nhà giáo, chọn những việc cụ thể để tạo chuyển biến ngay từ đầu năm học. Nếu các nền tảng số giáo dục được thiết kế để phụ huynh theo dõi, góp ý và đồng hành, chuyển đổi số sẽ làm quan hệ gia đình – nhà trường bớt hình thức, nhiều đối thoại hơn. Còn nếu chỉ thêm thủ tục trực tuyến, nó sẽ tạo khoảng cách số mới giữa những người biết và không biết dùng công nghệ.
