Thêm phương thức phòng cúm cho trẻ sợ tiêm
Vaccine cúm xịt mũi là vaccine sống giảm độc lực được đưa trực tiếp vào niêm mạc mũi, mở thêm cách phòng cúm không dùng kim tiêm cho trẻ trong độ tuổi được chỉ định. Ngày 28/10, Hệ thống Tiêm chủng VNVC ra mắt và triển khai vaccine của AstraZeneca, lần đầu đưa lựa chọn này vào sử dụng tại Việt Nam. Sản phẩm dành cho trẻ từ 2 đến dưới 18 tuổi. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở cách dùng khác vaccine tiêm: xịt phun sương vào mũi có thể phù hợp với trẻ lo lắng, sợ đau hoặc khó hợp tác khi tiêm chủng. Đó là lợi ích thực tế với những gia đình vốn phải chuẩn bị tâm lý cho mỗi lần chủng ngừa. Tuy nhiên, dạng xịt không đồng nghĩa với việc có thể tự sử dụng tại nhà; nhân viên y tế cần thực hiện hoặc giám sát quy trình.
Đây là lựa chọn bổ sung, không phải lý do để xem nhẹ phòng cúm. Cúm mùa dễ lây trong trường học, nhà trẻ và các môi trường sinh hoạt tập thể; trong bối cảnh bệnh hô hấp gia tăng tại nhiều địa phương, có thêm phương thức phù hợp với trẻ có thể giúp việc chủng ngừa bớt căng thẳng.
Độ tuổi và lịch sử chủng ngừa quyết định số liều
Phụ huynh nên phân biệt độ tuổi tiêm vaccine với lịch sử tiêm trước đó: hai yếu tố này cùng quyết định số liều được hướng dẫn. Trẻ từ 2 đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm vaccine cúm cần hai liều, cách nhau ít nhất bốn tuần. Trẻ cùng nhóm tuổi đã có tiền sử tiêm phòng có thể dùng một liều tùy lịch sử chủng ngừa; trẻ từ 9 đến dưới 18 tuổi dùng một liều. Mỗi liều khoảng 0,2 ml, được chia đều cho hai bên mũi.
Vaccine phòng các chủng cúm A/H1N1, A/H3N2 và B/Victoria. Vì virus cúm liên tục biến đổi, vaccine cần được sử dụng hằng năm để duy trì khả năng bảo vệ. Do đó, phụ huynh không nên tự suy ra lịch phù hợp chỉ từ tuổi của trẻ: cần cung cấp tiền sử chủng ngừa và làm theo tư vấn của nhân viên y tế.
Khác biệt nằm ở đường vào và đáp ứng miễn dịch
Khác vaccine cúm dạng tiêm, vaccine xịt được đưa vào niêm mạc mũi họng — nơi virus thường xâm nhập — và được mô tả là kích thích ba cơ chế miễn dịch bổ trợ nhau: miễn dịch niêm mạc, miễn dịch toàn thân tạo kháng thể và miễn dịch tế bào nhận diện, loại bỏ tế bào nhiễm virus. Cách giải thích “ba lớp” giúp hình dung điểm khác biệt về cơ chế, nhưng không nên hiểu rằng dạng xịt thay thế mọi lựa chọn khác hoặc bảo vệ tuyệt đối.
Theo dữ liệu nghiên cứu được công bố, hiệu quả phòng cúm lên đến 88% đối với các chủng virus tương đồng với chủng có trong vaccine. Con số này có điều kiện về mức độ tương đồng giữa chủng lưu hành và chủng vaccine, vì vậy cần đọc đúng phạm vi, không diễn giải thành hiệu quả giống nhau với mọi chủng cúm.
Triển khai cần quy trình, không chỉ thao tác xịt
VNVC triển khai vaccine từ ngày 28/10 tại gần 300 trung tâm ở 31 tỉnh, thành phố. Dù thao tác đưa vaccine vào mũi có vẻ nhẹ nhàng, sản phẩm vẫn cần được nhân viên y tế thực hiện hoặc giám sát, đi kèm khám sàng lọc và quy trình an toàn. Điều kiện bảo quản cũng là phần quan trọng của triển khai: vaccine cần được giữ ở nhiệt độ âm sâu từ âm 20 đến âm 30 độ C. Vì vậy, tiện lợi với trẻ không có nghĩa là có thể bỏ qua yêu cầu chuyên môn và dây chuyền lạnh.
Vaccine đã được giám sát an toàn hơn 20 năm, triển khai tại 34 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 200 triệu liều phân phối trên toàn cầu. Những dữ liệu này tạo thêm cơ sở để phụ huynh tìm hiểu, nhưng lựa chọn cuối cùng vẫn nên dựa trên tư vấn phù hợp với tình trạng và lịch sử chủng ngừa của từng trẻ. Vaccine cúm xịt mũi có giá trị nhất khi được xem là một phương thức bổ sung có chỉ định rõ, chứ không phải giải pháp mặc định cho mọi em nhỏ.
