Thế hệ danh ca tuổi 75+ và câu hỏi về bản sắc nghệ sĩ xa quê
Cuộc sống của ca sĩ Việt ở nước ngoài ở tuổi 75+ là câu chuyện vừa mềm mại vừa khắc nghiệt: họ phải thích nghi với nhịp sống lưu dân, đối mặt với tuổi già và sức khỏe giảm sút, nhưng vẫn cố bám vào sự nghiệp ca hát như một phần căn cước, giữ liên hệ với cải lương truyền thống và bạn nghề để không đứt sợi dây văn hóa nối với quê hương. Ba cái tên Tuấn Ngọc, NSƯT Bảo Quốc và Hoài Thanh là những lát cắt tiêu biểu của thế hệ nghệ sĩ xa quê, cho thấy nghệ thuật không dừng lại ở đường biên lãnh thổ mà tồn tại trong kỷ luật nghề, ký ức sân khấu và sự lựa chọn sống trọn với nghề đến cuối đời.
Điều đáng nói ở thế hệ này là họ không thỏa hiệp với khái niệm “nghỉ hưu khỏi nghệ thuật”. Ở tuổi 78, 77 hay U.80, họ vẫn luyện thanh, vẫn dạy nghề, vẫn lên sân khấu khi có dịp, như một cách tự khẳng định: nghệ sĩ đích thực không rời nghề, chỉ đổi cách hiện diện cùng nghề. Quan điểm ấy đặt ra câu hỏi cho lớp trẻ: ta nhìn tuổi già của nghệ sĩ bằng con mắt thương hại, hay bằng sự kính trọng trước lựa chọn tiếp tục sáng tạo trong điều kiện hạn chế?
Tuấn Ngọc: kỷ luật luyện thanh mỗi ngày ở tuổi 78
Trong số những danh ca tuổi 75+, Tuấn Ngọc là hình mẫu rõ nhất của kỷ luật nghề nghiệp. Ở tuổi 78, sống tại Mỹ, ông thừa nhận mình vẫn “mỗi ngày phải tập hát, nôm na là luyện thanh”. Với ông, ca sĩ không thể dựa vào tài năng trời cho rồi buông lỏng nghề; văn ôn võ luyện là nguyên tắc sống. Chính vì thế, dù hoàn cảnh ở xứ người nhiều thay đổi, ông vẫn xem việc tập luyện là điều không thể thương lượng: nghệ thuật phải đi kèm kỹ thuật, nhưng kỹ thuật không được biến mình thành cái máy.
Điều gây ấn tượng là sự thành thật về hành trình sự nghiệp ca hát của ông. Từng có giai đoạn ở Việt Nam, Tuấn Ngọc chỉ hát nhạc ngoại, ít xuất hiện trên sân khấu của người Việt nên “đi hát nhiều nhưng không ai biết”. Câu chuyện ấy cho thấy sự thành danh của một ca sĩ Việt ở nước ngoài không chỉ là ánh hào quang, mà còn là quãng dài âm thầm, thử nghiệm và tìm lối đi riêng. Ở tuổi gần 80, việc ông vẫn miệt mài luyện thanh là lời nhắc thẳng thắn cho giới trẻ: nếu không coi kỷ luật là cốt lõi, mọi hào quang đều mong manh.
NSƯT Bảo Quốc: bình yên ở Mỹ nhưng không buông sân khấu
Trái với hình ảnh danh ca phòng trà như Tuấn Ngọc, NSƯT Bảo Quốc là gương mặt gắn với cải lương truyền thống và hài kịch, bước ra từ đại gia đình Thanh Minh – Thanh Nga, dành gần trọn đời cho sân khấu. Ở tuổi 77, ông sống bình yên bên vợ tại Mỹ, cuối tuần quây quần bên con cháu, chăm vườn cây trái và vui đùa cùng chú mèo cưng, những niềm vui rất đời thường. Sau một cơn bạo bệnh khoảng 12 năm trước, phải nhiều lần nhập viện điều trị, ông buộc phải thay đổi chế độ sống, ăn uống theo “khuôn phép của bà xã” để giữ sức khỏe.
Nhưng bình yên không đồng nghĩa với đoạn tuyệt nghề. Dù là nghệ sĩ xa quê, ông vẫn giữ liên lạc thân thiết với bạn nghề như Ngọc Giàu, Lệ Thủy, Minh Vương, Mỹ Chi, gặp gỡ mỗi khi nghệ sĩ Việt sang Mỹ hoặc khi ông về thăm quê. Những cuộc cà phê, ăn uống, ôn lại chuyện nghề là cách ông duy trì ký ức sân khấu và lòng biết ơn Tổ nghiệp. Ở khía cạnh này, Bảo Quốc cho thấy một lựa chọn cân bằng: chấp nhận tuổi già với nhịp sống chậm, nhưng vẫn xem việc gìn giữ tình bạn nghề và trí nhớ về những vở cải lương đình đám như Đời cô Lựu hay Nửa đời hương phấn là một trách nhiệm tinh thần.
Hoài Thanh: nỗi nhớ cải lương giữa đời sống định cư ở Úc
Nếu Bảo Quốc gợi hình ảnh một cây đa sân khấu tìm thấy bình yên nơi vườn nhà, Hoài Thanh lại mang nét tâm trạng của người nghệ sĩ phải mang theo cả một nền nghệ thuật trong hành lý định cư. Từng là kép đẹp nổi tiếng với làn hơi trầm ấm, năm 2008 ông cùng vợ – nghệ sĩ Đỗ Quyên – sang Úc sinh sống, thỉnh thoảng mới về Việt Nam thăm quê hương. Dù cuộc sống, gia đình, con cháu đều ở Úc, ông thừa nhận: “Ở xứ người, tôi rất nhớ Việt Nam… từ cảnh vật đến con người, những người bạn thân thiết từng đứng chung sân khấu với mình”.
Ở tuổi U.80, sức khỏe khiến ông không thể đi hát đều đặn, nhưng mỗi khi có dịp ông vẫn sắp xếp biểu diễn để thỏa tình yêu nghề và phục vụ khán giả. Những ngày sống xa quê, ông tiếp tục dạy cải lương truyền thống, dù không nhiều học trò, coi việc truyền nghề là cách vơi bớt nỗi nhớ sân khấu. Sự xuất hiện của ông trong đêm chung kết 1 Chuông vàng vọng cổ 2026, cổ vũ thí sinh Mỹ Duyên và góp ý thẳng thắn về kỹ thuật lấy hơi cho thấy ông không chấp nhận đứng ngoài cuộc khi nghệ thuật cải lương đối mặt với áp lực thời đại số, nơi khán giả ít còn nhu cầu xem hát trực tiếp.
Một thế hệ không rời nghề và bài học cho lớp trẻ
Điểm chung dễ thấy ở Tuấn Ngọc, NSƯT Bảo Quốc và Hoài Thanh là việc họ từ chối rời khỏi đường ray nghệ thuật dù tuổi tác và không gian sống thay đổi. Tuấn Ngọc kiên trì luyện thanh mỗi ngày như một nghi lễ nghề nghiệp. Bảo Quốc xây đời sống gia đình bình yên ở Mỹ nhưng vẫn giữ mối liên hệ chặt chẽ với bạn nghề, với Giỗ Tổ sân khấu, và với ký ức những vở cải lương từng làm nên tên tuổi. Hoài Thanh mang nỗi nhớ Việt Nam và sân khấu cải lương trong từng giờ sống tại Úc, chọn dạy nghề, biểu diễn khi có dịp để không bị tách khỏi dòng chảy nghệ thuật truyền thống.
Họ đại diện cho một thế hệ nghệ sĩ xa quê coi sự nghiệp ca hát và sân khấu như căn cước, không phải nghề có thể bỏ, mà là dòng chảy phải được tiếp tục, kể cả bằng những hình thức khiêm tốn hơn. Nhìn vào họ, lớp trẻ khó có quyền than phiền về “áp lực” khi công nghệ làm khán giả phân tán; chính công nghệ cũng cho phép ca sĩ Việt ở nước ngoài vẫn kết nối với khán giả trong nước. Bài học rõ ràng: nếu không còn luyện thanh mỗi ngày, không nhớ đến Tổ nghiệp, không trăn trở với cải lương truyền thống hay âm nhạc mình chọn, ta chỉ là người biểu diễn, chứ chưa phải nghệ sĩ theo nghĩa trọn vẹn.
