Cải lương truyền thống trong đời sống người Việt xa xứ
Cải lương truyền thống là loại hình sân khấu kết hợp ca, thoại, diễn xuất và âm nhạc dân tộc, phản ánh tâm tư người Việt qua những câu vọng cổ, điệu lý, làn điệu ngọt ngào, mang tính tự sự và giàu tính nhân văn, được nhiều thế hệ nghệ sĩ gìn giữ như một phần căn cước văn hóa. Trong bối cảnh di cư, cải lương nước ngoài không chỉ là thú vui hoài niệm mà là sợi dây giữ cộng đồng Việt gắn với cội nguồn. Bởi vậy, câu chuyện của những nghệ sĩ cải lương như Hoài Thanh định cư ở Australia nhưng vẫn miệt mài bảo tồn nghệ thuật, truyền nghề cho lớp trẻ, là lời phản biện mạnh mẽ trước quan niệm cho rằng di trú đồng nghĩa với đứt đoạn truyền thống.
Hoài Thanh: Rời quê hương nhưng không rời sân khấu
Từng là kép chính nổi tiếng của sân khấu cải lương truyền thống, với giọng ca ấm và phong thái cuốn hút, Hoài Thanh được khán giả nhớ tới như hình mẫu một nghệ sĩ cải lương vừa tài năng vừa có đời sống gia đình hạnh phúc bên người vợ – nghệ sĩ Đỗ Quyên. Năm 2008, hai vợ chồng định cư tại Australia, thỉnh thoảng mới trở về Việt Nam thăm quê. Về lý, ông có thể an hưởng tuổi già nơi đất khách. Nhưng trên thực tế, ông vẫn tiếp tục dạy cải lương nước ngoài cho một số học viên, coi việc truyền nghề là cách giảm nỗi nhớ sân khấu và quê nhà. Chính lựa chọn này cho thấy: với người trong nghề, rời biên giới không có nghĩa rời bỏ cải lương, mà là mở thêm một “sân khấu” khác giữa cộng đồng kiều bào.
Truyền lửa qua thế hệ: Từ lớp học nhỏ đến Chuông vàng vọng cổ
Nếu chỉ nhìn nghệ sĩ ở vai trò biểu diễn, ta sẽ bỏ qua phần công sức thầm lặng của họ trong việc bảo tồn nghệ thuật. Ở tuổi gần 80, Hoài Thanh vẫn trực tiếp đứng lớp cùng vợ tại trung tâm đào tạo của nghệ sĩ Thy Nhung – chính là học trò của ông. Đồng thời, khi định cư tại Australia, ông tiếp tục dạy cải lương cho người trẻ, dù số lượng học viên không nhiều, nhưng đó là những hạt giống quý của cải lương truyền thống trên đất khách. Ông còn dành thời gian dự đêm chung kết 1 Chuông vàng vọng cổ 2026 để ủng hộ học trò Nguyễn Thị Mỹ Duyên, thẳng thắn chỉ ra hạn chế về cách lấy hơi, và hứa sẽ giúp cô khắc phục để đi đường dài. Người thầy ấy không chiều chuộng cảm xúc, nhưng bảo vệ học trò bằng chuẩn nghề nghiệp nghiêm khắc.
Giữ nghề giữa thời thiếu khán giả và nhịp sống gấp gáp
Đằng sau những lớp học nhỏ và các chuyến về nước, Hoài Thanh mang trong mình nhiều day dứt. Ông thấy rõ sự phát triển của các phương tiện truyền thông làm khán giả ít còn nhu cầu đến rạp xem trực tiếp, khiến sân khấu cải lương ngày càng vắng người xem. Ông mô tả, trước kia mỗi đêm có nhiều đoàn hát trong thành phố, còn nay cả tuần có khi chỉ một đoàn diễn mà vẫn thiếu khách. Hệ quả là nghệ sĩ trẻ thiếu môi trường rèn nghề, trong khi áp lực mưu sinh làm họ khó kiên nhẫn với quá trình tập luyện dài hơi. Nhận định sắc sảo của ông: tiết tấu cuộc sống quá nhanh đang kéo cả nhịp đàn, nhịp diễn của cải lương chạy theo, mất dần độ lắng – điều vốn là linh hồn của loại hình này.
Tình yêu nghề như chiếc cầu nối quê nhà với đất khách
Cốt lõi trong hành trình của Hoài Thanh không phải là danh tiếng, mà là sợi dây tình cảm với quê hương và sân khấu. Ông thú nhận, sống ở nước ngoài càng nhiều tuổi càng nhớ Việt Nam, nhớ cảnh vật, con người, những bạn diễn từng sát cánh trên sân khấu. Vì thế, truyền nghề trở thành cách ông và vợ vừa tiếp cận thế hệ trẻ, vừa tìm sự sáng tạo mới trong từng bài bản, phân đoạn, thay vì để ký ức cải lương đóng băng trong hoài niệm. Câu chuyện của họ cho thấy: bảo tồn nghệ thuật không phải khẩu hiệu, mà là những giờ dạy, những lời phê bình thẳng thắn, những chuyến bay qua lại giữa hai bờ đại dương. Khi mỗi nghệ sĩ cải lương nước ngoài tiếp tục dạy, diễn, và kể lại câu chuyện nghề, họ đang âm thầm nối dài tuổi thọ của cải lương truyền thống, bất chấp khoảng cách địa lý.
