Giá vé máy bay tăng: vấn đề không còn là riêng nhiên liệu
Giá vé máy bay tăng ở Bắc Mỹ là hiện tượng giá vé tiếp tục ở mức cao do tổng chi phí vận hành của ngành hàng không Mỹ leo thang, bao gồm chi phí nhiên liệu hàng không, sân bay, bảo dưỡng, nhân công và chiến lược kiểm soát công suất, trong bối cảnh nhu cầu đi lại đường không vẫn rất mạnh và cấu trúc thị trường tập trung vào một số hãng lớn giữ quyền định giá đáng kể. Thời gian gần đây, hành khách đi máy bay ở Mỹ đang phải trả nhiều tiền hơn cho cùng một hành trình trước đây, và điều phiền nhất là nhiên liệu không còn khan hiếm như giai đoạn sốc giá ban đầu. Tuy nhiên, vé máy bay đắt đỏ vẫn bám trụ vì ngành chọn con đường bảo vệ biên lợi nhuận thay vì nhanh chóng chia sẻ phần lợi ích nhiên liệu hạ nhiệt với khách. Câu chuyện không còn là "dầu tăng nên vé tăng", mà là bản chất chi phí toàn hệ thống đang bị đẩy lên và được chuyển thẳng sang hành khách.
Cấu trúc chi phí đội lên: sân bay, bảo dưỡng, nhân công cùng gây áp lực
Nếu chỉ nhìn vào chi phí nhiên liệu hàng không, nhiều người dễ kỳ vọng giá vé sẽ sớm hạ khi thị trường năng lượng hạ nhiệt. Nhưng thực tế, giá vé máy bay tăng tại Mỹ diễn ra trong bối cảnh hàng loạt khoản chi khác đồng loạt leo thang: chi phí sân bay, bảo dưỡng, nhân công và nhiều chi phí vận hành khác đều tăng mạnh. Khi tổng chi phí đầu vào ngày càng lớn, các hãng buộc phải tính toán lại giá vé để duy trì hiệu quả khai thác và lợi nhuận, và hành khách bị đẩy vào vị thế phải gánh chi phí vận hành tổng thể chứ không chỉ là giá dầu. Điểm đáng nói là bốn hãng lớn nhất chiếm hơn 82% số ghế nội địa, tạo cấu trúc thị trường tập trung, giúp họ có khả năng giữ mặt bằng vé máy bay đắt đỏ lâu hơn mức hành khách mong muốn. Trong điều kiện cạnh tranh hạn chế, việc tăng giá để bù chi phí gần như là lựa chọn dễ dàng nhất.
Biến động nhiên liệu: từ một khoản chi đến yếu tố định hình chiến lược
Nhiên liệu đã không còn là câu chuyện đơn giản "tăng – giảm" theo giá dầu mà đã trở thành nhân tố định hình lại cả ngành hàng không thế giới. Ngành hàng không Mỹ đang dựa vào kiểm soát công suất, nhu cầu ổn định và giá vé cao hơn để bù đắp phần tác động từ chi phí nhiên liệu tăng mạnh kể từ khi xung đột với Iran bắt đầu. Ba hãng lớn American Airlines, United Airlines và Southwest Airlines công khai cho biết sẽ cắt giảm hoặc điều chỉnh công suất khi chi phí nhiên liệu làm suy giảm hiệu quả kinh tế một số đường bay. Một lãnh đạo tài chính American thừa nhận mỗi mức tăng 1 cent/gallon khiến chi phí nhiên liệu hàng quý thay đổi khoảng 10 triệu USD, cho thấy nhiên liệu không chỉ là khoản chi mà là biến số chiến lược buộc hãng phải rà soát toàn bộ mạng bay và cấu trúc giá. Nói cách khác, giá vé máy bay tăng là kết quả của chiến lược tối ưu lợi nhuận trên từng chuyến bay, được kích hoạt bởi cú sốc nhiên liệu nhưng kéo dài cả khi giá đã hạ.
Hành khách gánh chi phí, nhu cầu mạnh khiến giá khó giảm
Theo số liệu liên bang mới nhất, giá vé máy bay tại Mỹ tăng hơn 26% so với cùng kỳ năm trước. Dù vậy, nhu cầu đi lại chưa hề suy yếu: khách hàng vẫn tiếp tục đặt vé, từ hạng phổ thông đến cao cấp, khiến các hãng có đủ tự tin duy trì mặt bằng giá vé máy bay đắt đỏ mà chưa phải đối mặt với sụt giảm lớn về nhu cầu. Khi khách hàng chấp nhận trả thêm, các hãng dễ dàng chuyển phần chi phí tăng thêm sang hành khách thông qua giá vé, và cú sốc thị trường năng lượng được chuyển hóa thành gánh nặng chi phí trên người tiêu dùng. Hệ quả là người đi máy bay phải chịu không chỉ chi phí nhiên liệu hàng không mà cả chi phí sân bay, bảo dưỡng, nhân công đang leo thang. Mâu thuẫn hiện nay là thị trường vẫn muốn bay, nhưng hãng lại phải giảm chuyến vì khai thác quá đắt, khiến lựa chọn ít đi trong khi giá vé máy bay tăng tiếp tăng.
Xu hướng dài hạn: giá vé cao có thể trở thành trạng thái bình thường mới
Nhiều chuyên gia nhận định tình trạng giá vé máy bay tăng mạnh tại Mỹ có thể chưa sớm kết thúc, ngay cả khi giá nhiên liệu hạ nhiệt. Cho đến nay, nhu cầu vẫn đủ mạnh để giúp các hãng duy trì mức giá cao, biến những tháng cuối năm thành phép thử đối với sức chịu đựng của người đi máy bay. United Airlines đã tuyên bố hủy một số chuyến dự kiến khai thác trong tháng 12 vì chi phí nhiên liệu khiến chúng không còn hấp dẫn về mặt kinh tế, và cảnh báo việc điều chỉnh công suất có thể kéo dài sang cả quý I và cả năm sau nếu giá nhiên liệu tiếp tục ở mức cao. Nếu giá cao kéo dài, thị trường có thể chứng kiến ít lựa chọn chuyến bay hơn, mức độ hợp nhất cao hơn và giá vé tăng, qua đó chuyển một phần cú sốc từ thị trường năng lượng sang doanh nghiệp và người tiêu dùng. Kết cục dễ thấy là: với cấu trúc chi phí hiện tại, mặt bằng giá vé cao rất khó quay về thời kỳ "rẻ bất ngờ"; nó đang trở thành trạng thái bình thường mới mà hành khách buộc phải thích nghi.
