Giá vé không còn bám sát giá nhiên liệu: bức tranh lớn hơn phía sau
Giá vé máy bay tăng tại Mỹ và Canada là kết quả của toàn bộ chi phí vận hành máy bay leo thang, từ nhiên liệu hàng không, nhân công, bảo dưỡng đến phí sân bay, khiến giá vé không còn giảm theo chu kỳ lên xuống của giá dầu như nhiều hành khách vẫn kỳ vọng. Thực tế, theo số liệu liên bang, giá vé máy bay tại Mỹ đang cao hơn hơn 26% so với cùng kỳ năm trước, và xu hướng này được dự báo khó sớm chấm dứt. Điều này đặt người tiêu dùng vào một dạng lạm phát du lịch Mỹ: nhu cầu bay nghỉ lễ, công tác vẫn rất mạnh, nhưng chi phí cho mỗi chuyến đi ngày càng ngốn nhiều ngân sách. Khi giá nhiên liệu hạ nhiệt từng đợt mà giá vé vẫn ì ra, câu hỏi không phải là "bao giờ dầu rẻ" mà là "ai đang gánh chi phí vận hành phình to".
Chi phí vận hành máy bay: nhiên liệu chỉ là phần nổi của tảng băng
Nếu chỉ nhìn vào giá nhiên liệu hàng không, nhiều người sẽ cho rằng các hãng cố tình giữ giá cao. Nhưng bản chất vấn đề nằm ở cấu trúc chi phí vận hành máy bay ngày càng phức tạp và đắt đỏ. Không chỉ nhiên liệu, chi phí sân bay, bảo dưỡng và nhân công đều tăng, đẩy giá thành vận hành của các hãng hàng không lên cao. Các hãng như United Airlines hay American Airlines đều báo cáo phải chi thêm hàng tỷ USD cho nhiên liệu so với kế hoạch ban đầu, vượt xa mức tăng của những năm trước đó. Song song, chi phí lao động tăng mạnh, đi kèm yêu cầu lương, phúc lợi tốt hơn; chi phí bảo dưỡng "tăng ngoài sức tưởng tượng" theo lời CEO United Airlines. Khi tổng chi phí đầu vào ngày càng lớn, các hãng buộc phải tính toán lại giá vé để duy trì hiệu quả khai thác và lợi nhuận, thay vì để giá vé dao động cùng giá dầu.
Nhu cầu du lịch bùng nổ: lạm phát du lịch Mỹ nhưng khách vẫn bay
Một lý do quan trọng khiến giá vé máy bay tăng là sức mua của khách vẫn quá khỏe. Chi phí đi lại cao tạo nên một dạng lạm phát du lịch Mỹ, nhưng chưa đủ sức làm nhu cầu gãy đoạn. Giá nhiên liệu tăng, giá vé tăng, nhưng lượng tìm kiếm chuyến bay dịp nghỉ lễ vẫn tăng mạnh, cho thấy kế hoạch du lịch chưa bị phá vỡ. Theo CEO Expedia Group, "People are still traveling, and if we just look at the searches for Labor Day, they were up 35%", đồng thời khách hàng ưu tiên lọc theo ngân sách nhưng vẫn xem du lịch là ưu tiên. Ở phía các hãng, lãnh đạo Southwest Airlines thẳng thắn cho biết họ "không nhận thấy phản ứng nào của khách hàng trước việc giá vé tăng", vì "nhu cầu đang cực kỳ mạnh" và phần lớn khách có tình hình tài chính tốt. Khi người mua vé không rút lui, các hãng không có động lực giảm giá.
Quyền lực định giá và sự biến mất của vé rẻ
Một yếu tố ít được nhắc tới nhưng tác động rất mạnh lên giá vé là cấu trúc thị trường. Bốn hãng hàng không lớn nhất nước Mỹ hiện chiếm hơn 82% số ghế do các hãng trong nước khai thác, tức là họ nắm quyền lực rất lớn trong việc định giá. Sự thu hẹp hoặc rút lui của các hãng giá rẻ càng làm thị trường tập trung hơn. Khi Spirit Airlines – một thương hiệu giá rẻ nổi tiếng – dừng hoạt động, hàng chục triệu ghế bay phải chăng biến mất khỏi thị trường. Kết quả là bậc thang giá bị nâng lên: mặt bằng vé rẻ từng tạo áp lực cạnh tranh nay suy yếu, nhường chỗ cho cấu trúc giá cao hơn. Giá nhiên liệu đã giảm so với mức đỉnh gần đây, nhưng lãnh đạo ngành thừa nhận giá vé chưa chắc sẽ giảm theo, vì chi phí khác vẫn tăng và họ không bị buộc phải hạ giá trong bối cảnh nhu cầu đủ mạnh.
Kết luận: thời kỳ vé rẻ đã qua, hành khách cần thay đổi kỳ vọng
Nhìn tổng thể, giá vé máy bay tăng không phải là trò "tận thu" đơn giản, mà là phản ứng của các hãng trước chi phí vận hành máy bay phình to và quyền lực định giá ngày càng tập trung vào vài tên tuổi lớn. Nhiên liệu đắt, chi phí sân bay, bảo dưỡng, nhân công leo thang, trong khi nhu cầu không hạ nhiệt và lạm phát du lịch Mỹ khiến người dân chấp nhận chi nhiều hơn cho trải nghiệm di chuyển. Điều đáng nói là ngay cả khi giá nhiên liệu hàng không hạ nhiệt, các hãng cũng không vội giảm giá, bởi áp lực chi phí toàn diện mới là yếu tố quyết định. Với hành khách Mỹ, Canada và cả Việt Nam, giai đoạn săn vé siêu rẻ đã qua; điều thực tế hơn là học cách linh hoạt thời gian, chấp nhận điểm đến thay thế và dùng công cụ lọc ngân sách thay vì chờ giá dầu kéo giá vé xuống.
