Từ giờ chơi không điện thoại đến thu máy trước giờ học: xu hướng đang thắng thế
Xu hướng cấm điện thoại ở trường là tập hợp các chính sách điện thoại di động nhằm hạn chế tối đa việc sử dụng điện thoại, máy tính bảng và thiết bị điện tử trong giờ học, giờ ra chơi, bằng những biện pháp như yêu cầu nộp máy trước giờ học, bố trí tủ khóa bảo quản điện thoại, tổ chức giờ chơi không điện thoại và khuyến khích hoạt động trải nghiệm sáng tạo thay thế thời gian nhìn vào màn hình. Trọng tâm của làn sóng này là niềm tin rằng điện thoại di động làm suy giảm sự chú ý và hiệu quả học tập trong môi trường lớp học. Vì thế, nhiều cơ sở giáo dục không còn dừng ở mức nhắc nhở, mà chuyển sang cơ chế quản lý trực tiếp: thu máy, khóa tủ, chấm điểm hạnh kiểm gắn với việc sử dụng điện thoại. Câu hỏi đặt ra là: đây là bước tiến cần thiết hay một hình thức quản lý đi ngược tinh thần giáo dục hiện đại?
TPHCM nhân rộng giờ chơi không điện thoại: khi sân trường sống lại
Tại Trường THPT Trần Khai Nguyên, các phòng học chính khóa và phòng bộ môn đều lắp tủ chứa điện thoại di động có khóa an toàn, sắp xếp theo mã số học sinh, thu đầu buổi và trả cuối buổi. Thiết bị chỉ được dùng khi phục vụ học tập và có sự cho phép của giáo viên. Song song, trường tổ chức “giờ chơi không điện thoại” với hoạt động văn nghệ, chia sẻ kinh nghiệm học tập, sinh hoạt tập thể, khiến sân trường trở nên sôi nổi và tăng tương tác trực tiếp giữa học sinh. Ở Trường THCS Hà Huy Tập, học sinh thiết kế mô hình núi lửa, làm thí nghiệm “quả trứng lơ lửng”, sáng tạo tranh cát, làm bánh phục linh… để "học mà chơi, chơi mà học" trong giờ chơi không màn hình. Sau giai đoạn thí điểm từ tháng 10 đến tháng 12 với 16 cơ sở giáo dục tham gia, hơn 80% học sinh tham gia ít nhất một hoạt động thay thế và tỷ lệ phụ huynh đồng thuận vượt 97% — những con số cho thấy xã hội đang nghiêng về phía hạn chế điện thoại di động trong trường học.
Thu điện thoại ở đại học: ranh giới giữa kỷ luật và thái độ “giữ trẻ”
Nếu ở phổ thông, cấm điện thoại ở trường đã trở thành chuyện quen thuộc, thì việc yêu cầu sinh viên đại học nộp điện thoại trước giờ học lại gây tranh luận. Một học viện khoa học và công nghệ yêu cầu sinh viên chuyển điện thoại sang chế độ im lặng và đặt vào hộp đựng chỉ định trước khi bài giảng bắt đầu; sử dụng trái phép sẽ ảnh hưởng đến kết quả đánh giá toàn diện và khen thưởng. Một trường hàng không thuộc một đại học lớn còn siết chặt hơn: sinh viên năm hai nộp điện thoại tại điểm tập trung, sinh viên năm nhất phải để máy tại ký túc xá. Những biện pháp này có lý do: điện thoại rõ ràng làm phân tán khả năng chú ý và ghi nhớ trong lớp. Nhưng chúng cũng biến môi trường đại học trở nên giống phổ thông, coi sinh viên trưởng thành như những cá nhân cần giám sát liên tục. Khi ra nơi làm việc, sẽ không ai thu điện thoại của họ trước giờ làm; nếu trường đại học không bồi dưỡng năng lực tự quản lý, mà chỉ thay thế bằng kiểm soát, thì mục tiêu giáo dục bị thu hẹp vào việc “giữ lớp yên lặng” hơn là hình thành trách nhiệm cá nhân.
Mặt lợi: sân chơi sôi nổi, thói quen dùng công nghệ có trách nhiệm
Nhìn từ phía nhà trường và phụ huynh, các chính sách điện thoại di động mang lại lợi ích rõ ràng. Sau hai tháng thí điểm giờ ra chơi hạn chế điện thoại, nhiều trường ghi nhận sân trường sôi nổi hơn; học sinh chơi thể thao, đọc sách, chơi cờ, sinh hoạt câu lạc bộ, thay vì ngồi một mình ôm màn hình. Tình trạng sử dụng điện thoại thụ động, đơn lẻ, tách biệt giảm rõ rệt, trong khi thói quen dùng thiết bị đúng mục đích, đúng thời điểm và không gian quy định dần hình thành. Việc bố trí tủ khóa an toàn để thu máy từ đầu buổi, với sự phối hợp của giáo viên và ban cán sự lớp, cũng được cả ba phía học sinh, giáo viên, phụ huynh ủng hộ. Nói cách khác, giờ chơi không điện thoại không chỉ là biện pháp kỷ luật; đó là nỗ lực tái thiết đời sống học đường, trả lại cho học sinh quyền được trò chuyện, vận động, sáng tạo trong một không gian ít bị công nghệ chi phối.
Mặt trái: khi cấm đoán che mờ vấn đề chất lượng lớp học
Điện thoại có thể là nguồn xao nhãng, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân gốc rễ. Khi sinh viên liên tục mất tập trung, cần đặt câu hỏi: đó là do thiếu tự chủ, hay do bản thân lớp học thiếu sức hấp dẫn? Ở các lớp thực hành lâm sàng của sinh viên y khoa, việc chú ý, ghi chép diễn ra tự nhiên; hiếm ai mải nhìn điện thoại, bởi họ hiểu rõ giá trị mỗi tiết học. Nếu nội dung tẻ nhạt, giảng viên chỉ đọc lại sách, thì việc thu điện thoại có thể chỉ biến xao nhãng bề mặt thành trạng thái "ngồi đó nhưng tâm trí ở nơi khác". Nguy hiểm hơn, cách quản lý quá cứng có thể gửi một thông điệp sai: sinh viên chỉ cần tập trung khi bị giám sát, thay vì vì chính mục tiêu học tập của họ. Trong kỷ nguyên AI, nơi thông tin luôn sẵn trong tay, điều xứng đáng để các trường đầu tư không phải là thêm một quy định cấm thiết bị, mà là xây dựng những giờ học đáng tham dự, đủ sức khiến người học tự nguyện cất điện thoại.
