Từ “chỉ có đại học” đến xem lại lựa chọn con đường học tập
Xu hướng học sinh giỏi trường nghề là việc ngày càng nhiều học sinh đạt điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT chủ động chọn các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, ưu tiên đào tạo nghề thực hành gắn với nhu cầu tuyển dụng và việc làm ổn định, thay vì đi theo con đường đại học vốn được xem là lựa chọn gần như duy nhất trong nhiều năm trước đây. Điểm đáng nói là đây không còn là câu chuyện của những em học lực trung bình, mà một bộ phận học sinh khá giỏi đang có ý thức rất rõ ràng về lựa chọn con đường học tập của mình. Thay vì chạy theo "mác" đại học, các em đặt câu hỏi: học ngành gì, ra trường làm gì, doanh nghiệp có cần hay không. Chính sự thực tế này đang đảo chiều quan niệm lâu nay rằng cứ học giỏi thì phải vào đại học bằng mọi giá.
Những tấm gương điểm cao “rẽ lối” sang trường nghề
Câu chuyện của Phạm Viết Thành là ví dụ điển hình cho xu hướng mới này. Một tuần trước khi các trường đại học công bố kết quả trúng tuyển, Thành – cựu học sinh lớp 12A3 Trường THPT Phan Đăng Lưu – đã chủ động đăng ký ngành Công nghệ ô tô tại Trường Cao đẳng Kỹ thuật Việt Nam – Hàn Quốc. Ở kỳ thi tốt nghiệp THPT, em đạt Toán 10, Lý 8, Ngữ văn 7,25 – mức điểm thừa sức vào nhiều ngành đại học. Thành chọn trường nghề vì yêu thích nghề và hiểu rõ điều kiện kinh tế gia đình làm nông không thể gánh chi phí học đại học kéo dài, trong khi học nghề gần nhà, được giảm học phí và có thể có thu nhập ngay khi còn trên ghế nhà trường. Tương tự, Nguyễn Quốc Tuấn – vừa rời ghế phổ thông, đạt hơn 25 điểm tốt nghiệp THPT – quyết định vào học ngành Công nghệ hàn và không nộp hồ sơ xét tuyển đại học, sau khi tìm hiểu kỹ cơ hội việc làm rộng mở trong các khu công nghiệp, doanh nghiệp cơ khí, chế tạo và xây dựng.
Đào tạo nghề thực hành: thời gian ngắn, gắn chặt thị trường lao động
Điểm hấp dẫn lớn nhất của đào tạo nghề thực hành hiện nay là chương trình gắn chặt với công việc cụ thể và thời gian học ngắn hơn, giúp học sinh sớm bước vào thị trường lao động. Các trường nghề đang tập trung xây dựng, điều chỉnh chương trình theo hướng thực chất, ưu tiên các ngành kỹ thuật, công nghệ và lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao, đồng thời tăng mạnh thời lượng thực hành, rèn kỹ năng nghề, kỹ năng mềm và tác phong công nghiệp cho người học. Theo báo cáo của tỉnh Nghệ An, những năm gần đây, cơ sở giáo dục nghề nghiệp chuyển mạnh sang mô hình "đào tạo gắn doanh nghiệp" – đặt năng lực nghề nghiệp và khả năng thích ứng thị trường lao động làm trung tâm. Khi lớp học được đặt gần dây chuyền sản xuất, xưởng sửa chữa, nhà máy, học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn trực tiếp làm việc trên thiết bị, quy trình thực tế; điều này tạo lợi thế rõ rệt so với mô hình học chủ yếu trong giảng đường, ít va chạm thực tiễn.
Việc làm, thu nhập và những con số biết nói
Nếu trước đây, nhiều phụ huynh xem trường nghề là lựa chọn "hạng hai", thì các con số hiện tại đang buộc họ phải nhìn lại. Thông qua phối hợp với doanh nghiệp, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở Nghệ An đã góp phần giải quyết việc làm cho hơn 40.000 học sinh, sinh viên, với mức lương bình quân khoảng 7–10 triệu đồng/người/tháng; tỷ lệ có việc làm sau đào tạo đạt khoảng 81%, riêng trình độ cao đẳng, trung cấp trên 96,2%. Một trong những nguyên nhân khiến xu hướng học sinh giỏi trường nghề tăng là nhận thức về cơ hội việc làm và thu nhập sau tốt nghiệp đã thay đổi rõ rệt. Nhu cầu tuyển dụng lao động có tay nghề ở các khu công nghiệp trong tỉnh, cũng như thị trường lao động Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… đang mở ra thêm nhiều lối đi cho người học nghề. Như chia sẻ của bà Hoàng Thị Kim Dung, phụ huynh và học sinh "hiện nay đã thực tế hơn" khi lựa chọn nghề, quan tâm trực tiếp đến việc ra trường làm gì, ai tuyển và thu nhập ra sao.
Trường nghề không còn là “cửa phụ” của người học
Thực tế tuyển sinh cho thấy, nhiều ngành kỹ thuật, cơ khí, công nghệ ở các trường nghề đã sớm dừng nhận hồ sơ vì vượt chỉ tiêu; như ngành Công nghệ kỹ thuật điều khiển và tự động hóa, Công nghệ ô tô thu hút lượng lớn học sinh lựa chọn. Một số ngành mới như Tiếng Trung cũng buộc trường phải điều chỉnh, bổ sung chỉ tiêu ở cả hệ trung cấp và cao đẳng do số lượng người học tăng. Đáng chú ý, năm nay một bộ phận học sinh khá giỏi không còn xem đại học là con đường duy nhất mà chủ động chọn học nghề ngay từ đầu mùa tuyển sinh. Điều đó cho thấy vị thế của trường nghề đang thay đổi: từ "cửa phụ" cho những người không vào được đại học, trở thành lựa chọn chính thức, có tính toán, của những học sinh biết mình muốn học gì và sẽ làm gì sau tốt nghiệp THPT. Khi xã hội cần lao động có tay nghề hơn là tấm bằng treo tường, việc học nghề sớm có thể xem là lựa chọn thông minh, miễn là người học hiểu rõ năng lực, đam mê và mục tiêu dài hạn của mình.
