Từ 6 triệu lượt khám đến bức tranh sức khỏe mới của TPHCM
Khám sức khỏe TPHCM trên quy mô toàn dân là chương trình sàng lọc và ghi nhận dữ liệu sức khỏe cho hơn 6 triệu lượt người, qua đó hình thành hồ sơ sức khỏe điện tử, nhận diện mô hình bệnh tật theo nhóm tuổi và phân tầng nguy cơ sức khỏe để định hướng phòng ngừa bệnh tật và quản lý cộng đồng hiệu quả hơn. Đây không chỉ là một chiến dịch khám miễn phí, mà là bước ngoặt trong cách thành phố nhìn nhận và quản lý sức khỏe người dân. Hưởng ứng Ngày chuyển đổi số quốc gia 10-10, Sở Y tế TPHCM công bố kết quả khai thác dữ liệu khám sức khỏe toàn dân, với hơn 6 triệu lượt khám và hơn 5,37 triệu người đã có hồ sơ sức khỏe điện tử. Điểm đáng nói là dữ liệu lần này không dừng ở thống kê bệnh đã mắc, mà chuyển sang phân tầng nguy cơ, xác định ai cần được theo dõi và can thiệp sớm.
Trẻ em, người lao động, người cao tuổi: mỗi nhóm một mối lo sức khỏe
Bức tranh mô hình bệnh tật hiện ra rất khác nhau giữa các nhóm tuổi, và đó là tín hiệu cho thấy y tế TPHCM phải thay đổi cách ưu tiên nguồn lực. Ở nhóm 6–dưới 18 tuổi, trong 388.793 lượt ghi nhận, tật khúc xạ chiếm 48,01% và sâu răng chiếm 34,63%. Điều này nói thẳng rằng trường học cần coi sàng lọc thị lực và chăm sóc răng miệng là hoạt động bắt buộc chứ không phải phong trào. Với người 18–dưới 60 tuổi, trong 1,468,938 lượt ghi nhận, tăng huyết áp chiếm 6,72%, đái tháo đường type 2 1,66% và rối loạn lipid máu 1,65%. Đây là nhóm tuổi lao động, nhưng đã mang gánh nặng bệnh không lây nhiễm. Ở người từ 60 tuổi trở lên, tăng huyết áp lên tới 16,17%, đái tháo đường type 2 5,51% và đục thủy tinh thể 5,45% trong 812.377 lượt ghi nhận. Nếu không tổ chức quản lý bệnh mạn tính bài bản cho người cao tuổi, hệ thống bệnh viện sẽ tiếp tục quá tải.
Phân tầng nguy cơ sức khỏe: ai đang ở lằn ranh bệnh tật?
Điểm tiến bộ nhất của đợt khám sức khỏe TPHCM lần này là chuyển từ tư duy “phát hiện bệnh” sang “nhận diện nguy cơ”. Phân tích các hồ sơ đủ điều kiện ở nhóm trên 40 tuổi cho thấy 30,72% người thuộc nhóm nguy cơ tim mạch cao và rất cao, trong đó 14,70% nguy cơ cao và 16,02% nguy cơ rất cao. Với bệnh thận mạn, 6,2% hồ sơ thuộc nhóm nghi ngờ mắc bệnh thận và 12,39% thuộc nhóm chưa ghi nhận bệnh nhưng có yếu tố nguy cơ. Đáng lo hơn, phân tích đường huyết lúc đói ở người trưởng thành chưa từng được chẩn đoán đái tháo đường cho thấy 19,7% ở ngưỡng tiền đái tháo đường và 10,9% đạt ngưỡng gợi ý chẩn đoán đái tháo đường. Những con số này cho thấy hàng trăm nghìn người đang đứng ngay lằn ranh giữa “chưa bệnh” và “bệnh mạn tính”, và nếu không có tư vấn thay đổi lối sống, xét nghiệm bổ sung, họ sẽ sớm trở thành bệnh nhân.
Hồ sơ sức khỏe điện tử: từ dữ liệu đến hành động phòng ngừa
Hơn 5,37 triệu hồ sơ sức khỏe điện tử không nên chỉ là con số đẹp trong báo cáo, mà phải trở thành công cụ sống trong tay trạm y tế và bác sĩ gia đình. Theo định hướng của Sở Y tế, kết quả khám sức khỏe và thông tin phân tầng nguy cơ sẽ được dùng để trạm y tế theo dõi sức khỏe người dân, quản lý bệnh không lây nhiễm, tư vấn dự phòng và kết nối với bệnh viện khi cần. Hệ thống dashboard phân tích dữ liệu sức khỏe tiếp tục được phát triển để theo dõi mô hình bệnh tật, phân bố nguy cơ theo nhóm tuổi và địa bàn, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ có ý nghĩa nếu được cập nhật thường xuyên, chuẩn hóa và liên thông giữa các cơ sở khám chữa bệnh, đồng thời bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin cá nhân. Người dân cũng cần hiểu rằng phân tầng nguy cơ không thay thế chẩn đoán, mà là lời nhắc phải đi khám, xét nghiệm và thay đổi lối sống sớm hơn.
Chiến lược phòng ngừa theo từng lứa tuổi: không thể chung một đơn thuốc
Dữ liệu khám sức khỏe TPHCM đã nói rõ: nếu tiếp tục dùng một mô hình phòng ngừa bệnh tật cho mọi lứa tuổi, thành phố sẽ bỏ lỡ cơ hội bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Với trẻ 6–18 tuổi, ưu tiên phải là chương trình sàng lọc thị lực định kỳ, giáo dục vệ sinh răng miệng, kiểm soát thời gian dùng thiết bị điện tử và tăng hoạt động ngoài trời. Với người 18–60 tuổi, cần khám sức khỏe định kỳ, đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, mỡ máu, cùng các chiến dịch mạnh mẽ về dinh dưỡng lành mạnh, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia và tăng vận động. Với người trên 60 tuổi, chiến lược phải chuyển sang quản lý bệnh mạn tính liên tục, theo dõi tại trạm y tế, phối hợp bác sĩ chuyên khoa, sàng lọc đục thủy tinh thể và hỗ trợ tuân thủ điều trị. Trong thời gian tới, Sở Y tế cho biết sẽ phối hợp chuyên gia, cơ sở đào tạo và bệnh viện để hoàn thiện phương pháp phân tích, kiểm chứng kết quả và đưa các công cụ phân tầng nguy cơ vào thực tiễn hệ thống y tế cơ sở. Nếu làm được, TPHCM sẽ tiến gần hơn tới một nền y tế chủ động, lấy dữ liệu làm nền để bảo vệ sức khỏe người dân trước khi bệnh tật gõ cửa.
