Từ 6 triệu lượt khám đến bức tranh sức khỏe theo tuổi
Khám sức khỏe toàn dân tại TPHCM là chương trình tổ chức khám, ghi nhận và số hóa hồ sơ sức khỏe điện tử cho người dân ở mọi độ tuổi, nhằm phát hiện sớm bệnh tật, phân tầng nguy cơ bệnh tật và xây dựng các hoạt động chăm sóc sức khỏe cộng đồng phù hợp cho từng nhóm dân cư, thay vì chờ đợi người bệnh tự đến bệnh viện khi bệnh đã tiến triển nặng. Theo Sở Y tế, tính đến sáng 10-10 chương trình đã ghi nhận 6.005.268 lượt khám, với hơn 5.374.882 người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử. Đây không chỉ là một cột mốc về quy mô mà là bước ngoặt chuyển đổi số y tế: dữ liệu được chuẩn hóa, tích hợp và phân tích để trả lời câu hỏi rất cụ thể: nhóm nào đang có nguy cơ cao, cần can thiệp trước và phải chăm sóc ra sao. Quan điểm đáng nói là TPHCM không xem đây là chiến dịch khám cho xong, mà là nền tảng lâu dài để tái thiết cách chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Trẻ em, người lao động, người cao tuổi: mỗi nhóm một kiểu bệnh
Lần đầu tiên, mô hình bệnh tật được soi chiếu rõ theo từng giai đoạn cuộc đời, và kết quả cho thấy chúng ta đang bỏ quên những nguy cơ rất cụ thể. Ở nhóm từ 6 đến dưới 18 tuổi, trong 388.793 lượt ghi nhận, tật khúc xạ chiếm 48,01% và sâu răng chiếm 34,63%. Điều này phản ánh thực tế học sinh đang chịu áp lực mắt và răng miệng lớn hơn nhiều so với các chương trình y tế học đường hiện có. Ở nhóm 18–60 tuổi, dữ liệu bắt đầu nổi lên các bệnh không lây nhiễm: trong 1.468.938 lượt ghi nhận, tăng huyết áp chiếm 6,72%, đái tháo đường típ 2 1,66% và rối loạn lipid máu 1,65%. Với nhóm từ 60 tuổi trở lên, hình ảnh bệnh mạn tính càng rõ: trong 812.377 lượt ghi nhận, tăng huyết áp chiếm 16,17%, đái tháo đường típ 2 5,51% và đục thủy tinh thể do tuổi già 5,45%. Các con số này cho thấy nếu tiếp tục tập trung nguồn lực ở bệnh viện tuyến trên thay vì chăm sóc theo tuổi ngay tại địa phương, hệ thống sẽ luôn trong trạng thái chạy theo bệnh.
Phân tầng nguy cơ: bước chuyển từ “tìm bệnh” sang “giữ người khỏe”
Điểm tiến bộ nhất của chương trình khám sức khỏe toàn dân lần này là việc chuyển trọng tâm từ đếm số ca bệnh sang nhận diện trước những người có nguy cơ. Phân tầng nguy cơ bệnh tật giúp hệ thống y tế không chờ đến khi bệnh xuất hiện mới can thiệp. Với nguy cơ tim mạch, phân tích hồ sơ người trên 40 tuổi cho thấy 30,72% được xếp vào nhóm nguy cơ cao và rất cao. Đối với bệnh thận mạn, 6,20% hồ sơ thuộc nhóm nghi ngờ mắc bệnh và 12,39% ở nhóm chưa ghi nhận bệnh nhưng có yếu tố nguy cơ. Về đái tháo đường, phân tích đường huyết lúc đói ở người trưởng thành chưa có tiền sử chẩn đoán cho thấy 19,70% ở ngưỡng tiền đái tháo đường và 10,90% đạt ngưỡng gợi ý chẩn đoán bệnh. Những tỷ lệ này là lời cảnh báo rất rõ: nếu không chủ động quản lý người nguy cơ cao ngay trong cộng đồng, gánh nặng bệnh không lây nhiễm sẽ bùng nổ ở tuổi trung niên và cao tuổi.
Hồ sơ sức khỏe điện tử và vai trò chủ động của trạm y tế
Hồ sơ sức khỏe điện tử không phải là thủ tục hành chính; nếu chỉ dừng ở việc lưu trữ, nó sẽ trở thành một kho dữ liệu vô nghĩa. Vấn đề nằm ở chỗ các trạm y tế có dùng nó để thay đổi cách chăm sóc sức khỏe cộng đồng hay không. Thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, kết quả khám và thông tin phân tầng nguy cơ sẽ được dùng để hỗ trợ trạm y tế theo dõi sức khỏe người dân, quản lý bệnh không lây nhiễm, tư vấn dự phòng và kết nối với bệnh viện khi cần. Ngành y tế đang phát triển hệ thống dashboard phân tích dữ liệu để theo dõi mô hình bệnh tật, phân bố nguy cơ theo nhóm tuổi và địa bàn, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp sát với nhu cầu thực tế. Mục tiêu được nêu rõ: đưa kết quả khám thành những hoạt động chăm sóc cụ thể, giúp người dân được theo dõi sức khỏe liên tục ngay tại cộng đồng. Tuy nhiên, nếu trạm y tế vẫn bị xem là “nơi tiêm chủng và cấp giấy chứng nhận” thì tiềm năng dữ liệu này sẽ bị lãng phí.
Từ dữ liệu đến hành động: mỗi người dân nên làm gì?
Về phía hệ thống, ngành y tế cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với chuyên gia, cơ sở đào tạo và bệnh viện để hoàn thiện phương pháp phân tích, kiểm chứng kết quả, phát triển công cụ phân tầng nguy cơ và chuẩn hóa, liên thông, bảo mật dữ liệu. Nhưng nếu chỉ chờ phía trên hành động, lợi ích của chương trình khám sức khỏe toàn dân sẽ đến rất chậm. Người dân cần chủ động yêu cầu được giải thích kết quả khám, hỏi rõ nhóm nguy cơ của mình và kế hoạch theo dõi tại trạm y tế. Trạm y tế cần rà soát hồ sơ sức khỏe điện tử trên địa bàn, lập danh sách người nguy cơ cao (tim mạch, thận, đái tháo đường…) để mời tái khám, tư vấn lối sống, phối hợp bác sĩ gia đình khi cần. Nếu mỗi bên đều xem dữ liệu là khởi điểm cho hành động, chứ không phải là báo cáo, thì cột mốc 6 triệu lượt khám sẽ trở thành nền móng cho một cách chăm sóc sức khỏe cộng đồng mới: tập trung vào phòng bệnh theo tuổi, theo nguy cơ, ngay nơi người dân sinh sống.
