Nghẹn là gì và vì sao nguy hiểm hơn bạn tưởng
Nghẹn là tình trạng thức ăn, thuốc hoặc dị vật mắc kẹt trong cổ họng, gây tắc đường thở một phần hoặc hoàn toàn, làm luồng không khí không đi vào phổi, khiến cơ thể thiếu oxy, nếu không được cấp cứu khi nghẹn kịp thời có thể dẫn đến bất tỉnh, tổn thương cơ quan và tử vong chỉ sau vài phút. Đây không phải sự cố nhỏ mà là một cơn sặc nguy hiểm có thể cướp mạng chúng ta ngay trên bàn ăn. Khi bạn ở một mình, mỗi giây đều đáng giá vì không ai đứng cạnh để thực hiện thủ thuật Heimlich hộ bạn. Tự cứu khi nghẹn không phải chuyện xa vời cho người khác; đó là kỹ năng sinh tồn mà ai ăn, uống, nuốt thuốc đều cần biết. Thực tế, đã có người đang uống thuốc bất ngờ sặc, suy hô hấp, tím tái rồi ngừng tuần hoàn ngay tại phòng bệnh.
Nhận diện sớm tắc đường thở: bạn không có quyền chậm trễ
Điều làm nghẹn trở nên chết người không chỉ là dị vật, mà là tâm lý chủ quan: nhiều người cố chờ, nghĩ mình sẽ "qua cơn". Sai lầm này khiến những phút vàng trôi qua. Bạn phải nghĩ đến tắc đường thở ngay khi xuất hiện các dấu hiệu: không thể nói hoặc phát ra âm thanh, khó thở hoặc không thể thở, tiếng thở rít khi cố hít vào, hai tay vô thức ôm chặt vùng cổ, môi và móng tay tím tái do thiếu oxy, ý thức dần mờ đi. Nếu vẫn ho thành tiếng và còn hít thở được, hãy coi đó là cơ hội cuối để tự giải thoát: ho thật mạnh, dồn lực, không ngừng lại vì sợ đau. Theo Viện Y học ứng dụng Việt Nam, xử trí nhanh và đúng cách là yếu tố đặc biệt quan trọng trong tình huống này.
Tự cứu khi nghẹn: các bước ép bụng bạn phải thuộc lòng
Khi không thể ho, nói hoặc thở nữa, bạn không còn thời gian để hoảng loạn; đây là lúc tự thực hiện thủ thuật ép bụng kiểu Heimlich. Tự cứu khi nghẹn gồm hai chiến lược: dùng tay và dùng vật cứng. Với tay, hãy nắm chặt một bàn tay, đặt hơi cao hơn rốn, dùng tay kia ôm lấy nắm tay rồi ép mạnh vào bụng theo hướng từ trong ra sau và từ dưới lên trên, lặp lại cho đến khi dị vật bật ra. Nếu lực tay yếu, hãy tận dụng lưng ghế, mép bàn hoặc bếp có kết cấu chắc: tì vùng bụng trên (ngay trên rốn) vào cạnh, nghiêng người và thúc bụng vào trong, hướng lên trên nhiều lần. Khi cảm thấy sắp mất ý thức mà dị vật vẫn chưa được đẩy ra, hãy gọi cấp cứu ngay, bật loa ngoài để vừa liên lạc vừa tiếp tục ép bụng.
Sau cơn nghẹn: vì sao đẩy được dị vật vẫn phải đi khám
Nhiều người thở lại được là thở phào, rồi bỏ qua như chưa có gì xảy ra. Đó là kiểu coi thường cơ thể. Ngay cả khi đã đẩy được dị vật ra ngoài và có thể thở, bạn vẫn nên đến cơ sở y tế kiểm tra, vì các động tác ép bụng mạnh có thể gây tổn thương bên trong. Một phần thức ăn hoặc dị vật có thể còn sót lại trong đường thở, làm tăng nguy cơ viêm nhiễm, sưng nề, tiếp tục cản trở hô hấp sau đó. Với người thường xuyên nghẹn, nuốt vướng hoặc khó nuốt, thăm khám còn giúp phát hiện bệnh tiềm ẩn, như rối loạn nhu động thực quản. Trường hợp người bệnh N.D.T., 62 tuổi, ung thư hạ họng di căn phổi và trung thất, đang điều trị nhiễm trùng, chỉ một viên thuốc mắc vùng nắp thanh môn đã khiến suy hô hấp, tím tái, ngừng tuần hoàn và phải mở khí quản cấp cứu tại chỗ.
Phòng chống nghẹn: kỹ năng sống cho mọi lứa tuổi
Không ai nên chờ đến khi suýt chết mới học phòng chống nghẹn. Thói quen ăn uống đơn giản có thể bảo vệ bạn: ăn chậm, nhai kỹ, dùng miếng vừa; tránh nói chuyện, cười đùa khi đang nhai nuốt; thận trọng với các thực phẩm dễ gây nghẹn như thịt, bánh mì, các loại hạt, nho, kẹo cứng. Người bệnh ung thư vùng hạ họng, thanh quản, phổi hoặc trung thất có thể gặp khó khăn khi nuốt thuốc, nên ngồi thẳng, uống đủ nước và dùng thuốc đúng hướng dẫn. Nếu có cảm giác nghẹn, khó thở, tím tái hoặc không thể nuốt, phải báo ngay cho nhân viên y tế hoặc đến nơi cấp cứu. Quan trọng hơn, hãy chủ động học kỹ năng sơ cứu tắc đường thở và hồi sinh tim phổi, vì cơn sặc nguy hiểm thường ập đến bất ngờ và người cứu bạn có thể chính là… bạn.
