Từ Vân Phong đến VSIP Hà Tĩnh: Hai cách tiếp cận khác nhau cùng chung mục tiêu
Khu kinh tế Vân Phong và khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh là hai mô hình thu hút đầu tư công nghiệp tiêu biểu, thể hiện chiến lược phát triển công nghiệp dựa trên không gian kinh tế chuyên biệt, gắn với chính sách ưu đãi đầu tư, hạ tầng đồng bộ và định hướng phát triển đa ngành để tạo cực tăng trưởng mới cho các địa phương ven biển. Nhìn từ hai điểm đến này, có thể thấy bản đồ phát triển công nghiệp đang dịch chuyển mạnh về những khu vực biết chủ động thiết kế cơ chế, thay đổi cách làm. Vân Phong được Trung ương trao cơ chế đặc thù và Khánh Hòa tận dụng tốt để thu hút dòng vốn đa ngành. VSIP Hà Tĩnh lại là bước “mở đất” cho một tỉnh còn khiêm tốn về công nghiệp nhưng sở hữu lợi thế vị trí và quyết tâm cải thiện môi trường đầu tư.
Vân Phong: Cơ chế đặc thù biến lợi thế biển thành “thỏi nam châm” vốn đầu tư
Khu kinh tế Vân Phong đang chứng minh một điều: khi cơ chế đi trước, vốn đầu tư sẽ theo sau. Nhờ các cơ chế, chính sách đặc thù từ Trung ương và cách tổ chức thu hút đầu tư chủ động, khu kinh tế Vân Phong liên tục đón dự án mới, nhất là các ngành công nghiệp chế tạo, đóng tàu, công nghiệp hỗ trợ, hạ tầng khu công nghiệp, cảng biển, logistics và dệt nhuộm. Ban Quản lý Khu kinh tế và Khu công nghiệp Khánh Hòa cho thấy cách làm bài bản khi chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, chế biến chế tạo sâu, logistics hiện đại và năng lượng tái tạo thay vì mở cửa tràn lan. Theo lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa, khu kinh tế Vân Phong cùng hệ thống khu công nghiệp được xác định là không gian kinh tế trọng điểm, đóng vai trò then chốt trong mục tiêu tăng trưởng hai con số và chiến lược phát huy lợi thế kinh tế biển.
Điểm đáng chú ý là dòng vốn đầu tư vào Vân Phong không đơn thuần là các dự án lắp ráp giá trị gia tăng thấp. Những dự án như nhà máy gia công khối kiện đóng mới tàu thủy tại khu công nghiệp Ninh Thủy, hay các dự án công nghiệp hỗ trợ, đang giúp nâng tỷ lệ nội địa hóa, gia tăng năng lực chế tạo trong nước. Khi nhà máy đi vào hoạt động, không chỉ hàng trăm việc làm được tạo ra mà còn đóng góp đều đặn cho ngân sách địa phương, củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế vào một địa phương biết cam kết và đồng hành. Vân Phong vì thế không chỉ là câu chuyện thu hút vốn, mà là bài học về cách dùng chính sách ưu đãi đầu tư để định hướng cấu trúc phát triển công nghiệp bền vững hơn.
VSIP Hà Tĩnh: Bước chuyển từ tỉnh thuần nông sang điểm đến công nghiệp xanh
Nếu Vân Phong là minh chứng cho sức bật từ cơ chế đặc thù, thì khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh là biểu tượng cho khát vọng bứt phá của một tỉnh xuất phát điểm thấp về công nghiệp. Đặt tại hai xã Thạch Liên và Việt Tiến (huyện Thạch Hà), khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh nằm trên trục giao thông chiến lược, kết nối quốc lộ 1A, quốc lộ 15B và cao tốc Bắc – Nam, tạo lợi thế hậu cần rõ rệt cho nhà đầu tư. Dự án hướng tới thu hút đa dạng ngành nghề: từ điện – điện tử, bán dẫn, cơ khí chính xác đến may mặc, giày da, năng lượng, pin xe điện, kim loại, phụ tùng ô tô, chế biến thực phẩm, dịch vụ kho vận và nhà xưởng cho thuê. Đây là lựa chọn thông minh: xây một nền tảng hạ tầng công nghiệp đủ linh hoạt để đón các chuỗi sản xuất khác nhau khi xu hướng dịch chuyển đầu tư khu vực ngày càng mạnh.
Ưu điểm lớn của khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh là được thiết kế ngay từ đầu theo mô hình khu công nghiệp xanh, đồng bộ và hiện đại. Trạm điện EVN công suất 126 MVA, nhà máy xử lý nước thải 6.000 m3/ngày đêm, hệ thống nước theo nhu cầu, mạng viễn thông tốc độ cao với 2.800 đường truyền, đường nội khu rộng tới 25,5–38,5m, trạm phòng cháy chữa cháy 24/7… cho thấy địa phương không muốn đánh đổi môi trường và chất lượng sống lấy tăng trưởng bằng mọi giá. Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh nhấn mạnh kỳ vọng khu công nghiệp VSIP sẽ giúp nâng giá trị sản xuất công nghiệp, giá trị xuất khẩu, tạo thêm nhiều việc làm và tăng thu ngân sách, qua đó đẩy nhanh phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững. Thông điệp gửi tới nhà đầu tư là rõ ràng: hạ tầng tốt, thủ tục được cam kết đồng hành, định hướng ngành nghề giá trị cao.
Cuộc cạnh tranh ưu đãi đầu tư và bài toán chất lượng tăng trưởng
Đằng sau thành công của khu kinh tế Vân Phong và khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh là cuộc cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các địa phương bằng chính sách ưu đãi đầu tư và cải thiện môi trường kinh doanh. Các khu công nghiệp Việt Nam không thể trông chờ vào đất rẻ và lao động giá thấp; họ buộc phải thiết kế ưu đãi đủ hấp dẫn, đồng thời đầu tư vào hạ tầng, dịch vụ công và sự chuyên nghiệp trong giải quyết thủ tục. Điểm khác biệt là Vân Phong có lợi thế cơ chế đặc thù và quy mô một khu kinh tế đa ngành, còn Hà Tĩnh chọn “đi cùng” một thương hiệu khu công nghiệp VSIP đã được kiểm chứng, gắn với cách làm xanh, sạch, chuẩn quốc tế. Cả hai đều truyền đi thông điệp: ưu đãi phải gắn với tiêu chí chọn lọc ngành nghề, ưu tiên công nghệ cao và công nghiệp hỗ trợ, thay vì mở cửa cho các dự án tiêu tốn tài nguyên, lao động giản đơn.
Tuy vậy, cuộc đua ưu đãi cũng đặt ra rủi ro: nếu chỉ tập trung giảm chi phí ngắn hạn cho nhà đầu tư, địa phương dễ rơi vào vòng xoáy “trải thảm đỏ” mà bỏ qua chất lượng tăng trưởng. Thách thức là vừa dùng chính sách ưu đãi đầu tư làm công cụ cạnh tranh, vừa phải giữ nguyên tắc: bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền lợi người lao động, không phá vỡ quy hoạch đô thị – nông thôn. Vân Phong đang dần chuyển trọng tâm sang các dự án công nghệ cao, logistics hiện đại, năng lượng tái tạo; VSIP Hà Tĩnh cam kết tiêu chuẩn hạ tầng tối ưu và vận hành xanh. Nếu xu hướng này được duy trì, Việt Nam có cơ hội bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị công nghiệp, thay vì chỉ là “công xưởng giá rẻ” trong khu vực.
Động lực mới cho tăng trưởng địa phương và gợi ý chính sách
Điểm chung dễ thấy nhất của khu kinh tế Vân Phong và khu công nghiệp VSIP Hà Tĩnh là khả năng tạo động lực lan tỏa cho phát triển kinh tế địa phương. Khi một khu kinh tế hay khu công nghiệp được lấp đầy bằng các ngành sản xuất giá trị cao, chuỗi cung ứng dịch vụ, đào tạo, đô thị, thương mại sẽ tự nhiên hình thành. Ở Vân Phong, các dự án đô thị biển cao cấp, khu đô thị mới song hành với các dự án công nghiệp, tạo nên cấu trúc phát triển cân bằng hơn giữa sản xuất và dịch vụ. Tại Hà Tĩnh, nếu VSIP sớm đi vào hoạt động, diện mạo một cực công nghiệp mới ven biển Bắc Trung Bộ có thể xuất hiện, kéo theo yêu cầu nâng cấp hạ tầng vùng, từ giao thông đến logistic và nguồn nhân lực. Câu chuyện không còn là một dự án riêng lẻ, mà là tái cấu trúc nền kinh tế tỉnh.
Từ hai mô hình này, có vài gợi ý chính sách đáng chú ý. Thứ nhất, cơ chế đặc thù chỉ phát huy tác dụng khi địa phương có tầm nhìn dài hạn về cấu trúc ngành, tránh xé lẻ ưu đãi cho từng nhà đầu tư. Thứ hai, cần xem khu kinh tế, khu công nghiệp như trung tâm của các “vùng động lực”, gắn với mạng lưới đô thị, logistics và đào tạo nhân lực, thay vì những “ốc đảo” sản xuất. Thứ ba, việc lựa chọn đối tác phát triển hạ tầng – như VSIP ở Hà Tĩnh – có thể rút ngắn thời gian xây dựng chuẩn mực vận hành quốc tế. Khu kinh tế Vân Phong và VSIP Hà Tĩnh vì vậy không chỉ là hai điểm sáng thu hút đầu tư công nghiệp, mà là hai phòng thí nghiệm chính sách sống động cho chiến lược phát triển công nghiệp thế hệ mới tại Việt Nam.
