Từ lớp học phấn trắng bảng đen đến lớp học số ở Điện Biên
Công nghệ giáo dục ở vùng cao Điện Biên là quá trình giáo viên và nhà trường tích cực ứng dụng công cụ số, học liệu điện tử và nền tảng trực tuyến để đổi mới giảng dạy, giúp học sinh – kể cả học sinh dân tộc thiểu số – dễ hiểu bài hơn, tham gia tương tác nhiều hơn và có khả năng tự học, tự ôn tập chủ động dù còn nhiều thiếu thốn về hạ tầng. Giáo viên vùng cao Điện Biên đang chứng minh một điều rõ ràng: chuyển đổi số ở giáo dục không phải câu chuyện hào nhoáng, mà là nỗ lực bền bỉ để từng tiết học hiệu quả hơn và từng học sinh có thêm cơ hội phát triển.
Ở Trường THCS Võ Nguyên Giáp, thầy Nguyễn Tiến Sỹ đã chuyển từ cách dạy truyền thống sang khai thác học liệu số, sử dụng PowerPoint, Google Workspace, Quizizz, Google Forms, Canva và cả các công cụ AI để thiết kế bài giảng trực quan, sinh động hơn. Đây không phải sự thay đổi về hình thức, mà là sự dịch chuyển tư duy: thay vì chỉ “đọc – chép”, thầy cô chủ động tổ chức hoạt động, tạo không gian cho học sinh hỏi, thảo luận, thử nghiệm kiến thức. Học sinh vì thế hứng thú hơn, mạnh dạn trao đổi và tự khám phá bài học, điều mà trước đây ở nhiều lớp vùng cao còn xa lạ.
Giáo viên vùng cao học kỹ năng số để cứu chất lượng bài giảng
Không có chuyển đổi số thực chất nếu giáo viên vùng cao không tự mình bước qua “nỗi sợ công nghệ”. Với nhiều thầy cô, làm quen với phần mềm thiết kế bài giảng và các ứng dụng hỗ trợ dạy học là hành trình đầy bỡ ngỡ, nhưng họ không dừng lại ở ngại ngần. Tại THCS Võ Nguyên Giáp, nhà trường tổ chức tập huấn thường xuyên, sinh hoạt chuyên môn theo hướng chia sẻ bài giảng điện tử, phân công giáo viên có kinh nghiệm kèm cặp đồng nghiệp để cả tổ cùng nâng năng lực số. Đây là cách làm đáng khen: biến kỹ năng công nghệ từ gánh nặng cá nhân thành quá trình học tập tập thể, giảm áp lực soạn bài, tăng thời gian cho việc thiết kế hoạt động học tập.
Quan điểm “công nghệ phải phục vụ việc đặt học sinh ở vị trí trung tâm” được nhiều giáo viên ở Điện Biên nhắc đến. Họ hiểu rằng một hình ảnh, một video hay một trò chơi Quizizz chỉ là phần nổi; phần chìm là cách lồng ghép câu hỏi, tình huống, thảo luận để học sinh thực sự hiểu bài. Chính sự chủ động bồi dưỡng kỹ năng số, đi tập huấn, tự học, tự thử nghiệm đã giúp giáo viên vùng cao đổi mới giảng dạy đáng kể: từ giáo án giấy sang bài giảng điện tử kết hợp hình ảnh, video, phần mềm tương tác, mở thêm cánh cửa tiếp cận kiến thức cho học sinh dân tộc thiểu số.
Học liệu số: chiếc cầu nối giúp học sinh vùng cao tự học và tự tin
Điểm thuyết phục nhất của học tập số hóa không nằm ở slide đẹp, mà ở việc học sinh vùng cao dần biết tự học. Tại Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú Na Hy, học sinh như em Khoàng Thị Tuyết Nhi thừa nhận trước đây tài liệu học tập rất hạn chế; còn nay, các em có thể học vượt ra ngoài sách giáo khoa, xem bài giảng trực quan, chủ động ôn lại những phần chưa hiểu trong lớp. Với các môn có khái niệm khó hình dung, hình ảnh, video, sơ đồ giúp nội dung trở nên dễ hiểu, dễ nhớ hơn, khiến giờ học có công nghệ trở nên hấp dẫn và dễ tiếp thu.
Không chỉ là nguồn ôn tập, học liệu số còn rèn cho học sinh kỹ năng tìm kiếm thông tin, làm việc nhóm, trình bày ý tưởng. Khi được hỗ trợ bằng tài liệu, kỹ năng và cơ hội tiếp cận nguồn lực, học sinh vùng cao có thêm cơ hội củng cố kiến thức, học tập chủ động và phát triển năng lực cá nhân. Đó là khác biệt căn bản giữa lớp học số và lớp học truyền thống: thầy cô không còn là nguồn thông tin duy nhất, mà trở thành người dẫn đường, còn học sinh phải tự bước. Nếu bỏ qua bước này, mọi thiết bị và phần mềm chỉ là lớp sơn hiện đại trên một phương pháp dạy cũ kỹ.
Khi công nghệ số và AI làm bài giảng sống động hơn
Công nghệ số và AI trong giáo dục vùng cao Điện Biên đang cho thấy giá trị rõ ràng: bài giảng sinh động hơn, tương tác nhiều hơn, đánh giá sát hơn. Giáo viên ở Võ Nguyên Giáp sử dụng PowerPoint, Google Workspace, Quizizz, Google Forms, Canva và công cụ AI để thiết kế hoạt động kiểm tra, củng cố kiến thức một cách trực quan, đa dạng. Ở Na Hy, thiết bị số hỗ trợ học sinh chủ động trình bày, khám phá và tiếp nhận kiến thức ngay trong giờ học, thay vì chỉ lắng nghe và ghi chép. Theo ông Nguyễn Văn Tập, chuyển đổi số đang tạo ra thay đổi cả ở quản lý, dạy học và kiểm tra đánh giá.
Nhưng điểm đáng chú ý không phải trường lớp trông hiện đại hơn, mà là bài học hiệu quả hơn. “Mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải làm trường học trông hiện đại, mà là mỗi tiết học hiệu quả hơn, mỗi giáo viên thuận tiện hơn và mỗi học sinh có thêm cơ hội phát triển” – ông Nguyễn Văn Tập nhấn mạnh. Ngành giáo dục Điện Biên đã triển khai phần mềm quản lý trường học ở tất cả cơ sở; 100% cơ sở giáo dục phổ thông đã dùng hồ sơ học sinh số và cơ sở dữ liệu toàn ngành được duy trì, cập nhật thường xuyên với độ chính xác trên 99%. Đây là nền tảng để tiếp tục ứng dụng AI trong quản lý, dạy học, kiểm tra và đánh giá, thay đổi cách hệ thống theo dõi tiến bộ học sinh.
Chuyển đổi số phải tiếp tục nhưng không được bỏ quên vùng khó
Bức tranh chuyển đổi số ở Điện Biên còn những mảng xám: nhiều trường vùng sâu, vùng khó chưa có hạ tầng công nghệ đồng bộ, internet chập chờn, thiết bị dạy – học thiếu thốn. Nếu chỉ nói về thành tích mà quên những lớp học vẫn phải “xoay xở” với kết nối yếu, chúng ta sẽ tô hồng một câu chuyện chưa trọn vẹn. Học tập số hóa muốn hiệu quả phải đi cùng đầu tư hạ tầng, xây dựng kho học liệu số và đào tạo đội ngũ, nếu không, công nghệ sẽ chỉ phát huy ở vài điểm sáng thay vì cả hệ thống.
Theo bà Hoàng Tuyết Ban, ngành giáo dục Điện Biên sẽ tiếp tục triển khai chuyển đổi số đồng bộ, thực chất, hiệu quả; tập trung vào người học và giáo viên, dùng dữ liệu làm nền tảng, công nghệ làm động lực đổi mới để nâng chất lượng giáo dục. Song song, các trường như THCS Võ Nguyên Giáp vẫn lên kế hoạch tiếp tục bồi dưỡng năng lực số cho giáo viên, phát triển học liệu số và từng bước hoàn thiện điều kiện dạy học. Điều còn thiếu là sự kiên trì chính sách dành cho vùng khó: nếu coi học sinh vùng cao có quyền được học tập số như mọi nơi, thì đầu tư không thể dừng ở mức “có là được”, mà phải hướng tới chất lượng đường truyền, thiết bị và học liệu phù hợp ngữ cảnh dân tộc, ngôn ngữ.
