Từ mô hình phản ứng sang dịch vụ công chủ động
Dịch vụ công chủ động là mô hình trong đó chính quyền dùng phân tích dữ liệu công cộng, hệ thống số và AI quản lý công để tự nhận diện, dự báo và thông báo nhu cầu thủ tục hành chính của người dân, doanh nghiệp, thay vì chờ họ tự tìm hiểu và nộp hồ sơ như cách làm truyền thống. Đây không chỉ là thay đổi kỹ thuật, mà là chuyển đổi số địa phương theo hướng coi dữ liệu là nền tảng của quản trị dựa trên dữ liệu, đưa Nhà nước đến gần vai trò một "trợ lý số" cho công dân. Bởi vậy, câu hỏi không còn là có nên ứng dụng AI vào quản lý công hay không, mà là địa phương nào dám đi đầu trong việc xây dựng dịch vụ công chủ động gắn với thực tế đời sống.
Đồng Nai: Thí điểm 7 thủ tục để chứng minh lợi ích
Đồng Nai đang cho thấy cách tiếp cận thực dụng: không nói nhiều về chiến lược, mà bắt tay thí điểm dịch vụ công chủ động với 7 thủ tục hành chính cụ thể, khai thác dữ liệu số để chủ động cung cấp thông tin và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp. Kế hoạch số 274/KH-UBND đặt mục tiêu lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm, tăng minh bạch, cắt giảm và đơn giản hóa quy trình, đồng thời kiểm soát việc thực hiện dựa trên dữ liệu. Điểm đáng giá nhất là việc khai thác dữ liệu từ VNeID, cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo hiểm, đất đai, đăng ký doanh nghiệp… để nhận diện nhu cầu, gửi thông báo và tái sử dụng dữ liệu thay vì bắt người dân kê khai lại từ đầu. Việc này nếu làm đến nơi đến chốn sẽ giúp người dân tiếp cận thủ tục nhanh hơn, giảm thời gian tra cứu, đi lại, và buộc bộ máy hành chính phải chủ động phục vụ thay vì thụ động chờ hồ sơ.
An Giang: Dùng AI để giảm xử lý cảm tính, tăng đánh giá bằng số liệu
Trong khi Đồng Nai thử nghiệm dịch vụ công chủ động ở cấp thủ tục, An Giang lại tấn công trực diện vào khâu quản lý, điều hành. Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng thẳng thắn thừa nhận khối lượng công việc của cán bộ, công chức hiện nay rất lớn, và nhấn mạnh cần đẩy mạnh ứng dụng AI vào hệ thống xử lý văn bản để tóm tắt, phân tích và gợi ý hướng xử lý với hồ sơ phức tạp, nhằm giảm tải và nâng cao hiệu quả xử lý. Tỉnh giao Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Công an, các sở, ngành và tổ công tác chuyên trách của VNPT để xây dựng danh mục nhiệm vụ, tập trung vào ba mảng: tổng hợp, phân tích dữ liệu và ứng dụng AI; kinh tế số, quản trị điều hành; đô thị thông minh và chuyển đổi số cấp xã, phường. Quan trọng hơn, An Giang yêu cầu AI chỉ đóng vai trò hỗ trợ, phân tích và đề xuất, còn con người chịu trách nhiệm cuối cùng – một cách nhìn tỉnh táo trước làn sóng tự động hóa.
Quản trị dựa trên dữ liệu: xu hướng chung nhưng không dễ làm
Cả Đồng Nai và An Giang đều đang đi trên cùng một con đường: chuyển từ quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu. Đồng Nai dùng dữ liệu từ nhiều cơ sở để IOC phân tích, nhận diện nhu cầu dịch vụ công, kết nối với hệ thống chuyên ngành và bộ, ngành Trung ương. An Giang khai thác dữ liệu tích hợp trên Trung tâm Điều hành thông minh (IOC) để từng bước tự động hóa đánh giá KPI cán bộ theo tháng, quý, năm, dựa trên các chỉ tiêu như giải ngân đầu tư công, thu ngân sách, GRDP và nhiệm vụ được giao. Hệ thống sẽ tổng hợp, phân tích kết quả và xếp loại cán bộ theo các mức Xuất sắc, Tốt, Hoàn thành hoặc Không hoàn thành. Về nguyên tắc, đây là bước tiến lớn để giảm đánh giá thủ công, cảm tính, nhưng nó cũng đặt ra áp lực mới: dữ liệu phải chính xác, tiêu chí phải công bằng, và lãnh đạo phải sẵn sàng bị soi chi tiết bằng số liệu chứ không bằng cảm nhận.
Người dân được hưởng lợi gì và điều gì cần cảnh giác?
Nếu các kế hoạch không dừng ở văn bản, dịch vụ công chủ động cùng AI quản lý công sẽ mang lại lợi ích rất thực tế: người dân không phải đi "mò" thủ tục, ít phải nộp lại cùng một loại giấy tờ, và doanh nghiệp được nhắc nhở, hỗ trợ đúng thời điểm, đúng nhu cầu. Đồng Nai khẳng định phương châm lấy người dân là chủ thể, là mục tiêu, là động lực để đổi mới, cải cách, hướng tới phục vụ người dân tốt hơn. An Giang thì dùng dữ liệu để đánh giá cán bộ theo kết quả, qua đó gián tiếp nâng chất lượng phục vụ công. Tuy vậy, sự chủ động của chính quyền không được biến thành can thiệp quá sâu hoặc gây lo ngại về quyền riêng tư dữ liệu. Giải pháp nằm ở chỗ: minh bạch cách thu thập và dùng dữ liệu, giữ vai trò quyết định của con người như An Giang đã nhấn mạnh, và lắng nghe phản hồi khi Đồng Nai khảo sát người dân sau thời gian thí điểm để điều chỉnh triển khai trên diện rộng.
