AI quản lý hành chính: khi dữ liệu trở thành hạ tầng mới của dịch vụ công
AI quản lý hành chính và hạ tầng dữ liệu công là cách các địa phương dùng trí tuệ nhân tạo, hệ thống lưu trữ, chuẩn hóa dữ liệu và dịch vụ công số hóa để rút ngắn thủ tục, nâng cao trải nghiệm người dân, đồng thời tạo nền tảng cho một mô hình chính quyền số biết phân tích thông tin, ra quyết định nhanh và phục vụ linh hoạt hơn. Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà là bước chuyển trong triết lý quản trị, nơi dữ liệu được xem là nguồn lực cốt lõi giống như đất đai hay tài chính. Điểm chung trong các mô hình ở Lâm Đồng, Gia Lai hay các kiosk số hóa là một quyết định chính trị rõ ràng: không làm chuyển đổi số cho có phong trào. Việc đưa trí tuệ nhân tạo vào quản lý hành chính cùng đầu tư hạ tầng dữ liệu đang tạo thêm động lực để Lâm Đồng đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số. Đồng nghĩa với việc những khẩu hiệu về chính quyền số phải biến thành tốc độ xử lý hồ sơ, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến và sự tiện lợi cảm nhận được ở từng quầy tiếp dân.
Lâm Đồng: AI chỉ có ý nghĩa khi đứng trên nền hạ tầng dữ liệu công mạnh
Lâm Đồng đang cho thấy AI quản lý hành chính không thể tách rời hạ tầng dữ liệu công. Đột phá lớn nhất trong công tác chuyển đổi số tại đây là việc đưa trí tuệ nhân tạo vào phục vụ công tác chuyên môn, điều hành và cung cấp dịch vụ công. Trợ lý số AI VBAL giúp cán bộ tra cứu văn bản, chuẩn hóa văn bản hành chính, trong khi các nền tảng AI tra cứu, hỏi đáp pháp luật và rà soát văn bản đã được triển khai tới 17 sở, ban, ngành và 124 xã, phường, đặc khu. Điều đáng chú ý là tỉnh không chỉ cài thêm phần mềm, mà đầu tư bài bản cho hạ tầng: trung tâm dữ liệu vận hành 98 máy chủ vật lý và 227 máy chủ ảo với tổng dung lượng lưu trữ 465 TB; kho dữ liệu dùng chung và cổng dữ liệu mở cung cấp 59 cơ sở dữ liệu thuộc 15 lĩnh vực với 131 bộ dữ liệu mở. Cùng với hạ tầng kỹ thuật, công tác xây dựng, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu số được xác định là nhiệm vụ sống còn. Tỉnh đã chuẩn hóa dữ liệu cho hơn 623 nghìn trong tổng số 1,92 triệu thửa đất, đạt chuẩn “đúng, đủ, sạch, sống”. Đây là điểm then chốt: AI chỉ thông minh nếu dữ liệu bên dưới không lộn xộn.
Trong bối cảnh thực thi mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tỉnh Lâm Đồng xác định chuyển đổi số là động lực then chốt để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Tỉnh ủy đã ban hành kế hoạch hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số trong hệ thống chính trị, và đến hết quý III năm 2026 đã hoàn thành 10 mục tiêu, 45 nhiệm vụ quan trọng. Việc số hóa và dùng văn bản điện tử, chữ ký số chuyên dùng đã chạm mức tuyệt đối khi hệ thống quản lý văn bản và điều hành tập trung tại 167 cơ quan xử lý hơn 9,12 triệu văn bản đến và hơn 1,25 triệu văn bản đi. Đây là quotable fact đáng chú ý: “Tỷ lệ ứng dụng văn bản điện tử và chữ ký số chuyên dùng đạt mức tuyệt đối, với hơn 9,12 triệu văn bản đến và 1,25 triệu văn bản đi được xử lý qua hệ thống tập trung”. Quan trọng hơn, phương hướng quý IV là xây dựng cơ sở dữ liệu không gian địa lý dùng chung trên toàn tỉnh – một bước đi cho thấy họ hiểu rằng chuẩn hóa dữ liệu và kết nối các nguồn tư liệu mới là yếu tố tạo giá trị lâu dài từ số hóa.
Kiosk số hóa: cầu nối để người dân tự tin đi vào môi trường dịch vụ công số hóa
Không có công nghệ nào thành công nếu người dân bị bỏ lại phía sau. Câu chuyện các kiosk số hóa tại trung tâm dịch vụ hành chính công cho thấy cái thiếu của chuyển đổi số không phải là phần mềm, mà là trải nghiệm. Tại Lang Sơn, người dân phường Đông Kinh thực hiện thủ tục hành chính qua “Điểm dịch vụ công số” đặt tại Trung tâm Phục vụ hành chính công của phường. Những kiosk thông minh này được trang bị chức năng giống một trạm dịch vụ công số, giúp rút ngắn thời gian xác thực, cấp bản sao số và tài liệu điện tử; áp dụng AI và nhận dạng thông minh để hỗ trợ số hóa giấy tờ, xác thực thông tin, cấp bản sao điện tử và thực hiện dịch vụ công trực tuyến.
Sau hơn một tháng thí điểm, 10 trạm dịch vụ công số tại Lang Sơn đã tiếp nhận, xử lý và giải quyết thành công 5.617 hồ sơ, trong đó có 4.021 hồ sơ dịch vụ công trực tuyến và 1.596 hồ sơ chứng thực bản sao điện tử. Con số này cho thấy nhu cầu được hỗ trợ khi chuyển từ giao dịch truyền thống sang môi trường điện tử là rất rõ. Lợi ích dễ thấy nhất là người dân giảm thao tác thủ công: hệ thống tự nhận dữ liệu từ căn cước, giấy tờ được số hóa ngay tại điểm giao dịch, AI hỗ trợ nhận dạng và trích xuất thông tin. Người dân có thể chọn xác thực bằng nhận diện khuôn mặt hoặc tài khoản VNeID. Quan trọng hơn cả, mô hình này giúp người dân quen dần và chủ động hơn với giao dịch điện tử, mỗi lần được hướng dẫn là thêm một lần họ tích lũy kỹ năng số để tự thực hiện thủ tục đơn giản sau đó. Kiosk số hóa vì thế trở thành lớp học kỹ năng số ngay tại quầy dịch vụ công.
Gia Lai: dữ liệu là xương sống để tái cấu trúc quy trình và nâng cao chất lượng phục vụ
Nếu Lâm Đồng cho thấy sức mạnh của AI khi đứng trên nền hạ tầng dữ liệu công, thì Gia Lai cho thấy điều gì xảy ra khi dữ liệu trở thành logic trung tâm của dịch vụ công số hóa. Chuyển đổi số trong cải cách hành chính tại tỉnh này đang chuyển mạnh từ số hóa hồ sơ sang khai thác, tái sử dụng dữ liệu để phục vụ người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản trị. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Hải Giang khẳng định tỉnh sẽ tiếp tục hoàn thiện thủ tục hành chính, mở rộng kết nối và tái cấu trúc quy trình thủ tục theo hướng lấy dữ liệu làm nền tảng. Đây là cách tiếp cận trưởng thành: coi dữ liệu không chỉ là kho lưu trữ, mà là nguồn lực vận hành mỗi quyết định hành chính.
Ở cấp tỉnh, Gia Lai đang thử nghiệm đưa dữ liệu và trí tuệ nhân tạo vào công tác tham mưu, điều hành với mô hình “Văn phòng tham mưu số trên lĩnh vực kinh tế – xã hội” sử dụng dữ liệu và AI để tổng hợp chỉ số, cảnh báo sớm, phân tích nguyên nhân và hỗ trợ quyết định. Đồng thời triển khai mô hình quản trị, điều hành dựa trên dữ liệu, tri thức và AI, hướng tới chuẩn hóa dữ liệu dùng chung và chuyển dữ liệu thành nguồn tri thức phục vụ quản lý. Ở cơ sở, các mô hình chatbot tra cứu thủ tục, ki-ốt dịch vụ công, họp không giấy tờ bằng mã QR, ứng dụng AI trong sản xuất chương trình phát thanh đang gắn trực tiếp với nhu cầu người dân. Tại xã Canh Vinh, tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến và số hóa thành phần hồ sơ đạt 100%, khai thác dữ liệu công dân đạt 95,04%. Theo báo cáo, “tỷ lệ kết quả giải quyết thủ tục hành chính điện tử đạt 98%, thanh toán trực tuyến đạt 97,7%”. Trong những tháng cuối năm, tỉnh tiếp tục tập trung dùng dữ liệu và công nghệ số trong lãnh đạo, điều hành; tiếp tục mô hình tham mưu dựa trên dữ liệu và AI, đồng thời đơn giản hóa thủ tục trên cơ sở tái sử dụng dữ liệu, nhất là với thủ tục đất đai.
Chuẩn hóa dữ liệu và kết nối: điều kiện để dịch vụ công số hóa không dừng ở “cổng thông tin”
Nhìn từ ba câu chuyện, điều nguy hiểm nhất là coi chuyển đổi số như việc dựng thêm vài website và cài chatbot. Hạ tầng dữ liệu công, kiosk số hóa, AI quản lý hành chính đều có thể trở thành lớp sơn công nghệ nếu bên dưới là dữ liệu rời rạc, không kết nối. Lâm Đồng đã nói rõ: xây dựng chính quyền số bắt buộc phải đi trước một bước về hạ tầng kỹ thuật và chuẩn hóa dữ liệu. Tỉnh xem việc xây dựng, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu số là nhiệm vụ sống còn. Gia Lai cũng xác định sẽ tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu, đồng thời đẩy mạnh kết nối giữa các hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Khi chuẩn hóa dữ liệu trở thành ưu tiên, giá trị lâu dài của số hóa mới hình thành: dữ liệu đất đai, dân cư, doanh nghiệp có thể được chia sẻ an toàn giữa các cơ quan, giảm việc người dân phải “nộp lại những thứ nhà nước đã có”. Tại Lang Sơn, mô hình trạm dịch vụ công số không chỉ tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, đơn giản hóa thủ tục, mà còn là điểm kết nối, nâng cao kỹ năng số cho cộng đồng và dần hình thành một thế hệ công dân số ở địa phương. Việc ngân hàng tiếp tục phối hợp với các trung tâm dịch vụ hành chính công ở phường, xã để tuyên truyền và hỗ trợ người dân tiếp cận thủ tục hành chính số trong tương lai cho thấy một hướng đi đáng khích lệ: dịch vụ công số hóa không thể là việc riêng của cơ quan nhà nước, mà là mạng lưới trách nhiệm giữa nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Kết luận lại, AI và dữ liệu sẽ chỉ tái định hình dịch vụ công khi các địa phương dám đi tới cùng ba việc: chuẩn hóa dữ liệu, kết nối hạ tầng và thiết kế trải nghiệm số thật sự thuận tiện cho người dân.
