An toàn không kết thúc ở cửa bệnh viện
An toàn dùng thuốc nhà và phòng ngừa tai nạn hằng ngày cho người mắc bệnh mạn tính điều trị nhà là việc tổ chức chăm sóc liên tục từ bệnh viện đến cộng đồng, nhằm giảm sai sót trong dùng thuốc, té ngã, hít sặc và đứt gãy theo dõi, để hành trình điều trị lâu dài không bị gián đoạn hoặc gây hại thêm cho người bệnh. Khi một ca can thiệp hay đợt nằm viện kết thúc, nguy cơ không hề biến mất mà chuyển từ giường bệnh sang phòng ngủ, nhà bếp, nhà tắm. Người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mạn tính phải sống chung với điều trị suốt nhiều năm, thậm chí cả đời. Nếu ở nhà dùng thuốc sai, té ngã, hít sặc hoặc bỏ tái khám, mọi nỗ lực chuyên môn của bác sĩ có thể bị xóa sạch chỉ vì vài phút bất cẩn.
Bệnh mạn tính: rủi ro tích lũy qua năm tháng
Hầu hết người mắc bệnh không lây nhiễm dành phần lớn thời gian điều trị và chăm sóc bệnh nhân tại nhà, chỉ thỉnh thoảng mới vào viện. Điều này khiến mọi sai sót nhỏ trong dùng thuốc, dinh dưỡng, vận động hay theo dõi sức khỏe có thể âm thầm tích lũy thành biến chứng lớn. Theo một đại diện cơ quan y tế, an toàn người bệnh phải được mở rộng từ điều trị nội trú sang toàn bộ quá trình chăm sóc, từ phòng ngừa, sàng lọc, chẩn đoán đến tự chăm sóc, phục hồi chức năng và chăm sóc giảm nhẹ. Các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm 74% tổng số ca tử vong toàn cầu – con số cho thấy nếu quản lý tại nhà lỏng lẻo, hậu quả không chỉ là vài lần tụt huyết áp hay tăng đường huyết mà có thể là những cái chết đáng lẽ tránh được.
Phòng ngừa sai sót thuốc: bắt đầu từ hồ sơ sức khỏe cá nhân
Phòng ngừa sai sót thuốc tại nhà không thể trông chờ hoàn toàn vào bác sĩ; người bệnh và gia đình phải trở thành một phần của “hàng rào an toàn”. Một việc tưởng như giản đơn nhưng lại rất hiệu quả là chuẩn bị hồ sơ sức khỏe cá nhân trước mỗi lần đi khám. Danh sách tất cả thuốc đang sử dụng (kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bổ sung), kèm tên, liều, số lần dùng trong ngày giúp bác sĩ đối chiếu và phát hiện trùng lặp, tương tác nguy hiểm – nền tảng cho an toàn dùng thuốc nhà và phòng ngừa sai sót thuốc. Kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc, giấy ra viện cũ cũng cần mang theo, nhất là khi khám ở cơ sở khác. Quan trọng hơn, người bệnh phải chủ động hỏi rõ: thuốc này để làm gì, uống bao nhiêu, bao lâu, có kiêng gì khi dùng chung với thuốc hiện tại. Im lặng đồng nghĩa chấp nhận rủi ro.
Sắp xếp thuốc, nhắc giờ uống và giảm té ngã, hít sặc
Một trong những nguy cơ lớn khi bệnh mạn tính điều trị nhà là dùng nhầm thuốc, bỏ liều hoặc uống chồng liều, nhất là ở người cao tuổi dùng nhiều loại thuốc. Hộp chia thuốc theo ngày – buổi, nhãn rõ ràng, bảng lịch uống dán ở nơi dễ thấy kết hợp chuông báo trên điện thoại là những giải pháp đơn giản nhưng hiệu quả để chăm sóc bệnh nhân tại nhà an toàn hơn. Nếu thấy thuốc mới giống thuốc cũ, nghi có tương tác hoặc hướng dẫn khác trước, tuyệt đối không tự ngừng, đổi hay giảm liều; phải hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ để được kiểm tra và hướng dẫn phù hợp. Song song với đó, cần kiểm tra nhà tắm, cầu thang, lối đi để giảm té ngã, bố trí tư thế ăn uống, nằm nghỉ phù hợp cho người dễ hít sặc. Mỗi thay đổi nhỏ trong môi trường sống là một bước giảm nguy cơ biến cố lớn.
Giữ liên lạc với nhân viên y tế: mắt xích không được phép đứt
Tổn hại cho người bệnh không xuất hiện trong một lần khám rồi biến mất; nó tích lũy qua nhiều năm điều trị, nhiều loại thuốc và nhiều lần chuyển tiếp chăm sóc. Chỉ một điểm đứt gãy thông tin khi chuyển khoa, chuyển tuyến hoặc trở về nhà đã đủ tạo ra rủi ro có thể phòng ngừa. Vì thế, duy trì liên lạc với bác sĩ, cơ sở y tế là điều bắt buộc nếu muốn an toàn dùng thuốc nhà. Người bệnh nên tuân thủ lịch tái khám, mang đầy đủ hồ sơ cũ, ghi lại triệu chứng mới, phản ứng bất thường khi dùng thuốc để trao đổi. Về phía hệ thống, chuyển đổi số, hồ sơ sức khỏe điện tử được nhắc tới như cách giúp thông tin chăm sóc duy trì liên tục giữa bệnh viện, y tế cơ sở và cộng đồng. Thực tế là, nếu người bệnh thụ động, mọi công cụ hiện đại cũng trở nên vô nghĩa. Hành trình điều trị an toàn chỉ trọn vẹn khi nhà và bệnh viện được nối bằng sự hợp tác thật sự.
