An toàn người bệnh mạn tính: trách nhiệm chung, không chỉ của bệnh viện
An toàn người bệnh là tập hợp các nguyên tắc, thói quen và hệ thống nhằm giảm tối đa sai sót điều trị, bảo vệ người bệnh khỏi tổn hại có thể phòng tránh trong suốt hành trình chăm sóc, đặc biệt với những bệnh phải điều trị lâu dài như các bệnh mạn tính không lây.
Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính phải tiếp xúc với hệ thống y tế nhiều lần nên luôn ở nhóm có nguy cơ cao gặp sai sót điều trị, từ khâu chẩn đoán, kê đơn đến tự dùng thuốc tại nhà. Đáng lo hơn, với một số bệnh như ung thư, có thể tới 1 trong 3 người bệnh gặp biến cố bất lợi trong quá trình chăm sóc. Điều này cho thấy nếu chỉ trông chờ vào bệnh viện, an toàn người bệnh sẽ luôn mong manh. Người bệnh mạn tính cần trở thành “đối tác” trong chăm sóc, chủ động quản lý thuốc, lịch tái khám định kỳ và thông tin sức khỏe của chính mình.
Ngày 17/9: cơ hội biến khẩu hiệu an toàn người bệnh thành hành động
Ngày 17/9 hằng năm đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) chọn là Ngày An toàn người bệnh thế giới. Năm nay, chủ đề “Safe care for life! – Chăm sóc an toàn suốt đời” tập trung vào chăm sóc an toàn cho các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính. Thông điệp thật rõ ràng: điều trị càng dài, an toàn càng phải chặt chẽ.
Bộ Y tế yêu cầu các bệnh viện và hệ thống y tế tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng từ ngày 14–30/9, từ chiếu đèn màu cam, treo khẩu hiệu “Safe care for life! - Chăm sóc sức khỏe an toàn trọn đời!” đến hội thảo, tập huấn về an toàn người bệnh và phòng ngừa sự cố y khoa, ưu tiên cho bệnh không lây nhiễm. Quan trọng hơn các nghi lễ là cam kết đổi thay trong thực hành: đưa an toàn người bệnh vào chính sách, tăng cường an toàn sử dụng thuốc, chẩn đoán an toàn hơn và khuyến khích người bệnh tham gia có ý nghĩa vào điều trị. Nếu không biến ngày này thành hành động cụ thể, mọi khẩu hiệu sẽ chỉ dừng ở hình thức.
Quản lý thuốc: “hàng rào” đầu tiên chống sai sót điều trị
Theo WHO, khoảng 1 trong 10 người bệnh trên toàn cầu gặp tổn hại trong quá trình chăm sóc y tế và khoảng một nửa số này có thể phòng tránh. Với người mắc bệnh mạn tính phải uống thuốc nhiều năm, đôi khi suốt đời, mỗi viên thuốc đều có thể là một rủi ro nếu thiếu quản lý chặt chẽ. Vì vậy, quản lý thuốc không chỉ là việc của bác sĩ kê đơn mà là kỹ năng sống còn của người bệnh.
Một chiến lược thiết thực là xây dựng “hồ sơ sức khỏe cá nhân” trước mỗi lần đi khám. Hồ sơ nên gồm danh sách tất cả thuốc đang sử dụng, cả thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung, với tên thuốc, liều, số lần dùng trong ngày. Kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc, giấy ra viện cũ cần được lưu và mang theo khi khám ở bất kỳ cơ sở nào để hạn chế chồng chéo, tương tác thuốc hoặc bỏ sót thông tin. Khi nhận đơn mới, người bệnh nên hỏi rõ thuốc dùng để làm gì, liều, thời điểm uống, thời gian sử dụng và lưu ý khi dùng cùng thuốc hiện tại. Hỏi lại khi chưa hiểu không phải là phiền bác sĩ, đó là cách tự bảo vệ mình.
Tái khám định kỳ và hồ sơ sức khỏe: chìa khóa chăm sóc liên tục
Người mắc bệnh mạn tính như tăng huyết áp, tim mạch, đái tháo đường hay bệnh hô hấp thường cần được theo dõi, điều trị liên tục trong nhiều năm, thậm chí suốt đời. Mỗi lần bỏ tái khám định kỳ, người bệnh đang “chơi trò may rủi” với biến chứng: huyết áp tăng nhưng không biết, đường huyết dao động, khối u tiến triển, hoặc thuốc dùng lâu ngày gây tác dụng phụ nhưng không được phát hiện kịp. Nguy cơ có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào, từ phòng bệnh, phát hiện sớm đến quản lý lâu dài, kể cả khi chăm sóc tại nhà.
WHO nhấn mạnh việc duy trì chăm sóc liên tục, phối hợp chặt chẽ và sử dụng thuốc an toàn là mục tiêu ưu tiên trong an toàn người bệnh đối với bệnh không lây nhiễm. Điều này chỉ thực sự khả thi khi người bệnh mang đầy đủ hồ sơ, cập nhật danh sách thuốc, báo cáo trung thực diễn biến sức khỏe ở mỗi lần tái khám định kỳ. Trước mỗi cuộc hẹn, hãy kiểm tra lại thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng, những thay đổi gần đây và ghi ra những câu hỏi muốn trao đổi. Tái khám không chỉ để “lấy thuốc tiếp” mà là cuộc đối thoại hai chiều nhằm kiểm soát biến chứng, điều chỉnh điều trị dài hạn và giảm sai sót điều trị.
Trở thành “đối tác” của bác sĩ để tự bảo vệ mình
Một trong những thông điệp quan trọng của WHO là người sống chung với bệnh mạn tính phải được xem như đối tác trong quá trình chăm sóc. Điều đó nghĩa là người bệnh không nên đứng ngoài, thụ động chờ bác sĩ quyết định tất cả. Khi phát hiện thuốc mới có vẻ trùng với thuốc cũ, nghi ngờ tương tác hoặc thấy hướng dẫn khác trước, tuyệt đối không tự ngừng, giảm liều hay đổi thuốc; hãy hỏi lại bác sĩ hoặc dược sĩ để được kiểm tra và hướng dẫn phù hợp.
Bộ Y tế đang thúc đẩy các bệnh viện tăng cường biện pháp an toàn người bệnh, từ chẩn đoán an toàn hơn, an toàn sử dụng thuốc đến khuyến khích người bệnh tham gia nhiều hơn vào quyết định điều trị. Nhưng nếu người bệnh không lên tiếng, không đặt câu hỏi, không chuẩn bị hồ sơ, mọi nỗ lực của hệ thống sẽ khó phát huy hiệu quả. An toàn người bệnh không phải khái niệm xa xôi: đó là việc mỗi người bệnh mạn tính hiểu rõ bệnh của mình, quản lý thuốc có trách nhiệm và tuân thủ tái khám định kỳ. Khi người bệnh chủ động, bác sĩ cẩn trọng và hệ thống y tế chú trọng an toàn, hành trình điều trị dài lâu sẽ bớt rủi ro và nhiều hi vọng hơn.
