An toàn người bệnh: nhiệm vụ suốt đời với người bệnh mạn tính
An toàn người bệnh trong điều trị bệnh mạn tính là quá trình người bệnh và nhân viên y tế phối hợp chặt chẽ để quản lý thuốc, theo dõi điều trị, phòng ngừa sai sót và giảm các tổn hại có thể phòng tránh, đặc biệt ở các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường, ung thư và bệnh hô hấp mạn tính kéo dài nhiều năm. Người mắc bệnh mạn tính không thể chỉ “uống đúng đơn” rồi phó thác hoàn toàn cho hệ thống y tế. Họ buộc phải trở thành đối tác trong hành trình chăm sóc, hiểu rõ mình đang dùng thuốc gì, điều trị ở đâu và đã từng gặp vấn đề gì. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, khoảng 1 trong 10 người bệnh trên toàn cầu gặp tổn hại trong quá trình chăm sóc y tế và gần một nửa có thể phòng tránh được. Nếu không coi an toàn người bệnh là ưu tiên hàng đầu, mọi tiến bộ điều trị sẽ bị che mờ bởi sai sót điều trị có thể tránh.
Điều trị càng dài, nguy cơ sai sót điều trị càng lớn
Điều trị bệnh mạn tính thường kéo dài nhiều năm, thậm chí suốt đời, khiến người bệnh phải tiếp xúc với hệ thống y tế liên tục và dễ đối mặt với sai sót điều trị hơn. Nguy cơ có thể xảy ra ở mọi giai đoạn: từ phòng bệnh, phát hiện sớm, chẩn đoán, dùng thuốc đến chăm sóc tại nhà. Với một số bệnh như ung thư, có thể tới 1 trong 3 người bệnh gặp biến cố bất lợi trong quá trình chăm sóc – con số đủ để chúng ta phải đặt câu hỏi: mình đang bảo vệ an toàn bản thân đến đâu? Tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch là những bệnh đòi hỏi dùng nhiều thuốc mỗi ngày, tái khám định kỳ, xét nghiệm liên tục. Nếu người bệnh khám tim mạch ở một nơi, điều trị đái tháo đường ở nơi khác, lại mua thêm thuốc tại nhà thuốc, thông tin bị phân tán và bác sĩ dễ không nắm đầy đủ lịch sử điều trị. Khi đó, một viên thuốc trùng lặp hoặc tương tác bất lợi có thể trở thành tổn hại nghiêm trọng.
Quản lý thuốc thông minh: nền tảng tự bảo vệ mình
Quản lý thuốc không chỉ là cất giữ vỉ thuốc trong tủ, mà là kiểm soát chủ động mọi thứ bạn đang dùng vào cơ thể. Người tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch đặc biệt cần quản lý thuốc cẩn thận, vì thường phải phối hợp nhiều loại thuốc, dùng hằng ngày và ít khi được ngưng điều trị. Một chiến lược đơn giản nhưng hiệu quả là xây dựng “hồ sơ sức khỏe cá nhân” trước mỗi lần đi khám. Trong đó, cần có danh sách tất cả thuốc đang sử dụng: thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung, ghi rõ tên, liều lượng và số lần dùng trong ngày. Kết quả xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh, đơn thuốc, giấy ra viện trước đây cũng nên mang theo khi khám ở cơ sở mới. Đây không phải là việc làm “cho vui”, mà là hàng rào an toàn người bệnh do chính bạn dựng lên. Không có bác sĩ nào đủ thời gian lục tìm mọi dữ liệu phân tán nếu người bệnh không chủ động đưa thông tin.
Hỏi – kiểm – nhắc: ba thói quen giảm sai sót điều trị
Sai sót điều trị thường len vào những khoảng trống giao tiếp: người bệnh không hỏi, bác sĩ bận, dược sĩ không được chia sẻ đủ thông tin. Muốn an toàn người bệnh được đảm bảo, chính bạn phải lấp khoảng trống đó. Khi nhận đơn thuốc mới, hãy hỏi rõ: thuốc này dùng để làm gì, uống bao nhiêu, uống khi nào, dùng trong bao lâu, có cần lưu ý khi dùng cùng những thuốc hiện tại không. Nếu chưa hiểu hướng dẫn, phải hỏi lại thay vì đoán rồi tự dùng. Trước mỗi lần khám, dành vài phút kiểm tra lại thuốc đang dùng, kết quả cũ, tiền sử dị ứng và những thay đổi sức khỏe gần đây. Nếu thấy thuốc mới giống thuốc cũ, nghi ngờ tương tác hoặc hướng dẫn khác trước, không được tự ngưng, giảm liều hay đổi thuốc; hãy liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được kiểm tra lại. Người bệnh không phải “khách thụ động” mà là một phần của hàng rào an toàn trong chăm sóc bệnh mạn tính.
An toàn người bệnh: từ khẩu hiệu đến hành động hàng ngày
Ngày 17/9 hằng năm đã được Tổ chức Y tế Thế giới chọn là Ngày An toàn người bệnh thế giới. Năm 2026, chủ đề là “Safe care for noncommunicable diseases” với khẩu hiệu “Safe care for life!” – “Chăm sóc an toàn cho cuộc sống!”. Bộ Y tế kêu gọi các bệnh viện và hệ thống y tế triển khai nhiều hoạt động, hội thảo, tập huấn, giải pháp thực tiễn để phòng ngừa sự cố y khoa và bảo vệ an toàn người bệnh, đặc biệt với các bệnh không lây nhiễm. Nhưng nếu người bệnh chỉ xem đây là khẩu hiệu treo trên pa nô, mọi nỗ lực sẽ bị mất đi một nửa sức mạnh. Điều chúng ta cần là biến thông điệp thành thói quen: luôn mang hồ sơ sức khỏe cá nhân khi khám, luôn hỏi rõ cách dùng thuốc, luôn báo lại phản ứng bất thường, luôn chủ động chia sẻ thông tin giữa các nơi điều trị. An toàn người bệnh là ưu tiên hàng đầu trong chăm sóc sức khỏe không chỉ của bác sĩ hay bệnh viện, mà của chính mỗi người đang sống chung với bệnh mạn tính.
