Ba chính sách mới cùng hướng tới ranh giới rõ ràng
Ba quy định giáo dục mới có hiệu lực từ ngày 15/11 đặt ra giới hạn về khoản hỗ trợ của phụ huynh, cách tổ chức hoạt động ngoài chương trình chính khóa và chuẩn chất lượng đối với cơ sở giáo dục đại học. Đây là ba thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo: Thông tư 81 về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, Thông tư 85 về hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu người học, cùng Thông tư 83 về chuẩn cơ sở giáo dục đại học. Điểm chung đáng chú ý không chỉ là thêm quy định, mà là xác định rõ đâu là trách nhiệm của nhà trường, đâu là lựa chọn tự nguyện của gia đình và người học. Với phụ huynh, điều này giúp nhận diện khoản đóng góp không thể bị áp đặt; với trường học, đây là yêu cầu tổ chức minh bạch hơn. Những chính sách giáo dục này chỉ có ý nghĩa khi ranh giới ấy được thực hiện nhất quán.

Quỹ phụ huynh không thể biến thành khoản thu bắt buộc
Thông tư 81 thay thế quy định trước đó về Ban đại diện cha mẹ học sinh và siết rõ việc vận động, tiếp nhận, quản lý hỗ trợ. Ban đại diện không được đặt khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức bình quân hay tối thiểu, đặt thời hạn đóng hoặc gây sức ép lên phụ huynh. Đáng lưu ý hơn, Ban không được thu, quản lý tiền hỗ trợ cho hoạt động của chính Ban, cũng không được dùng danh nghĩa của mình để vận động tài trợ cho nhà trường. Vì vậy, cách gọi quen thuộc “quỹ phụ huynh” không thể là lý do để biến sự hỗ trợ thành nghĩa vụ. Phụ huynh có thể hỏi rõ mục đích và tính tự nguyện của đề nghị đóng góp; nhà trường và Ban đại diện cần tránh thông báo mức chung, danh sách gây áp lực hoặc cách đối xử bất lợi với gia đình không tham gia. Tinh thần tự nguyện phải thể hiện trong cách làm, không chỉ trên giấy.

Dạy học liên kết phải đứng ngoài chương trình chính khóa
Thông tư 85 điều chỉnh hoạt động giáo dục tăng cường và hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học tại các trường phổ thông. Hai loại hình này không đồng nghĩa: hoạt động tăng cường diễn ra ngoài thời lượng chính khóa trong thời gian tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày hoặc theo lộ trình hướng tới hình thức đó; còn dạy học liên kết theo nhu cầu phải nằm ngoài cả chương trình chính khóa lẫn hoạt động tăng cường. Hoạt động tăng cường nhằm bổ sung kiến thức nền tảng, thực hành và trải nghiệm, không được dùng để dạy trước, dạy lại bài học, luyện thi hay tổ chức dạy thêm; hoạt động này không thu tiền người học. Các môn theo nhu cầu có thể mở rộng về nghệ thuật, thể thao, ngoại ngữ, hướng nghiệp, kỹ năng số hoặc trí tuệ nhân tạo. Người học và gia đình tự nguyện lựa chọn; trường không được gây áp lực hay dùng việc tham gia để đánh giá, xếp loại học sinh.
Chuẩn đại học đặt trách nhiệm giải trình lên cao hơn
Thông tư 83 thay thế chuẩn cơ sở giáo dục đại học trước đây bằng bộ tiêu chuẩn gồm 6 nhóm và 19 tiêu chí, bao quát quản trị, giảng viên, cơ sở vật chất, tài chính, tuyển sinh, đào tạo và nghiên cứu. Một yêu cầu cụ thể là tỷ lệ người học quy đổi trên giảng viên quy đổi không vượt quá 40; giảng viên cơ hữu trong độ tuổi lao động phải chiếm ít nhất 70% tổng số giảng viên. Chuẩn mới cũng đặt ngưỡng tối thiểu 70% đối với người tốt nghiệp có việc làm phù hợp, tự tạo việc làm, học tiếp hoặc thực hiện thực hành bắt buộc trong vòng 12 tháng sau tốt nghiệp. Đây là hướng đi đáng chú ý vì chất lượng đại học không thể chỉ được nhìn qua quy mô tuyển sinh hay lời giới thiệu chương trình; điều kiện giảng dạy và kết quả sau tốt nghiệp cũng cần được đo lường. Nhà trường cần theo dõi các tiêu chí này như trách nhiệm chất lượng, không chỉ như thủ tục báo cáo.
Điều cần ghi nhớ khi áp dụng
Thông điệp thực tế của ba thông tư là không nhập nhằng giữa hỗ trợ tự nguyện và khoản thu bắt buộc, giữa chương trình học chính khóa và dịch vụ theo nhu cầu, hay giữa danh tiếng trường và tiêu chuẩn chất lượng có thể kiểm chứng. Phụ huynh nên phân biệt hoạt động tăng cường với lớp liên kết, đồng thời nhớ rằng việc tham gia lớp theo nhu cầu không phải căn cứ đánh giá học sinh. Ban đại diện cần giữ mọi hỗ trợ ở trạng thái tự nguyện và không đứng ra quản lý khoản tài trợ cho trường. Còn cơ sở giáo dục cần bố trí hoạt động đúng thời gian, đúng tính chất và đáp ứng các chuẩn được quy định. Nếu những ranh giới này được tôn trọng, chính sách có thể giảm áp lực tài chính cho gia đình và làm rõ trách nhiệm của nhà trường. Ngược lại, quy định sẽ khó tạo thay đổi nếu cách vận động và tổ chức cũ vẫn tiếp diễn.






