Ba thông tư mới, một điểm chung: phải rõ trách nhiệm
Quỹ phụ huynh là khoản đóng góp do cha mẹ học sinh tự nguyện thống nhất nhằm hỗ trợ hoạt động của lớp hoặc trường, chứ không phải nghĩa vụ tài chính bắt buộc do ban đại diện hay nhà trường áp đặt. Từ ngày 15/11, ba thông tư của Bộ Giáo dục và Đào tạo có hiệu lực, lần lượt điều chỉnh hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu người học, chuẩn cơ sở giáo dục đại học, cùng điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh. Đây không chỉ là những thủ tục mới: điểm đáng chú ý là các quy định buộc nhà trường và đại diện phụ huynh phân định rạch ròi hơn nội dung nào thuộc trách nhiệm giáo dục, nội dung nào có thể tổ chức thêm, và khoản đóng góp nào thực sự tự nguyện. Bối cảnh là những lo ngại kéo dài về lạm thu, sự nhập nhằng giữa giờ học chính khóa với chương trình liên kết, cũng như chất lượng và điều kiện hoạt động của đại học.
Quỹ phụ huynh: tự nguyện phải thể hiện trong cách thu chi
Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT thay thế điều lệ ban hành năm 2011 và siết trách nhiệm tài chính của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ban đại diện không được đặt khoản đóng góp bắt buộc, ấn định mức hỗ trợ bình quân hay tối thiểu, quy định thời hạn đóng, hoặc gây sức ép với phụ huynh. Quan trọng hơn, ban đại diện không được thu, tiếp nhận hay quản lý khoản tài trợ dành cho cơ sở giáo dục, cũng không được mượn danh nghĩa để vận động tài trợ cho trường. Điều đó không đồng nghĩa mọi hỗ trợ của cha mẹ đều bị cấm; ranh giới nằm ở sự tự nguyện và việc không biến hỗ trợ thành nghĩa vụ. Với phụ huynh, nên hỏi rõ mục đích, cách thống nhất và người chịu trách nhiệm ghi nhận khoản thu. Với nhà trường, cần tránh để quỹ phụ huynh trở thành kênh thu hộ hoặc tạo áp lực đóng góp. Thu chi trường học minh bạch phải bắt đầu từ việc tách bạch trách nhiệm và quyền quyết định.
Giáo dục liên kết phải tách khỏi giờ học chính khóa
Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động theo nhu cầu người học. Hoạt động tăng cường diễn ra ngoài thời lượng chính khóa, nhằm bổ sung kiến thức nền tảng, thực hành và trải nghiệm; không được biến thành dạy trước, dạy lại, ôn thi hay dạy thêm, và không thu tiền người học. Trái lại, giáo dục liên kết theo nhu cầu người học phải được tổ chức ngoài cả chương trình chính khóa lẫn hoạt động tăng cường. Nội dung có thể gồm ngoại ngữ, kỹ năng số, trí tuệ nhân tạo, nghệ thuật, thể thao hoặc hướng nghiệp, nhưng việc tham gia phải tự nguyện. Nhà trường không được gây áp lực, cũng không được dùng việc tham gia hay từ chối tham gia để đánh giá học tập, rèn luyện, thi đua hoặc khen thưởng. Đây là một giới hạn cần thiết: phụ huynh có cơ sở từ chối chương trình không phù hợp mà không phải lo con bị bất lợi trong lớp.
Chuẩn đại học mới đặt trọng tâm vào đầu ra và điều kiện
Thông tư 83/2026/TT-BGDĐT đưa ra bộ chuẩn cơ sở giáo dục đại học gồm 6 tiêu chuẩn và 19 tiêu chí. Trong đó, tỷ lệ người tốt nghiệp có việc làm phù hợp với chuyên môn, tự tạo việc làm, học tiếp trình độ cao hơn hoặc hoàn thành thực hành bắt buộc để đủ điều kiện hành nghề trong vòng 12 tháng phải đạt ít nhất 70%. Mốc này khiến chất lượng đầu ra trở thành nội dung có thể kiểm chứng, thay vì chỉ là lời quảng bá tuyển sinh. Một số yêu cầu được triển khai theo lộ trình: tại trường đào tạo tiến sĩ, giảng viên toàn thời gian có bằng tiến sĩ phải đạt ít nhất 40%, tăng lên 50% từ năm 2030. Từ năm 2030, diện tích đất bình quân tối thiểu là 25 m² mỗi sinh viên chính quy quy đổi, còn diện tích sàn phục vụ đào tạo tối thiểu là 2,8 m² mỗi sinh viên. Phụ huynh và người học nên theo dõi cách trường công khai, đáp ứng các chuẩn này.

Minh bạch là thước đo thực chất
Ba thông tư cùng hướng đến một thay đổi đáng ủng hộ: giảm vùng mờ trong các khoản thu, chương trình ngoài giờ và trách nhiệm của cơ sở giáo dục. Tuy nhiên, văn bản chỉ phát huy tác dụng khi phụ huynh dám hỏi, nhà trường giải trình rõ, còn ban đại diện không biến sự tin cậy của cha mẹ thành áp lực đóng góp. Khi xem xét khoản hỗ trợ, hãy yêu cầu nêu rõ mục đích và tính tự nguyện; khi được mời tham gia chương trình liên kết, cần biết lịch học, nội dung và quyền từ chối. Với giáo dục đại học, các chỉ tiêu đầu ra và điều kiện đào tạo tạo thêm căn cứ để người học đánh giá cơ sở mình lựa chọn. Tóm lại, quy định giáo dục mới không chỉ nhằm ngăn lạm thu trên giấy: giá trị của chúng nằm ở việc bảo đảm tiền đóng góp là tự nguyện, hoạt động liên kết thật sự tách khỏi chương trình chính khóa và chất lượng đào tạo được đo bằng tiêu chuẩn cụ thể.






