Đào tạo nghề phải theo kịp nơi làm việc
Đào tạo nghề gắn với nhu cầu doanh nghiệp là cách tổ chức học tập trong đó nhà trường cập nhật chương trình, kỹ năng và thực hành theo yêu cầu công việc, để người học sẵn sàng hơn khi bước vào thị trường lao động. Đây không còn là lựa chọn phụ: kinh tế An Giang chuyển dịch sang nông nghiệp công nghệ cao, chế biến, logistics, du lịch và dịch vụ, kéo theo yêu cầu nhân lực biết nghề, làm chủ công nghệ và thích ứng với tự động hóa. Hai trường cao đẳng ở An Giang và Kiên Giang cho thấy những con đường bổ trợ nhau: một bên xây nền tảng số, nghiên cứu ứng dụng và tìm cách đồng đào tạo; bên kia đưa doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào chương trình, giảng dạy và đánh giá. Điểm đáng chú ý không phải số hóa hay ký kết hợp tác tự thân, mà là liệu những thay đổi ấy có giúp sinh viên làm được việc và có thêm lựa chọn nghề nghiệp hay không.
An Giang: số hóa cần đi cùng ứng dụng
Trường Cao đẳng nghề An Giang đã đầu tư hạ tầng số gồm 4 máy chủ hoặc hệ thống lưu trữ, 20 phòng máy, 556 máy tính, 149 điểm phát Wi-Fi và đường truyền 1.000 Mbps. Trường số hóa 37/62 quy trình, xử lý 397/450 hồ sơ, giao dịch trên môi trường số và thay 41 biểu mẫu giấy bằng biểu mẫu điện tử. Những con số này cho thấy nền móng đã hình thành, nhưng hiệu quả không thể chỉ đo bằng thiết bị hay quy trình được chuyển lên mạng: trong 90 khóa học trên hệ thống quản lý học tập, mới có 30 khóa đang hoạt động. Bước tiếp theo mà trường cần theo đuổi là chuẩn hóa dữ liệu, đơn giản hóa quy trình, nâng năng lực công nghệ của đội ngũ và khai thác học liệu thường xuyên. Nếu không, chuyển đổi số có nguy cơ dừng ở hạ tầng thay vì cải thiện trải nghiệm học và quản trị.
Đổi mới sáng tạo cũng cần chứng minh giá trị trong xưởng thực hành và lớp học. Trong ba năm học 2022–2023 đến 2024–2025, trường ghi nhận 22 sáng kiến, giải pháp kỹ thuật và 33 nhiệm vụ khoa học, công nghệ. Đây là nguồn lực đáng kể nếu kết quả nghiên cứu được đưa vào thiết bị đào tạo, chương trình và phương pháp giảng dạy, thay vì dừng ở nghiệm thu. Trường cần cập nhật nội dung có chọn lọc theo từng nghề, nhất là những kỹ năng liên quan đến dữ liệu, IoT, tự động hóa và sử dụng tài nguyên hiệu quả. Quan trọng hơn, hợp tác doanh nghiệp và đồng đào tạo phải giúp nhà trường kiểm chứng kỹ năng nào đang được tuyển dụng, từ đó biến chuyển đổi số thành năng lực nghề nghiệp cụ thể cho người học.
Kiên Giang: doanh nghiệp tham gia ngay trong quá trình học
Trường Cao đẳng Kiên Giang mở rộng hợp tác doanh nghiệp vượt khỏi khâu nhận sinh viên thực tập: doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy, đánh giá năng lực và tuyển dụng sau tốt nghiệp. Mô hình “Học kỳ doanh nghiệp” dành một học kỳ để sinh viên học, thực hành và làm việc trực tiếp tại nơi sản xuất, kinh doanh; qua đó làm quen quy trình, tác phong và văn hóa làm việc, đồng thời được đánh giá năng lực ngay trong môi trường thật. Cách làm này có sức thuyết phục hơn những cam kết chung chung vì sinh viên vừa có cơ hội chứng minh tay nghề, vừa nhận phản hồi trước khi ra trường. Trường cũng tạo điều kiện cho giảng viên đến doanh nghiệp cập nhật công nghệ và quy trình, để nội dung giảng dạy không bị tách khỏi thay đổi tại nơi tuyển dụng.
Một hướng khác là đào tạo theo đơn đặt hàng và hợp đồng cam kết việc làm: doanh nghiệp cùng xác định ngành nghề, số lượng nhân lực cần tuyển, và ở một số chương trình hỗ trợ học tập, đồng thời cam kết tuyển dụng nếu sinh viên đạt yêu cầu. Doanh nghiệp còn góp ý, thẩm định chương trình và giáo trình; ở một số ngành, thực hành chiếm khoảng 60–70% thời lượng. Đây là hướng đi thực tế vì đầu ra được tính từ đầu, nhưng cam kết chỉ có ý nghĩa khi tiêu chí tuyển dụng rõ ràng và kỹ năng được đánh giá nghiêm túc. Theo số liệu nhà trường được cung cấp, giai đoạn 2020–2025, tỷ lệ sinh viên có việc làm sau một năm tốt nghiệp trung bình từ 95% trở lên; riêng năm 2025, hơn 80% có việc sau sáu tháng, trong đó hơn 86% làm đúng chuyên ngành.
Cơ hội việc làm cần được xây từ kỹ năng thật
Hai cách tiếp cận bổ sung cho nhau: An Giang đặt trọng tâm vào nền tảng số, nghiên cứu và ứng dụng; Kiên Giang tạo thêm điểm tiếp xúc trực tiếp giữa người học với doanh nghiệp. Cả hai đều hướng tới một mục tiêu thiết thực: sinh viên có kỹ năng sát công việc, được đánh giá trong quá trình học và mở rộng cơ hội việc làm. Tuy nhiên, tỷ lệ có việc làm không nên là thước đo duy nhất. Chất lượng việc làm, mức độ phù hợp chuyên ngành và khả năng thích ứng khi công nghệ đổi thay cũng cần được theo dõi. Với An Giang, ưu tiên tiếp theo là đưa số hóa vào hoạt động chuyên môn và cập nhật chương trình phù hợp từng nghề; với Kiên Giang, cần duy trì học kỳ doanh nghiệp, đào tạo theo đơn đặt hàng và cam kết tuyển dụng gắn với chuẩn năng lực rõ ràng.
Kết luận, đưa doanh nghiệp vào đào tạo và dùng công nghệ để cải tiến hoạt động chỉ có giá trị khi giúp người học vững tay nghề hơn. Các trường cần xem hợp tác, nghiên cứu ứng dụng và chuyển đổi số là phương tiện để cải thiện chất lượng dạy học, không phải đích đến. Khi chương trình phản ánh đúng nhu cầu tuyển dụng và sinh viên được thực hành trong điều kiện gần với công việc thật, cơ hội việc làm sinh viên sẽ có nền tảng bền vững hơn.
