Ẩm thực đường phố Việt: Từ vỉa hè Sài Gòn đến quán nhỏ ở New York
Xu hướng đầu bếp nước ngoài Việt Nam tìm đến bánh mì truyền thống Việt và cà phê sữa Việt Nam cho thấy ẩm thực đường phố quốc tế đang được tái định nghĩa: thay vì những món ăn cầu kỳ, họ chọn tôn vinh hương vị dân dã, kỹ thuật bản địa và câu chuyện văn hóa đứng sau từng ổ bánh mì, từng ly cà phê sữa đá, biến các món ăn quen thuộc của người Việt thành biểu tượng mới trong mắt thực khách sành ăn toàn cầu. Đây không phải hiện tượng lẻ tẻ, mà là một làn sóng lựa chọn có chủ đích và đầy tình cảm. Điều đáng nói là làn sóng này xuất phát từ những không gian rất đời thường: một xe bánh mì với thịt nướng trên than củi ở TP.HCM, một quán ăn Việt ở Mỹ chỉ hơn chục chỗ ngồi vẫn kín khách cuối tuần. Khi ẩm thực Việt được nâng niu ở quy mô nhỏ như vậy, đó là dấu hiệu rõ ràng rằng giá trị nằm ở hương vị và trải nghiệm, không phải ở sự hào nhoáng bề ngoài.
Ông Tây bỏ nhà hàng, về Sài Gòn nướng thịt trên than củi
Quyết định trở lại TP.HCM của đầu bếp người Mỹ Chad Kubanoff không chỉ là một cú rẽ nghề nghiệp, mà là tuyên ngôn cho thấy sức hút của ẩm thực đường phố Việt Nam đối với người làm nghề thực thụ. Sau thời gian mở nhà hàng chuyên món đường phố Việt tại Pennsylvania và nhận nhiều phản hồi tích cực, vợ chồng anh cùng ba con chọn quay về Sài Gòn cuối năm 2022 vì “vẫn còn quá nhiều tình cảm dành cho Việt Nam”. Bây giờ, Chad tự tay nướng thịt trên than củi, chuẩn bị nguyên liệu, trực tiếp đứng bán bánh mì. Phần nhân là thịt nướng nóng hổi, cắt trực tiếp và kẹp cùng đồ chua, hành lá, rau mùi vào ổ bánh mì vỏ giòn. Việc anh giới hạn khoảng 50 ổ mỗi ngày, bán từ thứ Hai đến thứ Năm rồi đóng cửa khi hết hàng, cho thấy anh ưu tiên chất lượng và sự gắn kết với khách hơn là chạy theo sản lượng.
Từ video khám phá quán bình dân đến xe bánh mì cháy hàng
Chad không xuất hiện như một “ông Tây” tò mò đi ăn cho vui; anh bước vào đời sống ẩm thực Việt với tư cách người trong cuộc. Bén duyên với nghề bếp từ năm 18 tuổi và đã sống, làm việc tại TP.HCM từ năm 2008, anh nói công khai rằng điều khiến mình gắn bó nhất là văn hóa quán ăn ven đường. Những video anh đăng tải về bánh mì, gỏi cuốn, bánh xèo, bún bò Huế hay cả món thịt chuột đồng thu hút phần lớn khán giả là người Việt và Việt kiều – những người nói rằng họ thấy nhớ quê khi xem. Khi chuyển từ vai trò người kể chuyện sang người bán hàng, phản ứng của khách Việt là thước đo chân thực nhất. Ngay ngày đầu mở bán, quán cháy hàng chỉ sau 2 giờ. Một thực khách chấm bánh mì 8,5/10, khen thịt tẩm ướp vừa miệng, mềm và thơm mùi than nướng, đồng thời góp ý thẳng thắn về độ mặn ở phần cuối ổ. Đó là kiểu đối thoại bình đẳng mà chỉ ẩm thực đường phố mới tạo ra được.
Quán ăn Việt ở Mỹ: Bún chả, bánh mì, cà phê sữa đá làm nên “địa chỉ đáng quay lại”
Trong khi Chad mang bánh mì truyền thống Việt đi từ phố Tây đến đời sống người Việt, một quán ăn Việt ở bang New York lại chứng minh rằng hương vị quê nhà có thể chinh phục cộng đồng địa phương ngay trên đất Mỹ. Ben Thanh Vietnamese Bistro – không gian nhỏ giữa trung tâm thành phố Watervliet – chỉ mở cuối tuần, có hơn chục chỗ ngồi, nhưng vẫn được đánh giá cao về chất lượng món ăn và cách phục vụ gần gũi. Thực đơn của quán xoay quanh các món ăn đường phố Việt Nam: bún chả, phở, bánh mì, nem rán, gỏi cuốn, cà phê Việt cùng nhiều loại bánh và đồ uống. Bún chả được bày trên khay tre với đủ bún, thịt xá xíu, chả viên, rau thơm, nước chấm có cà rốt và củ cải muối, tạo cảm giác “cuốn hút đến mức gần như quên đi không gian xung quanh”. Bánh mì đặc biệt kết hợp chả lụa, giăm bông, xá xíu, pa-tê, đồ chua, rau mùi và ớt jalapeño; dù vỏ hơi khô, nhưng lượng nhân đầy đặn vẫn khiến tổng thể đậm đà.
Cà phê sữa đá và bài học về việc tôn trọng bản sắc
Nếu bánh mì là chiếc cầu nối giữa bánh mì Pháp và khẩu vị Việt, thì cà phê sữa Việt Nam là minh chứng rõ nhất cho bản sắc riêng được giữ nguyên trong quá trình toàn cầu hóa. Tại quán ăn Việt ở Watervliet, cà phê sữa đá được xem là điểm nhấn đặc biệt: vị béo từ sữa đặc, hậu đắng nhẹ của hạt robusta rang, khách có thể gọi nóng hoặc lạnh, đen hoặc pha sữa, tùy độ đậm nhạt. Đây không phải phiên bản “quốc tế hóa” mà là cách bê nguyên văn hóa cà phê đường phố Việt vào một thành phố Mỹ. Chủ quán – một người Việt sang Mỹ từ năm 7 tuổi – nói rõ rằng việc mở quán xuất phát từ mong muốn giới thiệu ẩm thực và văn hóa Việt đến cộng đồng địa phương. Khi đầu bếp nước ngoài Việt Nam như Chad quay về Sài Gòn bán bánh mì, còn Việt kiều ở New York dựng quán nhỏ với bún chả, bánh mì, cà phê sữa đá, ẩm thực đường phố quốc tế đang viết tiếp câu chuyện của người Việt trên bản đồ thế giới bằng mùi khói than, vị nước mắm và chút ngọt béo của sữa đặc.
