Cuộc thi ảnh tiêm chủng: khi vắc-xin trở thành câu chuyện bằng hình
Cuộc thi ảnh tiêm chủng “Hành trình tiêm chủng – Vì một Việt Nam khỏe mạnh” là hoạt động do Bộ Y tế Việt Nam phát động, nhằm kêu gọi cộng đồng ghi lại bằng hình ảnh những khoảnh khắc chân thực, cảm động và giàu tính nhân văn của chương trình tiêm chủng mở rộng trên mọi vùng miền, từ đô thị đến vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới và hải đảo, qua đó tôn vinh đóng góp của đội ngũ y tế và củng cố niềm tin xã hội vào vắc-xin.
Điểm đáng nói là cuộc thi không chỉ mang tính phong trào, mà là tuyên bố rõ ràng rằng ngành y tế coi hình ảnh như một “bằng chứng sống” của hành trình tiêm chủng. Khi lễ phát động được tổ chức sáng 30/9 tại Hà Nội bởi Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế), thông điệp được đưa ra rất trực diện: nếu muốn bảo vệ thành quả tiêm chủng mở rộng hơn 40 năm qua, chúng ta phải kể lại câu chuyện ấy một cách sinh động, dễ hiểu và gần gũi với người dân. Những bức ảnh vì thế trở thành phương tiện đối thoại giữa hệ thống y tế và cộng đồng, thay vì chỉ là minh họa cho các báo cáo khô khan.
Chủ đề 'Hành trình tiêm chủng' và sứ mệnh ghi lại nỗ lực ở nơi khó khăn nhất
Việc chọn chủ đề “Hành trình tiêm chủng – Vì một Việt Nam khỏe mạnh” không phải là khẩu hiệu chung chung, mà là một lựa chọn mang tính định hướng cho nội dung tác phẩm dự thi. Ban Tổ chức nhấn mạnh các bức ảnh phải bám sát chương trình tiêm chủng mở rộng, phản ánh trung thực con người, sự việc và bối cảnh địa phương, đặc biệt là tại vùng sâu, vùng xa, miền núi, biên giới, hải đảo và những địa bàn khó khăn – nơi hành trình đưa vắc-xin đến cộng đồng luôn gắn với đường sá hiểm trở, thời tiết khắc nghiệt và điều kiện cơ sở vật chất hạn chế.
Ở góc độ xã hội, đây là lời mời rất rõ ràng: hãy chuyển ống kính khỏi những buổi lễ trang trọng trong thành phố, để hướng về trạm y tế xã, bản làng, vùng biên giới, nơi cán bộ y tế dự phòng và y tế cơ sở âm thầm đi từng nhà, băng rừng, vượt suối cùng hộp vắc-xin trên tay. Theo Tiến sĩ Dương Chí Nam, chương trình tiêm chủng mở rộng đã góp phần giảm mạnh tỷ lệ mắc và tử vong do nhiều bệnh nguy hiểm ở trẻ em, đồng thời giúp Việt Nam thanh toán bệnh bại liệt từ năm 2000 và loại trừ uốn ván sơ sinh từ năm 2005. Những thành quả ấy cần được “nhìn thấy” qua hình ảnh, để xã hội hiểu rằng sức khỏe cộng đồng là kết quả của sự bền bỉ, không phải là điều tự nhiên mà có.
Thể lệ, tiêu chí và mặt trái: không chỉ là cuộc chơi kỹ thuật ảnh
Về thể lệ, cuộc thi ảnh tiêm chủng mở ra cho cả ảnh đơn và ảnh bộ, trong đó ảnh bộ dưới dạng phóng sự ảnh hoặc chùm ảnh gồm từ 5 đến 8 bức, có câu chuyện mạch lạc kèm tiêu đề và chú thích rõ ràng. Tác phẩm phải ở định dạng JPG hoặc PNG, độ phân giải tối thiểu 300 DPI, dung lượng từ 3 MB và cạnh ngắn nhất từ 2.000 pixel để bảo đảm chất lượng in ấn, trưng bày. Thời gian nhận tác phẩm từ ngày 30/9 đến hết 31/10, sau đó là vòng bình chọn trực tuyến dự kiến diễn ra từ 15/11 đến 30/11.
Tuy nhiên, cuộc thi này không chỉ là sân chơi cho người giỏi kỹ thuật nhiếp ảnh. Ban Tổ chức đặt tính chân thực là yêu cầu xuyên suốt: hình ảnh không được dàn dựng hoặc chỉnh sửa làm sai lệch bản chất sự việc, mọi chi tiết thực hành chuyên môn y tế phải đúng với thực tế. Điều đó đặt ra thách thức: người dự thi phải tôn trọng quy trình chuyên môn, bảo vệ quyền riêng tư và an toàn của đối tượng trong ảnh, đồng thời tránh xu hướng “giật gân” để câu like trong vòng bình chọn trực tuyến. Nếu cộng đồng không tỉnh táo, vòng bình chọn có thể bị chi phối bởi sự thương cảm bề mặt, thay vì giá trị thông tin và giáo dục sức khỏe mà Bộ Y tế Việt Nam mong muốn.
Ai nên tham gia và vì sao đây là cơ hội để kể lại câu chuyện tiêm chủng mở rộng
Điểm đáng khích lệ là cuộc thi mở rộng cửa cho nhiều đối tượng: công dân Việt Nam trong và ngoài nước, cùng người nước ngoài đang sinh sống, làm việc hợp pháp tại Việt Nam đều có thể tham gia. Ban Tổ chức khuyến khích nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp và không chuyên, phóng viên ảnh, cán bộ, nhân viên y tế, giáo viên, học sinh, sinh viên – nói cách khác, bất cứ ai có cơ hội tiếp xúc với thực tế tiêm chủng đều được mời kể câu chuyện của mình bằng hình ảnh. Với cấu trúc giải thưởng gồm 1 Giải Nhất, 3 Giải Nhì, 5 Giải Ba, 7 Giải Khuyến khích và 9 Giải Chuyên đề, cuộc thi tạo động lực để người tham gia đầu tư công sức, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở việc tác phẩm sẽ được dùng cho truyền thông, giáo dục sức khỏe.
Trong bối cảnh Luật Phòng bệnh bắt đầu có hiệu lực và kế hoạch tiêm chủng mở rộng giai đoạn 2026 – 2028 được triển khai, Bộ Y tế thẳng thắn nhìn nhận truyền thông về tiêm chủng vẫn còn đối mặt với thông tin sai lệch, hoài nghi về vắc-xin và tâm lý lo lắng của một bộ phận cha mẹ. Chính vì vậy, đây là cơ hội để những người trực tiếp chứng kiến hành trình tiêm chủng – từ cán bộ y tế đến các gia đình – chủ động kể lại trải nghiệm của mình, thay vì để mạng xã hội định hình câu chuyện bằng những tin đồn không kiểm chứng. Nếu mỗi địa phương có thêm vài bộ ảnh chân thực, cảm động về cảnh cha mẹ đưa trẻ đi tiêm đúng lịch, về những chuyến vắc-xin qua sông, qua núi, thì niềm tin vào chương trình tiêm chủng mở rộng sẽ không còn là khẩu hiệu, mà là cảm xúc được nuôi dưỡng bằng hình ảnh.
Kết luận: Hãy dùng máy ảnh để bảo vệ thành quả tiêm chủng mở rộng
Điểm mạnh nhất của cuộc thi “Hành trình tiêm chủng – Vì một Việt Nam khỏe mạnh” nằm ở chỗ nó biến chương trình tiêm chủng mở rộng thành câu chuyện gần gũi, có gương mặt, có địa điểm và có cảm xúc, thay vì chỉ là những con số thống kê được nêu trong báo cáo. Khi Ban Tổ chức kêu gọi cơ quan báo chí và truyền thông đồng hành, lan tỏa rộng rãi, mục tiêu không chỉ là thu hút nhiều bài dự thi, mà là xây dựng một kho hình ảnh chung về hành trình tiêm chủng – kho tư liệu sẽ tiếp tục sống trong các chiến dịch truyền thông và giáo dục sức khỏe sau này.
Ở góc độ quan điểm, nếu chúng ta coi tiêm chủng là nền tảng của phòng bệnh, thì việc bảo vệ chương trình tiêm chủng mở rộng phải bắt đầu từ việc bảo vệ niềm tin. Những bức ảnh trung thực về trẻ em được tiêm đầy đủ, về cán bộ y tế kiên trì đến với các bản làng xa xôi, chính là “bằng chứng xã hội” mạnh mẽ hơn mọi khẩu hiệu. Cuộc thi sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa khi người tham gia không xem đây là dịp săn giải, mà là cơ hội góp một tiếng nói vào nỗ lực chung của Bộ Y tế Việt Nam trong việc chống lại thông tin sai lệch, củng cố căn cứ khoa học và nhắc chúng ta rằng, mỗi mũi tiêm là một bước đi trên hành trình bảo vệ cả một thế hệ tương lai.
