Tiêm chủng trẻ em bước sang giai đoạn mới
Chương trình tiêm chủng trẻ em mới là giai đoạn thí điểm lồng ghép thêm vắc xin phòng sốt xuất huyết, viêm màng não do não mô cầu, thủy đậu và tay chân miệng vào hệ thống tiêm chủng hiện có, đồng thời duy trì tỷ lệ tiêm vắc xin bại liệt ở mức rất cao để bảo vệ thành quả thanh toán bệnh bại liệt trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ dưới 1 tuổi. Điểm đáng chú ý là đây không chỉ là một đợt bổ sung kỹ thuật, mà là bước chuyển chính sách rõ ràng: Bộ Y tế dùng Thông tư 34/2026/TT-BYT để cụ thể hóa nội dung của Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026–2035. Điều này gửi đi thông điệp: bảo vệ trẻ trước dịch bệnh mới nổi sẽ được đặt ngang hàng với việc giữ vững thành quả phòng bại liệt. Cha mẹ không còn có thể xem lịch tiêm chủng là cố định; từ nay, đó là một "bản đồ" chủ động cần được cập nhật liên tục.
4 loại vắc xin thí điểm: vì sao cần đưa vào lịch tiêm chủng mới?
Thông tư 34/2026/TT-BYT quy định thí điểm tiêm chủng 4 loại vắc xin: vắc xin sốt xuất huyết, vắc xin viêm màng não do não mô cầu, vắc xin thủy đậu và vắc xin tay chân miệng. Việc lồng ghép hoạt động này vào Chương trình tiêm chủng mở rộng cho thấy Bộ Y tế đã chấp nhận thực tế: những bệnh vốn được xem là "mùa vụ" hoặc nhẹ đã trở thành mối đe dọa dài hạn với trẻ em. Quan điểm cần nói thẳng: nếu cha mẹ chỉ tập trung vào các mũi cơ bản như sởi, lao, bại liệt mà bỏ qua các vắc xin mới, nguy cơ nhập viện vì sốt xuất huyết nặng, viêm màng não hoặc biến chứng do thủy đậu, tay chân miệng sẽ tiếp tục lặp lại trong từng mùa dịch. Việc Cục Phòng bệnh được giao nhiệm vụ ban hành hướng dẫn chi tiết về lịch tiêm và quy trình kỹ thuật cho từng loại vắc xin nhằm bảo đảm an toàn tiêm chủng cho thấy đây không phải quyết định vội vàng mà là bước đi có tính toán dài hơi.
| Loại vắc xin | Mục tiêu phòng bệnh | Vị trí trong chương trình |
|---|---|---|
| Vắc xin sốt xuất huyết | Giảm nguy cơ mắc và biến chứng sốt xuất huyết ở cộng đồng | Thí điểm, lồng ghép vào tiêm chủng mở rộng |
| Vắc xin viêm màng não do não mô cầu | Phòng viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết nặng | Thí điểm, có hướng dẫn lịch tiêm riêng |
| Vắc xin thủy đậu | Giảm lây lan, biến chứng và ổ dịch trong trường học | Thí điểm, gắn với chương trình tiêm chủng mở rộng |
| Vắc xin tay chân miệng | Hạn chế ca nặng, giảm áp lực hồi sức nhi khoa | Thí điểm, được giám sát bằng bộ chỉ số đánh giá |
Tiêm chủng bại liệt: không được phép chủ quan
Trong khi mở rộng tiêm chủng cho nhiều bệnh, Bộ Y tế đồng thời phát đi cảnh báo rất rõ về nguy cơ dịch bại liệt quay trở lại. Kế hoạch số 447/KH-BYT ngày 18/3/2026 đặt mục tiêu giám sát và đáp ứng nguy cơ bùng phát dịch bại liệt, yêu cầu các địa phương tăng cường tiêm chủng và phấn đấu đạt, vượt các chỉ tiêu đề ra. Câu nói đáng nhớ ở đây là: "Bộ Y tế yêu cầu duy trì tỷ lệ tiêm các loại vắc xin phòng bại liệt bOPV, IPV trong chương trình tiêm chủng thường xuyên cho trẻ dưới 1 tuổi đạt từ 95% trở lên ở quy mô cấp xã". Quan điểm phân tích: ngưỡng 95% không phải con số tham vọng để ghi vào báo cáo, mà là ranh giới giữa an toàn cộng đồng và nguy cơ tái xuất bệnh bại liệt. Chính vì vậy, việc rà soát, tổ chức tiêm hoặc uống bù, vét các liều vắc xin cho trẻ chưa được tiêm chủng đầy đủ đã trở thành ưu tiên bắt buộc ở mọi địa phương. Với cha mẹ, điều này đồng nghĩa: bất cứ khoảng trống nào trong sổ tiêm của con đều là lỗ hổng trong hàng rào miễn dịch của cộng đồng.
Triển khai thí điểm: không chỉ là mũi tiêm, mà còn là trách nhiệm cộng đồng
Hoạt động thí điểm tiêm chủng 4 loại vắc xin mới không diễn ra tự phát ở vài bệnh viện lớn, mà được thiết kế thành hệ thống: đối tượng thực hiện gồm cán bộ y tế các tuyến và người dân tại những địa bàn được lựa chọn triển khai. Bên cạnh việc tổ chức tiêm, chương trình còn khảo sát, thu thập số liệu, đánh giá kết quả và tổ chức hội nghị, hội thảo để công bố kết quả thí điểm. Điều này cho thấy mỗi mũi tiêm của trẻ không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ cá nhân mà còn là dữ liệu để định hình chính sách quốc gia. Ở cấp kỹ thuật, Cục Phòng bệnh có trách nhiệm trình Bộ Y tế ban hành kế hoạch và hướng dẫn triển khai, xây dựng bộ chỉ số đánh giá sự tiếp nhận của cộng đồng và hiệu quả triển khai thí điểm. Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương là đầu mối xây dựng dự thảo kế hoạch, hướng dẫn kỹ thuật, bộ chỉ số đánh giá và định kỳ nghiên cứu, khảo sát mức độ tiếp nhận, sự hài lòng của cộng đồng. Rõ ràng, tiêm chủng trẻ em đang được đối xử như một chương trình xã hội có giám sát chặt chẽ, thay vì chỉ là dịch vụ y tế đơn lẻ.
Cha mẹ cần làm gì với lịch tiêm chủng mới?
Ở tuyến cuối cùng của mọi chính sách vẫn là cha mẹ – người quyết định trẻ có được tiêm đủ và đúng không. Trong chương trình mới, Cục Phòng bệnh sẽ ban hành hoặc trình cấp trên ban hành hướng dẫn chi tiết về lịch tiêm, quy trình chuyên môn cho từng loại vắc xin, bảo đảm an toàn tiêm chủng. Tại địa phương, Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương tổ chức mua sắm, cấp phát vắc xin và dây chuyền lạnh đến các tỉnh, còn Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo hệ thống y tế phối hợp triển khai theo hướng dẫn của các viện. Đồng thời, ngành y tế được yêu cầu đẩy mạnh truyền thông phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa từng khu vực; huy động y tế thôn bản, trường học, chính quyền và đoàn thể cơ sở để rà soát trẻ chưa tiêm và phát hiện sớm trường hợp nghi ngờ bại liệt. Vì vậy, thái độ đúng của cha mẹ không phải là chờ thông báo chung chung, mà là chủ động hỏi trạm y tế về lịch tiêm chủng mới, ghi chép đầy đủ từng mũi tiêm, và coi việc đưa con đi tiêm – từ vắc xin sốt xuất huyết, vắc xin viêm màng não cho đến các liều bOPV, IPV – như nguyên tắc sống, không phải lựa chọn tùy cảm hứng.
