Sức khỏe tâm thần học sinh: từ “phụ lục” thành ưu tiên của nhà trường
Sức khỏe tâm thần học sinh là trạng thái cân bằng cảm xúc, nhận thức và hành vi giúp các em học tập hiệu quả, xây dựng quan hệ tích cực, biết kiểm soát áp lực và chủ động tìm kiếm hỗ trợ khi gặp khó khăn trong môi trường học đường và đời sống hằng ngày.
Nếu trước đây, nhiều trường chỉ tập trung truyền đạt kiến thức, thì nay chăm sóc sức khỏe tinh thần đang dần trở thành một trụ cột song hành với thành tích học tập. Ở lứa tuổi THCS 11-15, học sinh đối mặt đồng thời với thay đổi cơ thể, áp lực điểm số, quan hệ bạn bè và nhu cầu khẳng định bản thân, khiến các em dễ nhạy cảm, tự ti và khó kiểm soát cảm xúc. Bỏ qua sức khỏe tâm thần học sinh trong bối cảnh này là chấp nhận rủi ro: bạo lực học đường, trầm cảm, bỏ học sớm. Ngược lại, khi nhà trường chủ động hỗ trợ tâm lý trường học, các em không chỉ học tốt hơn mà còn trưởng thành hơn trong cách sống, cách ứng xử.
Gia Lai: mô hình tư vấn tâm lý học đường đi vào đời sống học sinh
Điểm đáng chú ý ở Gia Lai là các trường không chờ “dự án” hay “chỉ đạo” mới làm, mà tự thiết kế mô hình tư vấn tâm lý học đường gắn với thực tế của mình. Trường THCS Trần Phú xây dựng kế hoạch tư vấn ngay từ đầu năm, kết hợp tư vấn trực tiếp, ngoại khóa kỹ năng ứng phó với tình huống trong học tập, giao tiếp và trên không gian mạng. Đây không phải hoạt động phong trào, mà là một cấu phần của chiến lược giáo dục toàn diện.
Phòng tư vấn tâm lý, hòm thư “Điều em muốn nói” tạo kênh an toàn để học sinh bày tỏ tâm tư, giúp nhà trường kịp thời nắm bắt và hỗ trợ những em có nguy cơ. Em Trần Anh Tài chia sẻ rằng nhờ các buổi ngoại khóa về chăm sóc sức khỏe tinh thần, em biết cách điều chỉnh cảm xúc, sắp xếp thời gian học – nghỉ hợp lý và chủ động tìm đến thầy cô, gia đình khi gặp khó khăn. Đây là minh chứng rõ ràng: hỗ trợ tâm lý trường học hiệu quả không nằm ở khẩu hiệu, mà ở việc học sinh thực sự thay đổi hành vi.
Lồng ghép chăm sóc sức khỏe tinh thần vào dạy học: bài học từ Gia Lai
Trường THCS Phạm Hồng Thái cho thấy một hướng đi khác: không tách riêng chăm sóc sức khỏe tâm thần học sinh thành “môn phụ”, mà lồng ghép vào tiết học chính khóa, sinh hoạt dưới cờ, ngoại khóa. Khi tổ chuyên môn phối hợp chặt với tổ tư vấn tâm lý, thông điệp về sức khỏe tinh thần không bị rời rạc, mà xuất hiện đều đặn trong mọi hoạt động của trường.
Nhà trường còn chủ động phối hợp phụ huynh để cùng nhận diện và quan tâm đến cảm xúc của con, từ đó có biện pháp giáo dục phù hợp với từng em. Cách làm này biến tư vấn tâm lý học đường thành một mạng lưới hỗ trợ sớm: giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh, tổ tư vấn cùng theo dõi những thay đổi trong tâm lý, hành vi để can thiệp kịp thời. Kế hoạch sắp tới của trường là tăng cường tuyên truyền, trang bị kỹ năng nhận diện và ứng phó vấn đề tâm lý, thắt chặt liên hệ gia đình – nhà trường, đồng thời mời thêm chuyên gia tâm lý để nâng chất hoạt động chăm sóc sức khỏe tinh thần.
TP.HCM: không quỹ lớp, quỹ trường vẫn nuôi dưỡng được các hoạt động cho học sinh
Trong khi Gia Lai cho thấy chiều sâu chuyên môn của hỗ trợ tâm lý trường học, TP.HCM lại nêu bài học về tài chính: có thể duy trì hoạt động giáo dục, vui chơi, trải nghiệm mà không cần gây áp lực đóng góp lên phụ huynh. Từ ngày 15/11, ban đại diện cha mẹ học sinh không được thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ hoạt động của ban. Nhiều trường ở TP.HCM đã đi trước quy định này khi bỏ quỹ lớp, quỹ trường từ nhiều năm.
Các trường chủ động dự trù và cân đối nguồn ngân sách hoạt động; khi cần thêm nguồn lực, họ kết nối đơn vị bên ngoài, mạnh thường quân để nhận hỗ trợ tự nguyện bằng hiện vật hoặc chương trình cho học sinh, thay vì thu tiền. Có trường nhận được 59 suất học bổng tiếng Anh từ một trung tâm ngoại ngữ gần trường, mỗi suất trị giá 15 triệu đồng, phục vụ trực tiếp cho việc học của học sinh. Thực tế cho thấy, khi nhà trường chủ động kinh phí và linh hoạt tổ chức, hoạt động giáo dục vẫn diễn ra hiệu quả mà không tạo thêm gánh nặng tài chính cho gia đình.
Từ mô hình địa phương đến chiến lược quốc gia về sức khỏe tâm thần học sinh
Điểm chung giữa Gia Lai và TP.HCM là sự chủ động: chủ động về chuyên môn tư vấn tâm lý học đường, chủ động về tài chính và mạng lưới hỗ trợ tự nguyện. Khi phụ huynh được khuyến khích đóng góp chuyên môn thay vì tiền – như tham gia chia sẻ kiến thức y tế, tâm lý, pháp luật cho học sinh – nhà trường có thêm nguồn lực để chăm sóc sức khỏe tinh thần mà không đánh đổi bằng áp lực đóng góp.
Các chuyên gia nhấn mạnh, chăm sóc sức khỏe tâm thần học đường phải được thực hiện chủ động từ sớm, chú trọng kỹ năng nhận diện cảm xúc và ứng phó khó khăn cho học sinh. Thực tế tại Gia Lai cho thấy, thông qua tư vấn tâm lý, học sinh nâng cao nhận thức về sức khỏe tinh thần, biết kiểm soát cảm xúc, thay đổi hành vi theo hướng tích cực, góp phần xây dựng môi trường học tập an toàn, hạnh phúc. Con đường phía trước đã khá rõ: nếu mỗi trường coi chăm sóc sức khỏe tinh thần là nhiệm vụ cốt lõi như dạy Toán, Văn, đồng thời thiết kế cơ chế tài chính minh bạch, tự chủ, thì hỗ trợ tâm lý trường học sẽ không còn là “phần thêm” mà trở thành nền tảng của giáo dục.
