Thu hồi để lập lại kỷ cương quản lý
Nhà đất công Hải Phòng không dùng để ở là các cơ sở thuộc tài sản công do Công ty TNHH MTV Quản lý và Kinh doanh nhà Hải Phòng quản lý, được rà soát để thu hồi, sắp xếp hoặc khai thác theo phương án phù hợp. Theo Kế hoạch 09/KH-UBND ngày 12/1/2026, thành phố đang xử lý 273 điểm nhà, đất; đây là bước cần thiết để chấm dứt tình trạng tài sản công sử dụng kém hiệu quả, chứ không nên dừng ở việc thu hồi trên giấy. Việc thu hồi được thúc đẩy sau khi rà soát cho thấy nhiều bất cập: 147 điểm phát sinh cải tạo, sửa chữa hoặc xây mới, trong đó 116 điểm không có giấy phép xây dựng; một số cơ sở hợp khối với nhà tư nhân khiến ranh giới tài sản công thiếu rõ ràng. Tiền thuê nhà còn phải thu khoảng 120,3 tỷ đồng, còn tiền thuê đất đã tính phải thu khoảng 137,2 tỷ đồng. Vì vậy, quản lý nhà đất công phải được đánh giá bằng cả tiến độ bàn giao lẫn việc sử dụng minh bạch sau đó.
Tiến độ thu hồi tài sản công đang có kết quả đáng kể nhưng chưa khép lại. Tính đến tháng 10/2026, trong 159 điểm thu hồi theo Nghị định 108/2024/NĐ-CP, có 148 điểm đã bàn giao nhà trống hoặc ký biên bản bàn giao, cam kết trả nhà, đạt 93,1%. Trong số này, 21 điểm đã bàn giao nhà trống; 127 điểm cam kết tạm sử dụng trong thời gian chờ phương án sắp xếp. Con số 93,1% là tín hiệu tích cực, nhưng cam kết trả nhà không đồng nghĩa toàn bộ mặt bằng đã được tiếp nhận để đưa vào sử dụng. Còn 6 điểm đã có quyết định cưỡng chế và 5 điểm đang được rà soát vướng mắc pháp lý đất đai; thành phố cần xử lý từng hồ sơ đúng trình tự thay vì xem tỷ lệ bàn giao là đích đến.
Căn cứ thu hồi và giới hạn của biện pháp cưỡng chế
Cơ sở pháp lý được thành phố viện dẫn gồm Luật Quản lý, sử dụng tài sản công; Nghị định 186/2025/NĐ-CP; Nghị định 108/2024/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung tại Nghị định 286/2025/NĐ-CP; và Bộ luật Dân sự năm 2015 về hợp đồng thuê tài sản. Điểm cần nói rõ với người thuê và công chúng là đây là việc bên cho thuê chấm dứt hợp đồng thuê tài sản công đã hết hạn, không được gia hạn, chứ không phải Nhà nước thu hồi đất theo pháp luật đất đai. Sự phân biệt này không chỉ là kỹ thuật pháp lý: nó xác định đúng quan hệ giữa đơn vị quản lý tài sản và bên thuê, đồng thời giúp tránh đánh đồng các thủ tục khác nhau.
Kế hoạch chia 273 điểm thành 159 điểm thu hồi theo Nghị định 108/2024/NĐ-CP, 59 điểm xử lý thông qua khởi kiện tại tòa án và 55 điểm xử lý theo hình thức khác. Cưỡng chế chỉ được xem là biện pháp cuối cùng nếu bên thuê không bàn giao đúng thời hạn, với quy trình gồm 5 bước; các vụ việc đã khởi kiện do tòa án xem xét, quyết định theo pháp luật. Thành phố đã tổ chức đối thoại với đại diện 28 tổ chức, cá nhân có kiến nghị ngày 2/10/2026, rồi làm việc với 3 doanh nghiệp ngày 26/10 để rà soát quá trình thuê và thu hồi. Cách làm này hợp lý, miễn là đối thoại đi kèm giải thích rõ hồ sơ, thời hạn và quyền lợi của từng bên.
Sáu hướng xử lý, với đấu giá không phải lựa chọn duy nhất
Thành phố phân loại 273 điểm thành sáu nhóm, thay vì áp dụng một phương án cho mọi cơ sở. Có 44 điểm tiếp tục cho thuê, 6 điểm chuyển sang cho thuê nhà ở, 8 điểm đã có phương án xử lý chờ triển khai dự án và 7 điểm chuyển về địa phương giải quyết theo pháp luật đất đai. Trong 208 điểm còn lại, 173 điểm có diện tích nhỏ, xen kẹp giữa các hộ dân dự kiến được đấu giá quyền sử dụng đất ở; 35 điểm diện tích lớn được định hướng đấu giá đất thương mại, dịch vụ. Đây là hướng xử lý có cơ sở nếu công khai đầy đủ danh mục, điều kiện và tiến độ. Tuy nhiên, đấu giá đất công không nên trở thành đáp án mặc định: thành phố cũng định hướng ưu tiên địa điểm phù hợp cho y tế, giáo dục, nhà văn hóa, dịch vụ công và trụ sở cơ quan.
Quy hoạch sau thu hồi phải tính đến người đang thuê và nhu cầu an sinh. Hải Phòng xem xét bố trí nhà ở thuộc sở hữu nhà nước cho 39 hộ đủ điều kiện, gồm 5 hộ chính sách và 34 hộ không có nhà ở nào khác trên địa bàn. Với các cơ sở tiếp tục cho thuê, thành phố yêu cầu thông báo công khai và ưu tiên người đang thuê nếu họ có nhu cầu, đáp ứng điều kiện. Đây là phần quan trọng của kế hoạch: hiệu quả không chỉ là thu hồi nhanh hoặc tạo nguồn thu, mà còn là xử lý có phân loại và không đẩy những hộ đủ điều kiện vào cảnh thiếu chỗ ở.
Minh bạch tiến độ mới quyết định kết quả
Sau khi thu hồi, việc để nhà đất trống và xuống cấp sẽ lặp lại chính vấn đề mà kế hoạch muốn giải quyết. Thành phố đặt mục tiêu không để tài sản công bỏ không, đồng thời giao Thanh tra thành phố kiểm tra việc quản lý quỹ nhà cho thuê, thu chi tiền thuê và làm rõ trách nhiệm nếu có vi phạm. Thời gian tới, Hải Phòng tiếp tục vận động bàn giao 6 điểm đã có quyết định cưỡng chế, tháo gỡ vướng mắc tại 5 điểm đang rà soát, đồng thời đẩy nhanh giải quyết các vụ việc tại tòa án và thi hành án. Thành phố cũng dự kiến công khai danh mục 273 điểm, phương án xử lý và tiến độ trên cổng thông tin thành phố तथा tại UBND các phường. Công khai thường xuyên sẽ giúp người dân theo dõi tài sản được chuyển giao ra sao, thay vì chỉ biết đến quyết định thu hồi.
Hải Phòng đã đi được một quãng đường đáng kể: 148 trong 159 điểm thuộc diện thu hồi theo Nghị định 108 đã bàn giao hoặc cam kết trả nhà, còn phương án cho 273 cơ sở đã được chia thành sáu nhóm. Nhưng tỷ lệ bàn giao chỉ là một nửa thước đo; nửa còn lại là tài sản có được đưa vào mục đích công cộng, cho thuê minh bạch hay đấu giá công khai hay không. Thành phố nên duy trì đối thoại, công bố tiến độ và giám sát chặt từng phương án. Đó mới là cách biến kế hoạch thu hồi thành quản lý nhà đất công hiệu quả, hạn chế lãng phí và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên.
